II SA/Ol 383/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2025-10-07
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejodpłatność za pobytzwolnienie z opłatyobowiązek alimentacyjnysytuacja rodzinnasytuacja zdrowotnawydatkiprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę matki niepełnoletniego syna na decyzję odmawiającą jej całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka w domu pomocy społecznej, uznając częściowe zwolnienie za wystarczające.

Skarżąca, matka niepełnoletniego syna przebywającego w domu pomocy społecznej, domagała się całkowitego zwolnienia z opłaty za jego pobyt, powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową. Organy administracji publicznej przyznały jej częściowe zwolnienie, ustalając opłatę na 300 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, uznając, że częściowe zwolnienie jest wystarczające, a skarżąca jest w stanie ponosić wskazany koszt, mimo licznych wydatków.

Sprawa dotyczyła skargi E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej (DPS). Skarżąca domagała się całkowitego zwolnienia z opłaty, argumentując swoją niepełnosprawnością, samotnym wychowywaniem drugiego syna oraz ponoszeniem wysokich kosztów leczenia i utrzymania. Organy administracji uznały, że sytuacja skarżącej uzasadnia jedynie częściowe zwolnienie, ustalając miesięczną opłatę na 300 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, podkreślając, że obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nadal ciąży na rodzicach, nawet jeśli dziecko przebywa w placówce. Sąd uznał, że mimo trudnej sytuacji skarżącej, ponoszone przez nią wydatki, takie jak rata kredytu hipotecznego czy leasingu, pozwalają na stwierdzenie, że opłata w wysokości 300 zł miesięcznie nie stanowi nadmiernego obciążenia dla jej budżetu. Sąd podkreślił, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji, ale nie zwalnia całkowicie z własnych zasobów i możliwości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, skarżąca nie powinna zostać całkowicie zwolniona z opłaty. Częściowe zwolnienie, ustalające opłatę na 300 zł miesięcznie, jest wystarczające.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo trudnej sytuacji skarżącej, ponoszone przez nią wydatki (np. rata kredytu hipotecznego, leasingu) pozwalają na stwierdzenie, że opłata w wysokości 300 zł miesięcznie nie stanowi nadmiernego obciążenia. Pomoc społeczna ma na celu wsparcie, ale nie zwalnia całkowicie z własnych zasobów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.p.s. art. 60 § ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3

Ustawa o pomocy społecznej

Określa, że pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

u.p.s. art. 61 § ust. 1 pkt 1-3, ust. 2

Ustawa o pomocy społecznej

Określa krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w DPS i zasady ustalania tych opłat (mieszkaniec, małżonek, zstępni, gmina).

u.p.s. art. 64

Ustawa o pomocy społecznej

Umożliwia częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS na wniosek, w szczególności w przypadku uzasadnionych okoliczności (choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, samotne wychowywanie dziecka itp.). Rozstrzygnięcie zapada w ramach uznania administracyjnego.

u.p.s. art. 103 § ust. 2

Ustawa o pomocy społecznej

Dotyczy umowy w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 134 § ust. 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przesłanki uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Określa właściwość sądów administracyjnych do badania zgodności z prawem aktów administracyjnych.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje utrzymanie w mocy decyzji organu odwoławczego.

k.p.a. art. 138 § § 2 zd. 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy sytuacji, gdy organ odwoławczy uchyla decyzję organu I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady przekonywania.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady przekonywania.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady praworządności.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 8 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącej o konieczności całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt syna w DPS z uwagi na jej sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową. Zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. i u.p.s. dotyczące sposobu ustalenia opłaty i braku całkowitego zwolnienia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Na rodzicach (tu matce) ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego dziecka. Nie jest to okoliczność nadzwyczajna i z pewnością nie rodzi po stronie rodziców "roszczenia" o możliwość funkcjonowania na odpowiednio wysokim poziomie ekonomicznym. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Kwota opłaty za pobyt syna w DPS po częściowym zwolnieniu z tej odpłatności i ustalona w kwocie 300 zł miesięcznie [...] nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia budżetu rodzinnego skarżącej.

Skład orzekający

Beata Jezielska

przewodniczący

Ewa Osipuk

członek

Piotr Chybicki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz kryteriów częściowego lub całkowitego zwolnienia z tej opłaty, zwłaszcza w kontekście sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, a decyzje w zakresie zwolnień z opłat mają charakter uznaniowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, a także zasad ponoszenia kosztów opieki instytucjonalnej. Pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o pomocy społecznej i granice uznania administracyjnego.

Czy matka niepełnosprawnego dziecka musi płacić za jego pobyt w DPS, nawet gdy sama ledwo wiąże koniec z końcem?

Sektor

opieka zdrowotna i społeczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 383/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /przewodniczący/
Ewa Osipuk
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3, art. 61 ust. 1 pkt 1-3, ust. 2, art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 4 kwietnia 2025 r., nr SKO.81.96.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania E.W. (dalej: "skarżąca") od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., działającego z upoważnienia Prezydenta E. (dalej: "organ I instancji") z dnia 27 stycznia 2025 r., w części dotyczącej pkt 3, tj. zwolnienia częściowego skarżącej z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt syna B.W. w Domu Pomocy Społecznej [...] w E. (dalej: "DPS") w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 maja 2025 r. poprzez ustalenie jej w wysokości 300 zł miesięcznie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że z akt sprawy wynika, iż po skierowaniu syna skarżącej do domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 11 maja 2017 r. został on umieszczony w DPS. Następnie organ I instancji decyzją z dnia 11 maja 2017 r. ustalił wysokość obciążającej syna skarżącej od dnia 11 maja 2017 r. opłaty za pobyt we ww. placówce w kwocie 997,08 zł miesięcznie. Aktualnie od 1 kwietnia 2024 r. syn skarżącej ponosi koszty pobytu w DPS do wysokości 70% własnych dochodów - renta socjalna, zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające, alimenty od ojca, tj. 2 125,56 zł.
Po wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości obciążającej skarżącą opłaty za pobyt jej syna w DPS, organ I instancji decyzją z dnia 27 stycznia 2025 r. w punkcie 1 – ustalił skarżącej miesięczną opłatę za pobyt syna DPS w wysokości miesięcznej: a) 3 298,64 zł od 1 maja 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r.; b) 963,36 zł od
1 maja 2024 r.; w punkcie 3 - zwolnił częściowo skarżącą z obowiązku wnoszenia w/w opłaty ustalając jej wysokość na 300 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2023 r. do
31 maja 2025 r.
Kolegium podtrzymując decyzję organu I instancji wyjaśniło, że przedmiotem sporu jest ustalenie zakresu zwolnienia skarżącej za pobyt jej syna w DPS. Kolegium wskazało również, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca mieszka i gospodaruje wraz z drugim synem. Ze złożonego oświadczenia wynika ponadto, że w każdy weekend dodatkowo sprawuje opiekę nad synem skierowanym do DPS. Obecnie toczy się przed Kolegium postępowanie z odwołania skarżącej od decyzji z dnia 27 stycznia 2025 r., którą organ I instancji ustalił skarżącej wysokość miesięcznej opłaty za pobyt jej ojca w DPS i częściowo zwolnił w/w z tej opłaty ustalając jej wysokość w kwocie 300 zł miesięcznie za okres od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Źródłem dochodu rodziny skarżącej jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza oraz renta rodzinna drugiego syna w wysokości 1446,91 zł. Dochód na osobę w rodzinie stanowił za 2023 r. kwotę 5767,64 zł, a za 2024 r. kwotę 3432,36 zł. Skarżąca została zaliczona do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2026 r. Skarżąca z powodu chorób przewlekłych wymaga leczenia i okresowej rehabilitacji, leczy się również [...]. Z przedstawionej w toku postępowania dokumentacji wynika, że skarżąca w 2023 r. i 2024 r. ponosiła wydatki m.in. na zakupu energii elektrycznej, wody, zakupu leków, ubrań, prywatnych wizyt lekarskich (leczenie [...] w kwocie ponad 14 000,00 zł), raty za leasing auta [...] w wysokości 2587,75 zł, koszty ubezpieczenie auta - ok. 500,00 zł, opłata za tv [...]- 59,00 zł, składka członkowska za treningi [...] w kwocie 180,00 zł miesięcznie, rata kredytu hipotecznego za dom w wysokości 3512,35 zł miesięcznie, prywatne treningi [...] - 2800,00 zł, nadpłaty kredytu. W 2023 r. strona poniosła również wydatki związane z montażem instalacji fotowoltaicznej w kwocie 30 000,00 zł oraz wstawiania [...] w kwocie 5600,00 zł.
W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, iż strona spełnia przesłanki do częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt jej syna w DPS. Niewątpliwie skarżąca samotnie wychowuje syna, cierpi na choroby przewlekłe oraz ponosi istotne wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem. Jednak w ocenie Kolegium, brak jest podstaw do uznania, iż wszystkie przedstawione przez stronę wydatki są uzasadnione w kontekście zasad pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Skoro zatem skarżąca jest w stanie opłacać kredyt mieszkaniowy, raty za leasing auta w określonych wyżej kwotach, podejmować kosztowne leczenie prywatne - w szczególności [...], którego skumulowana wartość roczna znacznie przekracza kwotę 20 000,00 zł, dokonywać inwestycji w instalację fotowoltaiczną na kwotę 30 000,00 zł to brak jest podstaw do uznania dla całkowitego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej syna w DPS. Zdaniem Kolegium, uwzględniając sytuację dochodową, osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową skarżącej, kwota opłaty za pobyt syna w DPS po częściowym zwolnieniu z tej odpłatności i ustalona w kwocie 300 zł miesięcznie (od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 31 maja 2025 r.) nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia budżetu rodzinnego skarżącej. Nie zmieni tego również okoliczność ewentualnego obciążenia skarżącej podobną opłatą w kwocie 300 zł miesięcznie za pobyt w DPS jej ojca.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej pkt 3 i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja ta podlegała uchyleniu;
- art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a. poprzez pominięcie, że organ I instancji wydając decyzję nie zastosował się do wytycznych Kolegium zawartych w decyzji z dnia 30 września 2024 r., w sytuacji gdy decyzja organu I instancji jest tożsama;
- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 9 i art. 11 k.p.a. oraz art. 64 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", poprzez niewskazanie w treści uzasadnienia w jaki sposób organ ustalił, że zasadne jest obciążenie skarżącej opłatą w wysokości 300 zł za pobyt syna w DPS, a także niewskazanie dlaczego dla dwóch rożnych okresów z różnymi przychodami skarżącej za rok 2022 i 2023 organ ustalił jedną opłatę w kwocie 300 zł;
- art. 6, art. 7 i 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i nieodstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania sprawy w sytuacji, gdy skarżąca była w przeszłości zwolniona z ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, a jej sytuacja nie zmieniła się od tego czasu w stopniu uzasadniającym obciążenie jej kosztami pobytu syna w DPS;
- art. 64 ust. 2 i 4 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez brak całkowitego zwolnienia skarżącej z wnoszenia opłat za pobyt syna w DPS w sytuacji, gdy: wydatki ponoszone przez skarżącą znacznie przewyższają jej dochody; skarżąca samotnie wychowuje drugiego syna; skarżąca jest osobą schorowaną o orzeczonym stopniu niepełnosprawności, ponosi wysokie koszty zakupu leków i usług medycznych (leczenie [...]); koniecznym kosztem utrzymania rodziny jest comiesięczna rata kredytu hipotecznego w wysokości 3512,35 zł, która pochłania ponad połowę rodzinnego kapitału na przeżycie; rata za samochód i jego utrzymanie są niezbędne do funkcjonowania, wykonywania pracy zarobkowej i zajmowania się niepełnosprawnym dzieckiem; leczenie [...], tj. zadbana twarz i zęby są konieczne do świadczenia usług w salonie [...] i warunkują możliwości zarobkowe skarżącej;
- art. 104 § 1 w zw. z art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę okoliczności wskazanych przez Kolegium w decyzji z dnia 30 września 2024 r., którą to przekazano organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że niezrozumiałe jest, dlaczego organ nie zwolnił jej w całości z opłat za pobyt syna w DPS. Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, samotnie wychowuje niepełnosprawnego syna, a w okresie wydawania decyzji miała na utrzymaniu inną osobę w DPS. Poza tym skarżąca podniosła, że organy nie uwzględniły w kosztach utrzymania skarżącej wydatków na ubrania i inne potrzebne rzeczy dla niepełnosprawnego syna, wyjaśniła również, że prawie co tydzień zabiera syna do domu, a okresowo zabiera go na wakacje.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i zwolnienie z opłat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu
(art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na początku Sąd zwraca uwagę, że skarżąca jest matką niepełnosprawnego syna. Jest to zdarzenie losowe, niezależne od skarżącej, jak i jej syna. Naturalnym odruchem w takiej sytuacji jest współczucie oraz chęć pomocy osobom, które znalazły się w takiej sytuacji. Nie zmienia to jednak faktu, że na rodzicach (tu matce) ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego dziecka. Obowiązek ten winien być realizowany poprzez opiekę osobistą nad osobą niepełnosprawną. Ma on charakter nie tylko prawny, ale również moralny.
Tego typu sytuacja, jak niepełnosprawność dziecka, powoduje najczęściej znaczące obniżenie poziomu życia rodziny. Nie jest to okoliczność nadzwyczajna i z pewnością nie rodzi po stronie rodziców "roszczenia" o możliwość funkcjonowania na odpowiednio wysokim poziomie ekonomicznym.
Skarżąca nie opiekuje się niepełnosprawnym synem, który przebywa w DPS. Dzięki temu zwolniona jest z obowiązku codziennej opieki nad dzieckiem. Może również podjąć zatrudnienie oraz korzystać z udogodnień właściwych osobom, które nie zostały dotknięte taką tragedią rodzinną.
Koszt umieszczenia dziecka w DPS jest jednak znaczący i wynosił w 2023 r. ponad 7 tysięcy złotych, a w 2024 r. już ponad 8 tysięcy złotych (w przypadku DPS, w którym przebywa syn skarżącej), z czego skarżąca powinna ponosić opłatę wysokości 3 298,64 zł. Jednakże zaskarżoną decyzją (w zakresie pkt 3 rozstrzygnięcia organu I instancji) ustalono, że opłata ta ma wynosić zaledwie 300 zł, czyli jedynie 9 % kwoty opłaty, którą skarżąca powinna uiszczać.
Zdaniem skarżącej, organy powinny zwolnić ją w całości z opłat za pobyt syna w DPS z uwagi na jej sytuację zdrowotną, rodzinną, dochodową i majątkową. Sąd takiego stanowiska nie podziela.
Materialną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2 pkt 2). Ogłoszenie to stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).
Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. doprecyzowuje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;
2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie
art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Natomiast z art. 64 u.p.s. wynika, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 64 u.p.s. zapada w ramach uznania administracyjnego, gdzie konieczne jest uwzględnienie zasad współżycia społecznego. Pozwala to przyjąć, że przekroczenie granic uznania administracyjnego ma miejsce m.in. wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, względnie na podstawie przesłanek, które są nieprawdziwe.
W ocenie Sądu, rozstrzygając przedmiotową sprawę organy administracji nie naruszyły art. 64 u.p.s. Szczególną uwagę należy tu zwrócić na pkt 2 analizowanego artykułu. Wskazuje on na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Faktycznie pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanej lub członków jej rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanej. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.
Analizując sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową skarżącej organy obu instancji uznały, że skarżąca spełnia przesłanki do częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt jej syna w DPS. Wzięto pod uwagę, że skarżąca samotnie wychowuje syna, cierpi na choroby przewlekłe oraz ponosi istotne wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem. Jednak zasadnie Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tymczasem skarżąca jest w stanie opłacać m.in. ratę kredytu hipotecznego za dom w wysokości 3512,35 zł miesięcznie, ratę za leasing auta w wysokości 2587,75 zł, koszty ubezpieczenie auta - ok. 500,00 zł, składki członkowskie za treningi [...] w kwocie 180,00 zł miesięcznie, prywatne treningi [...] - 2800,00 zł. W tej sytuacji należy zgodzić się z organami obu instancji, że kwota opłaty za pobyt syna w DPS po częściowym zwolnieniu z tej odpłatności i ustalona w kwocie 300 zł miesięcznie, tj. zaledwie w wysokości 9 % kwoty opłaty, nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia budżetu rodzinnego skarżącej.
Reasumując wskazać należy, że rozpatrując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby wydane w sprawie decyzje naruszały normy prawa procesowego lub materialnego w zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI