II SA/Ol 355/25

II SA/Ol 355/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-07-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Beata Jezielska /przewodniczący sprawozdawca/
Bogusław Jażdżyk
Grzegorz Klimek
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 par.1 pkt 1 lit.a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art.107 par.3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 214
art.2 ust.1 pkt 2, art. 33 ust.4 pkt 4 i pkt 10
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant referent Natalia Stemplewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 marca 2025 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta E. (dalej jako: organ pierwszej instancji) przez specjalistę ds. ewidencji i świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w E., na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, art. 2 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 33 ust. 4 pkt 4 i ust. 4ca ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 214, dalej jako: u.p.z.i.r.p.), orzeczono o utracie przez P. R. (dalej jako: strona lub skarżący) statusu bezrobotnego z dniem 26 lutego 2025 r.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że z posiadanych dokumentów wynika, że strona po raz drugi nie stawiła się w PUP w wyznaczonym terminie i nie powiadomiła w ciągu 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Zgodnie zaś z art. 33 ust. 4 pkt 4 u.p.z.i.r.p. w takim przypadku następuje utrata statusu bezrobotnego od dnia niestawienia się na okres 180 dni. Odzyskanie statusu bezrobotnego może nastąpić w wyniku ponownej rejestracji, po upływie terminu określonego powyżej.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że na spotkaniach w urzędzie pracy wielokrotnie informowała, że ze względu na swoją fobię społeczną nie chce uczestniczyć w spotkaniach grupowych z doradcą zawodowym. Jednocześnie strona dołączyła do odwołania zaświadczenie od lekarza psychiatry z 12 marca 2025 r. Odwołujący się podał także, że stara się o ustalenie stopnia niepełnosprawności celem uzyskania odpowiedniego zatrudnienia, tak jak polecił to urząd pracy.
Decyzją z 17 kwietnia 2025 r. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej jako: Wojewoda lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że z akt postępowania wynika, że strona została pouczona o obowiązkach bezrobotnego oraz o konsekwencjach niewywiązywania się z tych obowiązków. Podano, że na 26 lutego 2025 r. wyznaczono stronie termin kolejnego stawiennictwa w urzędzie pracy, a przyjęcie tego terminu do wiadomości strona potwierdziła własnoręcznym podpisem, złożonym 17 lutego 2025 r. w karcie stawiennictwa w urzędzie pracy oraz na informacji dotyczącej porady grupowej, zawierającej termin spotkania oraz pouczenie. Podniesiono, że strona nie stawiła się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie, jak również nie powiadomiła w ciągu 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Dopiero we wniesionym w dniu 21 marca 2025 r. odwołaniu, tj. 23 dni po wyznaczonym terminie stawiennictwa, strona wskazała, że ma fobię społeczną, co również udokumentowała, ale dopiero na etapie odwołania. Wskazano, że skoro porada grupowa była zbyt dużym obciążeniem, strona mogła zwrócić się do pracownika Urzędu o zorganizowanie spotkania indywidualnego. Natomiast sam fakt, że strona choruje nie może stanowić uzasadnienia niestawiennictwa w wyznaczonym dniu, gdyż warunkiem posiadania statusu osoby bezrobotnej jest zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia, w tym dyspozycyjność wobec urzędu pracy. Nadto wskazano, że strona podpisała się pod informacją z terminem i celem porady grupowej oraz pouczeniem, tym samym przyjmując wyznaczony mu termin porady grupowej do wiadomości, zaś w aktach sprawy nie ma żadnych dokumentów potwierdzających, że strona informowała organ, że ma fobię społeczną. Wojewoda wskazał przy tym, że nawet w razie zaistnienia uzasadnionej przyczyny niestawienia się, starosta obowiązany jest wydać decyzję o pozbawieniu danej osoby statusu bezrobotnego, jeżeli powiadomienie o przyczynie niestawienia się nastąpi po upływie 7-dniowego terminu. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione łącznie dwa warunki dopuszczające możliwość usprawiedliwienia niestawiennictwa.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący przyznał, że w aktach sprawy widnieje jego podpis wyrażający zgodę na uczestnictwo w spotkaniu grupowym, jednak wielokrotnie podkreślał, że jest umówiony na wizytę do psychiatry dopiero na 12 marca i wówczas będzie mógł przedstawić stosowne zaświadczenie lekarskie. Podał, że takie zaświadczenie dołączył do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Wskazał także, że stara się o ustalenie stopnia niepełnosprawności celem uzyskania odpowiedniego zatrudnienia. Dodał, że nie stać go na prywatne leczenie, a jako obywatel Polski ma prawo do skorzystania z bezpłatnej opieki lekarskiej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, że przedłożone zaświadczenie lekarskie zostało wystawione po dacie stawiennictwa w Urzędzie, nie odnosi się wprost do stanu zdrowia skarżącego w dniu porady grupowej ani nie potwierdza istnienia przeciwwskazań do uczestnictwa w niej w wyznaczonym terminie, a także nie zawiera także żadnych informacji, od kiedy skarżący leczy się psychiatrycznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji w tej sprawie stanowiły przepisy u.p.z.i.r.p., która obowiązywała w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 4 u.p.z.i.r.p. starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa; pozbawienie statusu bezrobotnego następuje od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy odpowiednio na okres wskazany w pkt 3, w zależności od liczby niestawiennictw, tj. 120 dni w przypadku pierwszej odmowy, 180 dni w przypadku drugiej odmowy oraz 270 dni w przypadku trzeciej i każdej kolejnej odmowy.
Należy zatem wskazać, że ustawodawca uregulował takie przypadki, w których co do zasady niestanowiący szczególnego obciążenia, a jednocześnie dyscyplinujący bezrobotnych, obowiązek zgłaszania się do właściwego urzędu pracy w wyznaczonych terminach w celu potwierdzenia swej gotowości do podjęcia pracy i uzyskania informacji o możliwościach zatrudnienia i szkolenia nie może być z "uzasadnionych przyczyn" wykonany. Przyjęcie takiego rozwiązania było konieczne, zważywszy na fakt, że nieuzasadniony brak realizacji przez bezrobotnego ciążącego na nim obowiązku, pociąga za sobą daleko idące konsekwencje w przypadku jego niewykonania. Przyjęte rozwiązanie stwarza bezrobotnym możliwość powiadamiania urzędu pracy o uzasadnionej przyczynie takiego niestawiennictwa. Jednocześnie, nie pozwala na pozbawienie statusu bezrobotnego osoby przed upływem ustawowego terminu, liczonego od dnia niestawiennictwa.
Podnieść także należy, że przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie zawierają co prawda katalogu "uzasadnionych przyczyn" niestawiennictwa i nie wyjaśniają, co należy pod tym pojęciem rozumieć, jednak w dotychczasowym orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, że chodzi tylko o takie powody niestawiennictwa bezrobotnego w powiatowym urzędzie pracy, które obiektywnie rzecz ujmując uniemożliwiały stawienie się bezrobotnemu w wyznaczonym terminie (por. wyroki NSA z 27 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 142/12 oraz z 14 lipca 2012 r., sygn. I OSK 877/12, dostępne w CBOSA). Przy czym ustawodawca przyjmuje rozwiązania prawne służące regulacji sytuacji typowych. Nie jest możliwe natomiast możliwe unormowanie wszystkich sytuacji nietypowych, skrajnych, czy wręcz ekstremalnych (zob. wyrok NSA z 20 września 2024 r., sygn. akt I OSK 1212/24, dostępny w CBOSA). Uzasadniona przyczyna każdorazowo musi poddawać się weryfikacji. Ustalenie jej wystąpienia należy do organu prowadzącego postępowanie. Ponadto przepis art. 33 ust. 4 pkt 4 u.p.z.i.r.p. nie przewiduje, że bezrobotny musi udowodnić (udokumentować) przyczyny niestawiennictwa. Bezrobotny ma jedynie wskazać uzasadnioną przyczynę niestawiennictwa w wyznaczonym przez urząd terminie. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem, bezrobotny w okresie pobierania zasiłku obowiązany jest udokumentować niezdolność do pracy zaświadczeniem lekarskim w wymaganej formie, co wynika z art. 33 ust. 4 pkt 10 u.p.z.i.r.p. Wymóg taki nie dotyczy natomiast tych bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub stypendium. Mogą oni usprawiedliwić swoje niestawiennictwo w sposób mniej sformalizowany (por. wyroki NSA z: 16 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 2001/10 oraz 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 486/16).
W niniejszej sprawie należy przede wszystkim podkreślić, że organ pozbawił skarżącego statusu osoby bezrobotnej na okres 180 dni, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że skarżący po raz drugi nie stawił się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w terminie 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Jednakże z uzasadnienia decyzji nie wynika, kiedy miało miejsce pierwsze niestawiennictwo i na jaki okres była wydana decyzja o utracie statusu bezrobotnego. Takich informacji nie sposób także doszukać się w przesłanych Sądowi aktach sprawy. Należy zaś podkreślić, że to rolą organu, a nie sądu administracyjnego, jest ustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i – stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. wskazanie w treści uzasadnienia decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z kolei brak ustaleń w tym zakresie musi skutkować uchyleniem decyzji, skoro długość okresu, na jaki następuje pozbawienie statusu bezrobotnego uzależniona jest od ilości niestawiennictw, a zatem jest to okoliczność istotna dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia.
Ponadto należy zauważyć, że warunkiem wydania decyzji o utracie statutu osoby bezrobotnej z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy jest prawidłowe pouczenie osoby bezrobotnej, które powinno polegać na tym, że osoba taka nie tylko wie, jakie będą konsekwencje braku stawiennictwa, ale także wie, że w przypadku niestawiennictwa z przyczyn obiektywnych ma obowiązek ich podania w terminie 7 dni od daty niestawiennictwa do organu. Organy administracji powinny bowiem dokonywać wykładni przepisu art. 33 ust. 4 pkt 4 u.p.z.i.r.p., mając na uwadze nie tylko jego literalne brzmienie, ale również wykładnię celowościową i funkcjonalną oraz zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Warunkiem zatem zastosowania sankcji pozbawienia statusu bezrobotnego jest właściwe pouczenie bezrobotnego.
W niniejszej sprawie skarżący otrzymał informację o terminie porady grupowej wraz z pouczeniem, że niezgłoszenie się w wyznaczonym terminie spowoduje pozbawienie statusu bezrobotnego na określoną ilość dni. Jednakże w pouczeniu tym zabrakło informacji, że w przypadku niestawiennictwa bezrobotny ma obowiązek powiadomienia o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa w terminie do 7 dni. Wprawdzie w karcie rejestracyjnej bezrobotnego znajduje się pouczenie o obowiązku powiadamiana urzędu pracy w terminie 7 dni od wyznaczonego dnia o przyczynie niestawiennictwa (pkt 23 lit. d), ale w ocenie Sądu ma ono charakter bardzo ogólny i trudno przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że odnosi się to także do niestawiennictwa na poradę grupową. W tych okolicznościach niezasadnie organ przyjął, że samo przekroczenie 7-dniowego terminu na podanie przyczyny niestawiennictwa musiało skutkować wydaniem decyzji o pozbawieniu statutu bezrobotnego.
Ponadto, zdaniem Sądu, organ nie dokonał prawidłowej oceny przyczyny niestawiennictwa. Przede wszystkim niezasadne jest kwestionowanie podanej przez skarżącego przyczyny niestawiennictwa tylko z tego powodu, że wcześniej skarżący nie informował organu, że ma fobię społeczną. Co więcej, skarżący twierdzi, że takie informacje podawał w urzędzie pracy, a także, że informował, że zaświadczenie lekarskie będzie mógł przedstawić dopiero po wizycie u lekarza, która miał wyznaczoną dopiero na dzień 12 marca 2025 r. Tymczasem organ odwoławczy uznał twierdzenia skarżącego za niewiarygodne mimo, że z akt sprawy nie wynika, aby zwracał się do urzędu pracy, w którym był zarejestrowany skarżący, w celu ich weryfikacji. Niezasadne jest także stanowisko organu odwoławczego, że sam fakt choroby nie może stanowić uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa, gdyż – jak wskazał organ – warunkiem posiadania statusu osoby bezrobotnej jest zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Nie można bowiem utożsamiać, jak czyni to organ odwoławczy, zdolności i gotowości do podjęcia pracy z pełną dyspozycyjnością osoby bezrobotnej wobec urzędu pracy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. osobą bezrobotną jest nie tylko osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, ale także osoba niepełnosprawna, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy. Zatem status osoby bezrobotnej może mieć także osoba z pewnymi ograniczeniami zdrowotnymi.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, a także utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ poczyni ustalenia w zakresie wyżej wskazanych okoliczności faktycznych, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie wskazania Sądu.