II SA/Ol 382/25

II SA/Ol 382/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-10-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1-2, art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2025 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta E. (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Prezydent") – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – decyzją z [...] r., zmienił z urzędu decyzję z [...] 2022 r., dotyczącą ustalenia E. W. (dalej jako: "strona", "skarżąca") opłaty za pobyt ojca H. Z. w Domu Pomocy Społecznej [...] w ten sposób, że sentencja decyzji otrzymała następujące brzmienie:
"1. Ustalić E. W. miesięczną opłatę za pobyt ojca H. Z. w Domu Pomocy Społecznej [...] w wysokości 963,36 zł, począwszy od dnia 1 marca 2024 r.
2. Opłaty, o których mowa w ust. 1 należy wnosić z dołu na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., do 6-go dnia każdego miesiąca kalendarzowego, następującego po miesiącu, za który wnoszona jest opłata. Natomiast opłaty zaległe należy wnieść niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji.
3. Zwolnić częściowo E. W. z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca H. Z. w Domu Pomocy Społecznej [...], ustalonej w ust. 1, w okresie od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Opłata E. W. w okresie od dnia 1 marca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. wynosi 300 zł".
W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepisy prawa mające zastosowanie
w sprawie i szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy. Wskazał, że ojciec skarżącej ma dwoje dzieci i czworo wnucząt, w tym dwoje pełnoletnich. Brat strony, z uwagi na wysokość dochodu rodziny, nie kwalifikuje się do wnoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS. Prezydent – dokonując szczegółowej analizy sytuacji finansowej strony – stwierdził, że kwalifikuje się ona do wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. Jednocześnie organ pierwszej instancji rozpatrzył wniosek strony o zwolnienie
z przedmiotowej odpłatności i częściowo zwolnił ją z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS i ustalił kwotę odpłatności w wysokości 300 zł miesięcznie.
Od ww. decyzji odwołała się skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – zarzucając jej naruszenie przepisów, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
- art. 107 § 3 w zw. z art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 64 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej jako: "ustawa o pomocy społecznej", " ustawa" lub w skrócie "u.p.s." ), poprzez niewskazanie w treści uzasadnienia, w jaki sposób organ ustalił, że zasadne będzie obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia miesięcznej opłaty w konkretnej wysokości 300 zł, informując jednocześnie, że spełnia ona ustawowe przesłanki do częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat; skarżąca nie może ustalić toku rozumowania organu, a samo uzasadnienie, dlaczego zwolnioną ją częściowo a nie całkowicie i dlaczego zobowiązano do opłaty precyzyjnie w kwocie 300 zł nadal pozostaje lakoniczne
i zawiera się w dwóch zdaniach – organ nie wyjaśnia tej kwestii i nie wynika ona
z przedstawionego w uzasadnieniu rozumowania organu;
- art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności, nie podjąwszy wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, z pominięciem interesu społecznego
i słusznego interesu skarżącej, a także naruszenie zasady budowania zaufania stron postępowania do władzy publicznej i nieodstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania sprawy w sytuacji, gdy:
- skarżąca była w przeszłości zwolniona całkowicie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, a jej sytuacja osobista, rodzinna, zdrowotna
i materialna nie zmieniła się od tej pory w stopniu uzasadniającym obciążenie jej obecnie jakimikolwiek kosztami pobytu ojca w DPS;
- organ nieprawidłowo dokonał ustaleń co do dochodu rodziny brata skarżącej, nie jest bowiem możliwe, aby faktyczny dochód czteroosobowej rodziny wyniósł
185,95 zł; powyższe stanowi ustawową i faktyczną fikcję, która prowadzi do nieprawidłowego ustalenia, że zobowiązana do opłaty jest skarżąca, zaś pozostała rodzina H. Z. pozostaje poza kręgiem zainteresowania organu;
- organ po raz kolejny nie uzasadnił, jaki to zmiany nastąpiły w ustawowo pojętej sytuacji faktycznej skarżącej, aby odmówić jej całkowitego zwolnienia
z opłaty, które wobec niej zastosowano uprzednio;
- art. 64 ust. 2 i 4 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez brak całkowitego zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt ojca w DPS w sytuacji, gdy:
- wydatki ponoszone przez skarżącą znacznie przewyższają jej dochody;
- "dochody i możliwości" ponoszenia opłat przez skarżącą, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. są znacznie ograniczone ze względu na jej sytuację osobistą, zdrowotną i rodzinną, bowiem samotnie wychowuje małoletniego syna P. P., jest osobą schorowaną o orzeczonym stopniu niepełnosprawności, ponosi wysokie koszty zakupu leków i niezbędnych dla zachowania niepogorszonego zdrowia usług medycznych (związanych chociażby z leczeniem ortodontycznym), samodzielnie musi zaspokajać te same potrzeby rodziny w dobie wzrastających kosztów życia;
organ wyłącznie "napomknął" w decyzji o konieczności comiesięcznego ponoszenia przez skarżącą znacznej raty kredytu hipotecznego w wysokości 3512,35 zł, jednak nie uwzględnił tego zobowiązania przy ustalaniu koniecznych kosztów utrzymania rodziny, które de facto pochłania ponad połowę rodzinnego kapitału na przeżycie;
organ nieprawidłowo wskazał, że możliwość nadpłacenia kredytu jest wyznacznikiem znacznego dochodu skarżącej, gdyż nadpłata kredytu powoduje zmniejszenie kolejnych rat o wysokość odsetek i w dalszym rozrachunku prowadzi do "poprawy finansowej rodziny", wobec czego organ nie powinien traktować tej okoliczności pejoratywnie;
- organ błędnie ustalił, że zakup odzieży, rata za samochód i opłata za TV nie należą do opłat w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; samochód i jego utrzymanie jest niezbędne do funkcjonowania, wykonywania pracy zarobkowej
i zajmowania się niepełnosprawnym dzieckiem; konieczność zakupu odzieży nie wymaga komentarza; analogicznie opłata za TV – można odnieść wrażenie, że organ wymaga aby skarżąca i jej syn pozostawali poza minimalnym, kulturalnym życiem, a środki pieniężne wydatkowali wyłącznie na pożywienie, co jest co najmniej uwłaczające;
- organ nieprawidłowo zakwalifikował leczenie ortodontyczne skarżącej jako wydatek ponadstandardowy, jednak nie uzasadnił, dlaczego ten wydatek taki jest oraz co znaczy w ocenie organu "ponadstandardowy"; co więcej organ nie skonfrontował przedmiotowego wydatku z charakterem wykonywanej przez skarżącą pracy, w tym konieczności pracy z klientami często przekraczając tzw. strefę intymną, 15 cm od twarzy klienta, zaś zadbana twarz i zęby są konieczne do świadczenia usług
w salonie optycznym i warunkują dalszy byt salonu i możliwości zarobkowe skarżącej;
- art. 104 § 1 w zw. z art. 138 § 2 zd. drugie k.p.a., poprzez niewzięcie pod uwagę okoliczności wskazanych przez organ odwoławczy w decyzji z 30 września 2024 r., którą przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia, a które to okoliczności organ powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i wydaniu nowej decyzji.
Decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Kolegium opisało stan faktyczny sprawy i podało przepisy mające zastosowanie w sprawie. Wyjaśniło, że z uwagi na brak zgody strony na podpisanie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., Prezydent był zobowiązany do ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty, jaka obciąża stronę
z tytułu pobytu jej ojca w DPS. Organ pierwszej instancji dokonał zatem wyliczenia wysokości obciążającej skarżącą odpłatności za pobyt jej ojca w DPS na kwotę 936,36 zł, a następnie – uwzględniając możliwości strony, o których mowa w ww. przepisie, jak również biorąc pod uwagę okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 i 4 u.p.s. – zwolnił częściowo stronę z przedmiotowej opłaty, ustalając jej wysokość
w kwocie 300 zł miesięcznie od 1 marca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Organ odwoławczy podał, że strona mieszka i gospodaruje wraz z synem P. P. Dodatkowo w każdy weekend sprawuje opiekę nad swoim drugim niepełnosprawnym synem, 26-letnim B. W. Źródłem dochodu rodziny skarżącej jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza oraz renta rodzinna syna P. w wysokości 1446,91 zł. Dochód na osobę w rodzinie stanowił w 2024 r. kwotę 3432,36 zł, co nie jest kwestionowane. Skarżąca została zaliczona do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2026 r.; z powodu chorób przewlekłych wymaga ona leczenia i okresowej rehabilitacji, leczy się również neurologicznie
i psychiatrycznie. Z przedstawionej w toku postępowania dokumentacji wynika, że skarżąca w 2024 r. ponosiła wydatki m.in. na zakupu energii elektrycznej, wody, zakupu leków, ubrań, prywatnych wizyt lekarskich (leczenie stomatologiczne
i ortodontyczne w kwocie ponad 14 000 zł), raty za leasing auta [...] w wysokości 2587,75 zł, koszty ubezpieczenie auta, opłatę za TV [...] - 59 zł, składka członkowska za treningi kick-boxingu w kwocie 180 zł miesięcznie, rata kredytu hipotecznego za dom w wysokości 3512,35 zł miesięcznie, nadpłaty kredytu. W 2023 r. strona poniosła wydatki związane z montażem instalacji fotowoltaicznej
w kwocie 30 000 zł oraz wstawiania implantów w kwocie 5600 zł.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż strona spełnia przesłanki do częściowego zwolnienia
z opłaty za pobyt jej ojca w DPS. Niewątpliwie skarżąca samotnie wychowuje syna, cierpi na choroby przewlekłe oraz ponosi istotne wydatki związane z leczeniem
i utrzymaniem. Przy czym – w ocenie Kolegium – brak jest podstaw do uznania,
iż wszystkie przedstawione przez stronę wydatki są uzasadnione w kontekście zasad pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Skoro zatem skarżąca jest w stanie opłacać kredyt mieszkaniowy, raty za leasing auta, podejmować kosztowne leczenie prywatne (w szczególności ortodontyczne i stomatologiczne, którego skumulowana wartość roczna znacznie przekracza kwotę 20 000 zł), czy dokonywać inwestycji w instalację fotowoltaiczną na kwotę 30 000,00 zł, to brak jest podstaw do uznania dla całkowitego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej syna w DPS.
Kolegium podkreśliło, że uwzględniając sytuację dochodową, osobistą, zdrowotną, rodzinną i majątkową skarżącej, kwota opłaty za pobyt ojca w DPS po częściowym zwolnieniu z tej odpłatności i ustalona w kwocie 300 zł miesięcznie (od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 31 maja 2025 r.) nie powinna stanowić nadmiernego obciążenia budżetu rodzinnego skarżącej. Nie zmieni tego również okoliczność ewentualnego obciążenia skarżącej podobną opłatą w kwocie 300 zł miesięcznie za pobyt w DPS jednego z jej synów. Ostatecznie organ odwoławczy podniósł, że fakt, iż wcześniej strona była zwolniona w całości z ponoszenia odpłatności nie oznacza, że obecnie w takim zakresie także będzie korzystała z tej formy ulgi. Każdorazowo organy muszą bowiem rozpatrzyć całokształt sprawy.
Skargę na ww. decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – powielając zarzuty odwołania. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 11 sierpnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Olsztynie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przed tutejszym Sądem 21 października 2025 r. skarżąca poparła skargę w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a"). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie zaś do art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS i zwolnienia z niej skarżącej, w oparciu przepisy ustawy o pomocy społecznej, które stanowiły podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Skarżąca w istocie nie kwestionowała samego sposobu ustalenia odpłatności za pobyt jej ojca w DPS, lecz nie zgadzała się z tym, że organ zwolnił ją od tej od odpłatności jedynie w części,
a nie – jak się domagała i jak to miało miejsce w przeszłości – w całości.
Pobyt w domu pomocy społecznej jest, co do zasady, odpłatny, co wynika wprost z art. 60 ust. 1 u.p.s.. Odpowiedzialność finansowa członków rodziny, w tym również dorosłych dzieci, za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej określona została w art. 61 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy
z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Przyjęta w art. 61 ust. 1 u.p.s. zasada kolejności oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych, następnie na wstępnych, a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jak wynika z przyjętej przez ustawodawcę kolejności, obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności państwa. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjnoprawne. WKP 2012, LEX/el.). Przy czym obowiązek ponoszenia przedmiotowych opłat w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. został powiązany z dochodem przez nie uzyskiwanym. Są one zobowiązane do ponoszenia opłat:
- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (pkt 2 lit. a),
- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (pkt 2 lit. b).
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącej, że bez znaczenia pozostaje w niniejszej sprawie argumentacja dotycząca nieobciążenia kosztami pobytu H. Z. brata skarżącej. Zakres kontroli tutejszego Sądu kształtuje decyzja administracyjna, będąca przedmiotem skargi i postępowanie ją poprzedzające. Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji wszczął 13 marca 2024 r. postępowanie w sprawie ustalenie E. W. należności z tytułu niewywiązywania się z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, ustalonej decyzją z [...] 2022 r., przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku wnoszenia opłat w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Co istotne, w ustawie o pomocy społecznej brak jest przepisu, który nakazałby ustalenie obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, brak jest tzw. współuczestnictwa materialnego. Jeśli organy w sposób prawidłowy ustalą krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, to mają prawo do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS odrębnie dla mieszkańca tego domu oraz odrębnie dla każdego ze zstępnych, czy innych wskazanych w u.p.s. (por. wyrok NSA z 20 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1832/21, LEX nr 3620472). Poza granicami rozpoznawanej sprawy pozostaje więc kwestia dochodów uzyskiwanych przez rodzinę brata skarżącej.
Natomiast co do samej skarżącej organ prawidłowo przyjął, że spełnia ona warunek określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s., tj. jest ona zstępną (córką) osoby przebywającej w DPS i posiadany dochód na osobę w jej rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zarzuty skargi skupiają się wokół tego, że organ zwolnił skarżącą od ponoszenia opłat częściowo, chociaż strona uprzednio była od nich zwolniona w całości. Strona zarzuca ponadto, że organ nie wyjaśnił, dlaczego opłatę tę ustalił na konkretną kwotę 300 zł miesięcznie.
Kwestie zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej uregulowana została w art. 64 pkt 1-7 u.p.s., który daje organowi możliwość zwolnienia osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli m.in.:
- występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych (pkt 2);
- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko (pkt 4).
W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne rozważyły występowanie ww. okoliczności i zwolniły częściowo skarżącą z ponoszenia opłaty za pobyt ojca
w DPS. Podkreślić należy, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu (tzw. decyzje uznaniowe), a do takich należy zaliczyć decyzję, o której mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., wymagają szczególnie wnikliwego i wszechstronnego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, w tym respektowania zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., jakimi organ kierował się przy ustaleniu określonej treści rozstrzygnięcia.
W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 57).
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, szczególną uwagę należy w tym miejscu zwrócić na pkt 2 ww. art. 64, który wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat, jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Użyte w tym przepisie pojęcie "uzasadnionych okoliczności" nie zostało w ustawie doprecyzowane. Jednakże wymienione w nim przykładowo zdarzenia wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania sytuacji wyjątkowych, związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, pogorszenia się sytuacji materialnej wskutek zdarzeń obiektywnie zaistniałych, czyli niezależnych od woli zobowiązanego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który tutejszy Sąd podziela
i uznaje jako własny, że okoliczności wskazane w art. 64 pkt 2 u.p.s. mogą stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat, tylko w sytuacji, kiedy ich wystąpienie skutkuje tym, że osoba zobowiązana nie jest w stanie uiszczać tych opłat. "Sytuacja materialna strony pozostaje zatem w tym przypadku w ścisłym związku z przesłanką wystąpienia "uzasadnionych okoliczności" i również podlega ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s." (wyrok NSA
z 13 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 698/23, LEX nr 3850411).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy obu instancji, wydając orzeczenie o częściowym zwolnieniu skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, nie naruszyły normy zawartej w art. 64 u.p.s., jak też przepisów prawa procesowego. Wyczerpująco
i obiektywnie oceniły sytuację życiową skarżącej, mając na względzie cele pomocy społecznej, Niewątpliwie fakt, że strona posiada niepełnosprawnego syna stawia ją
w trudniejszej sytuacji życiowej od osób, które wychowują pełnosprawne dzieci; nie zwalnia jej to jednak z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Skarżąca nie może oczekiwać, że ciężar ponoszenia kosztów pobytu jej rodzica w DPS będzie w całości przerzucony na gminę w sytuacji, gdy – jak wynika z akt sprawy, strona osiąga dochód przekraczający miesięcznie 3,5 tys. zł na osobę w rodzinie. Ponadto skarżąca posiada majątek trwały w postaci dużego domu wolnostojącego. Niekwestionowane jest również w sprawie, że dochody osiągane przez skarżącą pozwalają jej na spłatę kredytów zaciągniętych na dom i na samochód (skarżąca
w 2024 r. podpisała nową umowę leasingową na [...]) oraz wydatkowania znacznych środków pieniężnych, m.in. na inwestycje fotowoltaiczne oraz opiekę stomatologiczną i ortodontyczną, na co słusznie wskazało Kolegium. Przy czym zauważyć trzeba, iż Kolegium oceniało zasadność ww. wydatków nie w sensie ogólnym, co zarzuca skarżąca, a w kontekście zasad i celów pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osób i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb
i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest również podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Nie sposób w rozpoznawanej sprawie przyjąć, że skarżąca jest osobą, dla której uiszczenie kwoty 300 zł za pobyt ojca w DPS będzie kosztem, który zagrozi zaspokajaniu rodzinie strony niezbędnych potrzeb czy uniemożliwi im życie
w warunkach odpowiadającym godności człowieka. W kontrolowanej sprawie nie można przyjąć, że skarżąca należy do kręgu osób ubogich, które mogą być wspierane z opieki społecznej w większym zakresie. Trzeba mieć na uwadze, że wszelkie okoliczności mające przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z odpłatności, jako że stanowią wyjątek od zasady ponoszenia odpłatności przez członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być interpretowane zawężająco. Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć zatem charakter zupełnie wyjątkowy, nastąpić jedynie w przypadkach, w których sytuacja zdrowotna, rodzinna i materialna wnioskodawcy może być uznana z obiektywnych przyczyn za tak wyjątkową, że nie pozwalałaby w powszechnym poczuciu sprawiedliwości na obciążenie odpłatą. Przy czym w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ ma obowiązek dokonać oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. To na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja jest szczególnie wyjątkowa, trudna na tyle, że uzasadnia uwzględnienie wniosku
i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s.). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił organom prawidłowo uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest częściowe zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów pobytu jej ojca w DPS; jej sytuacja nie jest bowiem na tyle wyjątkowa, żeby usprawiedliwiała zwolnienie od tych opłat w całości. Niewątpliwie strona dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt ojca domu pomocy społecznej. Zobowiązanie z tego tytułu stanowi jedynie ok. 6 % dochodu rodziny skarżącej.
Wbrew przekonaniu strony, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. W aktach sprawy znajdują się wszystkie dowody przedstawione przez stronę w toku postępowania oraz wywiady środowiskowe. Brak jest podstaw do uznania, że stan faktyczny w sprawie został ustalony lub oceniony nieprawidłowo i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy. Decyzje podjęte w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu zostały podjęte po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową
i rodzinną oraz zdrowotną skarżącej i jej rodziny oraz uwzględnienia słusznego interesu społecznego. "Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie
z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach,
w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce i nadmiernego obciążania sektora finansów publicznych, a w konsekwencji - całego społeczeństwa" (wyrok NSA z 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 841/21, LEX
nr 3331439). Jeszcze raz trzeba bowiem podkreślić, że instytucja zwolnienia od ponoszenia przedmiotowych opłat, zważywszy na cele opieki społecznej, ma zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych, a koszty tych opłat nie mogą w sposób nieuzasadniony być przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Organy w kontrolowanej sprawie miały podstawy faktyczne i prawne do zwolnienia skarżącej od opłat tylko w części, szczególnie w sytuacji, gdy skarżąca uzyskała zwolnienie od organu dotyczące opłat za pobyt w DPS jej syna B. W.
Ostatecznie odnosząc się do kwestii związanej ze zmianą zakresu zwolnienia od opłat, tutejszy Sąd i w tym zakresie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy. Decyzją z [...] 2022 r. organ bowiem zwolnił skarżącą z obowiązku wnoszenia opłat w okresie od 1 lipca 2022 r. do 31 grudnia 2023 r., a więc czasowo. Od 1 stycznia 2024 r. strona winna więc ponosić opłatę za pobyt ojca w DPS
w pełnym zakresie. Mimo tego, organ zwolnił stronę w znaczącym zakresie
z przedmiotowej opłaty. Skarżącej raz jeszcze pozostaje wyjaśnić, że decyzja
w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt bliskiego w DPS jest decyzją uznaniową. Tym samym, wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy od woli organu. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest w takim przypadku ograniczona zaś wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji
z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ ma zatem w takim przypadku obowiązek szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nie istnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania. W kontrolowanej sprawie organy spełniły ww. obowiązek i szczegółowo rozważyły okoliczności uzasadniające zwolnienie strony w przedmiotowym zakresie. Co istotne, zwolnienie to nie powinno więc nastąpić, jeżeli osoba zobowiązana byłaby w stanie ponosić opłatę za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Tylko takie rozumienie omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z głównymi założeniami instytucji pomocy społecznej. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, nie można bowiem tracić z pola widzenia, że środki publiczne, przeznaczane na udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, są ograniczone, a zwolnienie wstępnego z opłaty za pobyt jego zstępnego w domu pomocy społecznej skutkuje obowiązkiem poniesienia tej opłaty przez gminę, co z kolei przekłada się na zakres pomocy udzielanej najbardziej potrzebującym. Zatem z uwagi na otwarty katalog przesłanek, mogących stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty, organy winny dokonywać oceny ich spełnienia w kontekście sytuacji materialnej wnioskującego o zwolnienie z opłat, aby wykluczyć możliwość uzyskania takiego zwolnienia przez osobę, która w rzeczywistości byłaby w stanie opłaty te ponosić (wyrok NSA z 9 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 1919/23, LEX nr 3908468).
Konkludując, tutejszy Sąd uznał działanie organów administracji
w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę.