II SA/Ol 354/25

II SA/Ol 354/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1669
art. 179 ust. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Rady Naukowej Dyscypliny Nauki Prawne U. w O. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zamknięcia przewodów doktorskich, wszczętych do dnia [...] i niezakończonych do dnia [...] oddala skargę.
Uzasadnienie
Uchwałą nr [...] z [...] Rada Wydziału [...] wszczęła przewód doktorski w celu nadania P.S. stopnia doktora nauk prawnych w zakresie [...].
Działając na podstawie 179 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 ze zm., dalej: "ustawa"), Rada Naukowa [...] (dalej: Rada), uchwałą nr [...] z [...] o zamknięciu przewodów doktorskich, wszczętych do 30 kwietnia 2019 r. i niezakończonych do 31 grudnia 2024 r., zamknęła przedmiotowy przewód doktorski (w punkcie [...]).
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art.179 ust. 4 pkt 2 ustawy, obligatoryjnemu zamknięciu podlegają przewody doktorskie wszczęte do 30 kwietnia 2019 r. i niezakończone w pierwszej instancji do 31 grudnia 2024 r.
P.S. zaskarżył powyższą uchwałę w dotyczącej w części dotyczącej punktu [...]. Wniósł o jej uchylenie, zarzucając niezgodność podstawy prawnej z art. 2 Konstytucji RP.
W ocenie skarżącego, art. 179 ust. 4 pkt 2 ustawy wprowadzającej, stanowiący o zamknięciu z mocy prawa wszystkich niezakończonych przewodów doktorskich - bez względu na to, na jakim etapie zaawansowania znajduje się sprawa - jest normą wadliwą. Nie uwzględnia bowiem tego, że ostatnią czynnością w przewodzie doktorskim, na której termin dokonania ma wpływ doktorant jest złożenie rozprawy doktorskiej. Wszystkie dalsze czynności odbywają się w zasadzie bez jego udziału. Nie ma on już żadnego wpływu np. na czas sporządzania recenzji, czy też na datę obrony albo na datę posiedzenia organu podejmującego uchwałę o nadaniu stopnia doktora. W związku z tym doktorant składając rozprawę doktorską nie jest w stanie antycypować terminu nadania mu stopnia doktora. W tym kontekście wątpliwa jest zgodność obecnego brzmienia tego przepisu z zasadą ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, której elementem jest obowiązek poszanowania przez ustawodawcę interesów w toku. Ów obowiązek ma bardziej kategoryczny charakter, jeżeli prawodawca wyznaczył pewne ramy czasowe, w których miało być możliwe prowadzenie określonych przedsięwzięć według z góry ustalonych reguł. Dotyczy to sytuacji, w których: przepisy wyznaczają pewien horyzont czasowy dla realizowania określonych przedsięwzięć; dane przedsięwzięcie ma charakter rozłożony w czasie; jednostka faktycznie rozpoczęła realizację danego przedsięwzięcia w okresie obowiązywania danej regulacji. Z taką sytuacją mamy do czynienia właśnie w przypadku doktorantów, bowiem przewód doktorski jest postępowaniem wieloetapowym, składającym się z agregatu czynności wykonywanych sekwencyjnie przez organ, jedynie częściowo z udziałem doktoranta, a więc przejście do procedowania kolejnej czynności musi być poprzedzone podjęciem pozytywnej uchwały w sprawie czynności poprzedniej.
Należy też zwrócić uwagę na fakt, iż po uchyleniu uchwały o odmowie przyjęcia publicznej obrony rozprawy doktorskiej albo uchwały o odmowie nadania stopnia doktora przez Radę Doskonałości Naukowej albo sąd administracyjny, sprawa wraca do pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia i w takiej sytuacji - w myśl dotychczasowego brzmienia art. 179 ust. 4 pkt 2 ustawy wprowadzającej, nadanego przez art. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 1010) - chyba wbrew intencji projektodawcy - przewód ten po dniu 31 grudnia 2024 r. verba legis nie mógłby zostać sfinalizowany i podlegałby obligatoryjnemu zamknięciu. Trudno więc uznać normę zawartą w art. 179 ust. 4 pkt 2 ustawy wprowadzającej w obowiązującym brzmieniu za poprawną legislacyjnie. Poprawność legislacyjna to także stanowienie przepisów prawa w sposób logiczny i konsekwentny, z poszanowaniem zasad ogólnosystemowych. Niezgodne z tą zasadą będzie więc wprowadzanie do obrotu prawnego przepisów (nawet gdy celowość takich przepisów mogłaby się wydawać słuszna), które tworzą regulacje prawne niekonsekwentne i niedające się wytłumaczyć w zgodzie z innymi przepisami prawa. Dowolność i przypadkowość wprowadzanych w życie przepisów prawnych jest zatem złamaniem zasady poprawnej legislacji.
W odpowiedzi na skargę Rada stwierdziła, że zarzuty znajdują się poza kognicją organu. Jej zdaniem, zachodzą przesłanki do rozważenia wniosku skarżącego o dokonanie rozproszonej kontroli konstytucyjności kwestionowanej normy, bowiem wątpliwości odnośnie do zgodności podstawy zaskarżonej uchwały z Konstytucją rzeczywiście powinny zostać wyjaśnione.
Stanowisko skarżącego poparł uczestnik postępowania - Krajowa Reprezentacja Doktorantów.
Na rozprawie skarżący wniósł dodatkowo o umorzenie postępowania w sprawie zamknięcia jego przewodu doktorskiego. Wyjaśnił, że w [...] r. pełnił funkcje [...]. Doktoranci w wielu wypadkach nie mieli wpływu na przewód doktorski, np. kiedy recenzent przetrzymał pracę doktorską. Z kwestionowanym aktem wiąże się kwestia środków finansowych, gdyż doktoranci chcący kontynuować przewód będą zmuszeni do poniesienia kosztów ok. 30 000 zł. Podkreślił, że w jego przypadku przyczyną braku zakończenia przewodu doktorskiego były okoliczności rodzinne, gdyż [...]. Nadto jako pracownik naukowy cały czas zobowiązany był do przygotowywania publikacji, co uniemożliwiło mu ukończenie pracy doktorskiej w terminie. Dodał, że podejmowane były próby przedstawienia stanowiska doktorantów w Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego co do dalszego wydłużenia okresu na zakończenie przewodu, jednak nie spotkały się ze zrozumieniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej uchwały art. 179 ust. 4 ustawy wprowadzającej, przewody doktorskie wszczęte do 30 kwietnia 2019 r. (art. 179 ust. 1-3 tej ustawy) i niezakończone w pierwszej instancji do 31 grudnia 2024 r. podlegają obligatoryjnemu zamknięciu.
Rada w piśmie z 14 lipca 2025 r. (k. 57 akt sądowych) poinformowała, że wszczęty [...] przewód doktorski skarżącego w chwili jego zamykania znajdował się na etapie pomiędzy uchwałą o jego wszczęciu i wyznaczeniu promotora a uchwałą o wyznaczeniu recenzentów. Konieczne byłoby jedynie złożenie przez kandydata egzaminu doktorskiego z dyscypliny podstawowej i dodatkowej. Przeprowadzenie dalszych czynności przewodu doktorskiego uzależnione było od złożenia przez kandydata tekstu rozprawy doktorskiej.
Pełnomocnik skarżącego w piśmie z 24 lipca 2025 r. (k. 60 akt sądowych) podał, że zostały zakończone kwerendy literaturowe oraz w organach administracji, a także zostały zakończone badania, tzn. rozwiązano wszystkie zagadnienia, jakie miały zostać poruszone w rozprawie. Tekst rozprawy jest w trakcie sporządzania (w załączeniu przekazany został plik obrazujący stan rozprawy - w części, która nadaje się do publicznego wglądu; pozostałe rozdziały mają postać jeszcze nie nadającą się do udostępnienia). Zaawansowanie czynności zależnych od skarżącego ocenione zostało na ok. 85%. Ocenił on, że skarżący jest w stanie do końca roku sporządzić pozostałą część tekstu.
Skarżący zarzuca niezgodność art. 179 ust. 4 ustawy wprowadzającej z art. 2 Konstytucji RP, wyrażającym zasadę demokratycznego państwa prawnego.
Wnioskowane przez niego z tego powodu dokonanie rozproszonej kontroli konstytucyjności podstawy prawnej zaskarżonej uchwały jest nieuzasadnione. Sąd administracyjny nie jest co do zasady sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP, ponieważ zgodnie z treścią art. 188 Konstytucji RP orzekanie w tym zakresie należy do właściwości Trybunału Konstytucyjnego. Ze względu na precyzyjne określenie w przepisach prawa kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i sądu administracyjnego, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., II OSK 174/24).
Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty (por. postanowienie SN z 21 czerwca 2023 r., III USK 268/22). Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem lub gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki SN: z 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08; z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15).
Nie jest również możliwe odmówienie zastosowania przepisu ustawy w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją RP. Uznając dany przepis za niekonstytucyjny sąd uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w konkretnej rozpoznawanej sprawie. Uprawnienie sądu w tym względzie nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie zgodnie z treścią art. 190 ust.1 Konstytucji RP jest powszechnie obowiązujące i ostateczne. Żaden z wyżej wskazanych przypadków odmowy zastosowania przepisu ustawy nie miał miejsca w badanej sprawie.
W ocenie Sądu niesłuszne jest stwierdzenie skarżącego, że kwestionowany przepis narusza "zasadę ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez niego prawa". Przeciwnie, wymierzone w porządek prawny byłoby zakwestionowanie przez Sąd przedmiotowego terminu.
Jak czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 124) "studia doktoranckie były formą kształcenia doktorantów realizowaną do czasu reformy systemu szkolnictwa wyższego i nauki wprowadzonej ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). Ustawa ta wprowadziła nową formę kształcenia - szkoły doktorskie. Rozpoczęły one działalność z dniem 1 października 2019 r. Natomiast studia doktoranckie, stosownie do regulacji przepisów przejściowych ustawy - w tym wskazanego art. 279 ust. 1, mogą być już tylko kontynuowane. Pierwotny termin zakończenia prowadzenia studiów doktoranckich został określony na dzień 31 grudnia 2023 r. Termin ten został wprowadzony w ustawie nie tylko w kontekście ogólnej zasady możliwości dalszego prowadzenia studiów doktoranckich (art. 279 ust. 1), ale także w szeregu innych przepisów przejściowych, odnoszących się do kwestii kształcenia na tych studiach (...). Głównym celem wydłużenia funkcjonowania studiów doktoranckich do końca 2024 r. było umożliwienie ukończenia przygotowywania rozpraw doktorskich, a następnie uzyskania stopnia naukowego doktora albo stopnia doktora w zakresie sztuki w trakcie trwania tych studiów m.in. tym doktorantom, którzy w wyniku pandemii koronawirusa napotkali trudności w prowadzeniu niezbędnych badań naukowych (...). Należy wskazać, że, co do zasady, cykl kształcenia na studiach doktoranckich został zakończony. Studia te, stosownie do regulacji art. 195 ust. 4a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, z późn. zm.), powinny trwać nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata."
W tej sytuacji nie sposób zaaprobować stanowiska, że w sprawie mamy do czynienia z naruszeniem zasady ochrony interesów w toku. Zamknięcie przewodu doktorskiego skarżącego nie mogło być dla niego zaskoczeniem ponieważ zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 179 ust. 4 ustawy zamknięte miały być przewody doktorskie, które nie zostały zakończone do 31 grudnia 2021 r. Następnie termin ten został przedłużony do 31 grudnia 2022 r., potem do 31 grudnia 2023 r. i ostatecznie do 31 grudnia 2024 r.
Nie ma żadnego racjonalnego argumentu przekonującego o konieczności dalszego przedłużania studiów doktoranckich wszczętych przed 30 kwietnia 2019 r., wręcz przeciwnie. Postulowana przez skarżącego możliwość przedłużania terminu zakończenia studiów doktoranckich prowadziłaby bowiem do różnego statusu doktorantów (w szkołach doktorskich i studiach doktoranckich), a tak przecież być nie powinno. Skarżący, którego przewód doktorski został wszczęty [...] miał dostatecznie dużo czasu aby, go skutecznie zakończyć na tzw. starych zasadach, nie uczynił tego, ale tylko z przyczyn leżących po jego stronie.
Wniesiona do sądu skarga dotyczy tylko i wyłącznie zamknięcia przewodu doktorskiego skarżącego ( pkt [...] uchwały ). Nie sposób jest jednak oprzeć się wrażeniu, że jej uzasadnienie oderwane jest od rzeczywistej sytuacji skarżącego, który wskazuje na możliwość wystąpienia sytuacji, na które doktorant nie ma wpływu. Bardzo trafnie oddaje to wyszczególnienie w punktach na stronie 8 skargi poszczególnych etapów postępowania do nadania stopnia doktora, w ocenie skarżącego jest ich dziesięć i sąd się z tym zgadza. Skarżący pomija jednak tę okoliczność, że jego postępowanie znajduje się na pierwszym, ewentualnie drugim etapie, gdyż nie ukończył on jeszcze swojej pracy doktorskiej. Tak więc nie dał on szansy innym osobom na ocenę swojej pracy doktorskiej.
Termin zakończenia studiów, niejednokrotnie ustawowo przedłużany, nie został przecież przez niego zachowany wyłącznie w konsekwencji niesporządzenia rozprawy przez ponad sześć lat. Powoływanie się w takim przypadku na przyczyny osobiste nie może mieć znaczenia. Trzeba też zauważyć, że skarżący nie może zarzucać naruszenia jego konstytucyjnych praw, skoro może on kontynuować prace nad doktoratem, tyle że na obecnych zasadach, tak jak inne osoby chcące się ubiegać o ten stopień naukowy.
Jednoznaczne brzmienie normy określającej bezwzględny i maksymalny (niepodlegający przedłużeniu ani żadnym innym warunkom) termin zakończenia studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 oznacza, że studia te przestały bowiem być już prowadzone.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.