II SA/Ol 4/21

II SA/Ol 4/21 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2021-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Matczak
Piotr Chybicki /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1353/21 - Wyrok NSA z 2023-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 97 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134,  art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 8 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia "Dobry Start" na dziecko I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia S. S., na postanowienie Burmistrza Miasta "[...]" z dnia "[...]" orzekające o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie wniosku S. S. o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko: L. S. ur. "[...]" – utrzymało w mocy zażalone postanowienie.
Zakwestionowane postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.
Postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrza "[...]", działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił z urzędu postępowania w sprawie wniosku S. S. o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry Start" na dziecko: L. S. ur. "[...]". Jako powód zawieszenia postępowania organ wskazał na toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie mające na celu uregulowanie kwestii prawnych dziecka. W sprawie nie było bowiem możliwe jednoznaczne ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania dziecka.
Postanowienie to zostało zakwestionowane przez S. S. (skarżący) zażaleniem. Uzasadniając zażalenie skarżący opisał bieżącą sytuację rodzinną i wskazał, że w jego ocenie organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, bowiem to on w całości utrzymuje córkę L., która zameldowana jest pod jego adresem.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]" Kolegium wskazało, że w dniu 3 sierpnia 2020 r. do organu I instancji wpłynął wniosek S. S. (ojca) o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry Start" na dziecko L. S. Z akt sprawy wynika, że 29 lipca 2020 r. wniosek o to samo świadczenie na córkę L. S. złożyła matka, A. C. Matka dziecka, A. C. złożyła w dniu 19 sierpnia 2020 r. oświadczenie, że dziecko L. S. na stałe zamieszkuje pod wspólnym adresem z matką. W mieszkaniu ma pokój dzielony z siostrą, ubrania, przybory szkolne, miejsce do spania i zabawki. Zdarza się, że zostaje na noc u ojca S. S. i spotyka się z ojcem kiedy tylko wyraża taką chęć. Wskazała, że świadczenie wychowawcze na L. S. pobiera ojciec, jednak koszty związane z utrzymaniem dziecka ponoszą oboje w zależności u kogo dziecko przebywa, ojciec dziecka poinformował matkę, że na rok szkolny 2020/2021 to on zakupił wyprawkę. Ponadto, poinformowała organ, że przed Sądem Rejonowym toczy się postępowanie mające na celu ustalenie miejsca pobytu dziecka – L. S. W dniu 18 czerwca 2020 r. Sąd wydał postanowienie o ustaleniu miejsca pobytu L. przy matce. Sprawa w dalszym ciągu jest w toku, w związku ze złożonym odwołaniem przez ojca dziecka S. S. Z oświadczenia skarżącego z dnia 17 sierpnia 2020 r. wynika, że ponosi koszty utrzymania córki L. w całości. Oświadczył, że sprawuje opiekę nad córką i posiada pełnię władzy rodzicielskiej, a córka jest zameldowana pod jego adresem i u niego znajdują się rzeczy osobiste L. Nie utrudnia matce kontaktów z dzieckiem. Natomiast z pisma pracownika socjalnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. wynika, że: "w dniu 17.08.2020 r. podjął czynności w celu ustalenia sytuacji rodzinnej S. S. w zawiązku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry start" na dziecko L. S. W trakcie rozmowy ustalono, iż dziecko L. S. mieszka pod adresem wskazanym we wniosku, tj. adresem ojca. Dziewczynka była obecna w czasie wizyty pracownika. W mieszkaniu znajdowały się rzeczy osobiste dziecka, tj. książki, przybory szkolne, zabawki, ubrania. L. S. posiada własne miejsce przeznaczone do nauki. Zakres sprawowanej opieki jak również wszelkie koszty związane z utrzymaniem dziecka zostały wskazane w oświadczeniu złożonym w dniu 17.08.2020 r. przez S. S.". Kolegium podniosło, że zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W sprawie organ I instancji oczekuje na wynik toczącego się postępowania przed Sądem Rejonowym w sprawie z wniosku S. S. przy udziale A. C. o wydanie dziecka i ograniczenie władzy rodzicielskiej, o ustalenie kontaktów z dzieckiem oraz z urzędu z udziałem S. S. i A. C. o ograniczenie władzy rodzicielskiej S. S. i z wniosku A. C. z udziałem S. S. o zmianę miejsca pobytu dziecka. Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania uznał, że nie jest możliwe bezsporne ustalenie miejsca pobytu L. S. Wobec rozbieżnych oświadczeń rodziców, organ uznał za konieczne zawieszenie postępowania do czasu orzeczenia Sądu, które przesądzi o miejscu zamieszkania L. S. Dopiero po bezspornym ustaleniu tych okoliczności, możliwe będzie orzekanie o przyznaniu świadczenia "Dobry start".
W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na postanowienie Kolegium skarżący zarzucił mu naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 78 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych, naruszenie art. 10 k.p.a. polegające na nieumożliwieniu czynnego udziału w sprawie oraz oparcie orzeczenia o fałszywe dowody.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy mieć również na uwadze, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z tych powodów w ramach postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym nie jest możliwe przyznanie stronie jakichkolwiek świadczeń bądź zasiłków z systemu wsparcia społecznego osób i rodzin, nawet jeśli w efekcie przeprowadzonej kontroli okaże się, że zaskarżona decyzja bądź postanowienie nie odpowiadają prawu.
Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienia, albowiem zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu.
Podstawą formalną wydania zaskarżonego aktu był art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Pod pojęciem zagadnienia wstępnego, o którym mowa w omawianym przepisie należy rozumieć zagadnienie prawne, które determinuje podjęcie rozstrzygnięcia w danej sprawie, przy czym organem właściwym do wypowiedzenia się w przedmiocie tego zagadnienia prawnego jest inny niż prowadzący sprawę organ administracji bądź sąd. Treścią zagadnienia wstępnego może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające w danej sprawie znaczenie prawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 225/18 oraz z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 2516/19, a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Poznaniu z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 331/17, Olsztynie z dnia 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 29/19 oraz Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 960/19 – dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu).
Przy czym należy podkreślić, że pomiędzy merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy. Dopiero wówczas określone zagadnienie ma charakter prejudycjalny w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. Wobec tego organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej musi ustalić bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1049/16).
W niniejszej sprawie za zagadnienie wstępne Kolegium uznało rozstrzygnięcie przez sąd powszechny sporu obojga rodziców w przedmiocie uregulowania ich kontaktów z córką oraz o ograniczenie władzy rodzicielskiej skarżącemu i zmianę miejsca pobytu dziecka. Przekłada się to bowiem – zdaniem organu – na spełnienie przesłanek każdego z rodziców do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, należy podzielić. Trzeba bowiem dostrzec, że w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061) świadczenie na dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych. § 5 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start. W myśl natomiast § 30 ust. 1 powyższego rozporządzenia w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Istotną zatem przesłanką służącą ustaleniu prawa do tego świadczenia jest sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem. W kontekście niniejszej sprawy okoliczność ta może być zaś rozpatrywana na dwóch płaszczyznach: prawnej i faktycznej.
Zgodnie ze stanem prawnym, ustalonym na podstawie (znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy) ugody z dnia 14 stycznia 2014 r. zawartej pomiędzy skarżącym a matką dziecka, miejscem zamieszkania L. S. jest miejsce zamieszkania S. S. Natomiast matka dziecka poinformowała organ, że przed Sądem Rejonowym toczy się postępowanie mające na celu ustalenie miejsca pobytu dziecka – L. S. W dniu 18 czerwca 2020 r. Sąd wydał postanowienie o ustaleniu miejsca pobytu L. przy matce. Jednak sprawa w dalszym ciągu jest w toku, w związku ze złożonym odwołaniem przez ojca dziecka. Na płaszczyźnie faktycznej sytuacja wygląda natomiast zupełnie inaczej, gdyż oboje rodziców złożyło oświadczenie, że córka zamieszkuje u każdego z nich.
Rozstrzygnięcie zatem w oparciu o tak złożone okoliczności faktyczne oraz prawne kwestii przyznania wnioskowanego świadczenia wyłącznie jednemu z rodziców jest w chwili obecnej wyjątkowo trudne. Dlatego rację ma organ odwoławczy, że z zakończeniem sprawy należy zaczekać do czasu ostatecznego uregulowania zakresu władzy rodzicielskiej obojga rodziców, w tym kwestii faktycznej opieki nad dzieckiem, przez właściwy sąd powszechny. Jak wskazano w orzecznictwie: organy administracji publicznej nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są bowiem sprawami cywilnymi – por. np. wyrok: WSA w Łodzi z dn. 12.03.2021 r., sygn. II SA/Łd 232/20; WSA w Gdańsku z dn. 15.01.2021, sygn. III SA/Gd 662/20 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl.
Reasumując należało stwierdzić, że wobec konieczności uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci określenia przez sąd powszechny zakresu władzy rodzicielskiej oraz kontaktów z dzieckiem, na obecnym etapie postępowania nie było możliwe rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania skarżącemu rzeczonego świadczenia. Dlatego też ziściła się przesłanka do zawieszenia przez organy prowadzonego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednocześnie Sąd zauważa, że kwestionowane postanowienie nie odmawia skarżącemu jakiejkolwiek pomocy finansowej ze strony państwa, która zostanie mu wypłacona, o ile oczywiście zapadnie pozytywne dla niego orzeczenie w toczącej się sprawie rodzinnej.
W takim stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).