II SA/Ol 337/05

II SA/Ol 337/05 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Beata Jezielska
A. Katarzyna Matczak /sprawozdawca/
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Marzenna Glabas Katarzyna Matczak (spr.) Beata Jezielska Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 stycznia 2005r. działający z upoważnienia Burmistrza M. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. przyznał D. M., po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia 4 stycznia 2005r., prawo do zasiłków rodzinnych i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci na czwórkę dzieci tj. K., T., K. i B. M. W uzasadnieniu podano, iż zasiłek rodzinny został przyznany z uwagi na spełnienie warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.
Pismem z dnia 18 stycznia 2005r. D. M. i B. M. wystąpili do organu pomocy społecznej o wyjaśnienie przyczyn przyznania świadczeń rodzinnych na nieletnie dzieci od miesiąca stycznia 2005r, podczas gdy kompletny wniosek w tej sprawie został złożony w grudniu 2004r.
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2005r. organ I instancji, działając na podstawie art. 113 § l Kpa w związku z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w swojej decyzji z dnia 6 stycznia 2005r. przyznającej D. M. prawo do zasiłków rodzinnych i dodatku do zasiłku, poprzez wskazanie prawidłowej daty złożenia wniosku w tej sprawie, który został złożony 31 grudnia 2004r., nie zaś 4 stycznia 2005r.
Odrębnym pismem z tego samego dnia organ I instancji poinformował D. M. o przesłankach, od których uzależnione jest przyznanie do zasiłku rodzinnego prawa do dodatku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.
Od decyzji przyznającej D. M. zasiłki rodzinne na dzieci oraz dodatek z tytułu samotnego ich wychowywania odwołanie złożył B. M., zarzucając naruszenie art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż małżonce nie wypłacono dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci za miesiąc grudzień 2004r. Dodatkowo podniósł, iż wydana decyzja narusza art. 15 ust. l i 2 tej ustawy, bowiem nie naliczono w niej dodatku na uczące się dzieci. Wskazał, że zła interpretacja przepisów ustawy działa na niekorzyść dzieci, w tym niepełnosprawnej córki.
W dniu l lutego 2005r. D. M. złożyła oświadczenie, iż akceptuje świadczenia rodzinne i nie zamierza się od nich odwoływać.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 28 lutego 2005r. Nr "[...]", działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm), stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie odwoławcze składa się z trzech faz, przy czym fazą wstępną jest ocena, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione w terminie. Wskazano, że niedopuszczalność odwołania w niniejszej sprawie wynika z braku legitymacji do wniesienia odwołania przez B. M. Przywołano brzmienie art. 4 ust. 2 oraz art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym, jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod opieką którego dziecko się znajduje. Ponieważ z wniosku D. M. wynika, że jest ona osobą rozwiedzioną, samotnie wychowującą czworo dzieci, które zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 28 października 2004r. zamieszkują z matką, osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych na dzieci jest tylko ona. Wobec tego B. M. nie posiada legitymacji czynnej do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie przyznanych świadczeń rodzinnych na dzieci pozostające z matką we wspólnym gospodarstwie domowym.
Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożył B. M. wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił, że Kolegium w wydanym postanowieniu nie zajęło się merytorycznym rozpatrzeniem sprawy lecz wbrew obowiązującemu prawu ogranicza jego prawo polegające na działaniu w imieniu nieletnich dzieci. Wyjaśnił, że w postępowaniu rozwodowym przed Sądem Okręgowym w E. sygn. akt "[...]" zakończonym rzeczonym rozwodem nie ograniczono mu praw ojcowskich, a w uzasadnieniu wyroku stwierdzono o wspólnym ich wychowywaniu.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo wyjaśniono, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości i może być uruchomione tylko w wyniku wniesienia odwołania przez uprawniony podmiot. Skoro w niniejszej sprawie odwołanie zostało złożone przez B. M., który nie posiadał legitymacji do wniesienia odwołania Kolegium nie mogło zająć się merytorycznym rozpatrzeniem podniesionych zarzutów. Wskazano, że zarzut ograniczenia praw ojcowskich winien być rozpatrywany na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Wprawdzie przepisy tej ustawy gwarantują obojgu rodziców możliwość ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych, lecz prawo to konkretyzuje się tylko wobec jednego z rodziców w zależności od sytuacji faktycznej. Wyjaśniono, że prawo do świadczeń rodzinnych należne może być jednak tylko jednemu z rodziców. Ponieważ wniosek w sprawie świadczeń rodzinnych złożyła D. M. oświadczając, że prowadzi wraz z dziećmi wspólne gospodarstwo domowe oraz, że dzieci pozostają pod jej opieką, tylko ona była adresatem decyzji przyznającej zasiłki rodzinne oraz stroną tego postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje - postanowienia pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm). Rozpoznając skargę na decyzje - postanowienia Sąd dokonuje oceny, czy przy ich wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji.
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa.
W sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżący posiadał legitymację prawną do wniesienia odwołania w sprawie przyznania D. M. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ odwoławczy uznał, że skarżący nie jest stroną tego postępowania administracyjnego i orzekł o niedopuszczalności odwołania. Takie stanowisko Kolegium nie zasługuje na aprobatę.
Niezbędne jest zatem ustalenie czy przymiot strony postępowania w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy przysługuje skarżącemu, czy tylko rozwiedzionej małżonce.
Zgodnie z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stroną, jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie dominuje pogląd, że interes prawny strony winien mieć oparcie w konkretnych przepisach prawa materialnego. Zatem jedyną przesłanką uzyskania przez dany podmiot statusu strony w postępowaniu administracyjnym jest to, czy legitymuje się interesem prawnym lub obowiązkiem, ze względu na który żąda czynności organu. Interes ten zaś musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisów prawa materialnego. Postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku danego podmiotu, w tym sensie, że w wyniku takiego postępowania wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu.
Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o przyznanie zasiłków rodzinnych na czwórkę dzieci wystąpiła w dniu 31 grudnia 2004r. matka dzieci D. M., która oświadczyła, że jest osobą rozwiedzioną i nie wychowuje dzieci razem z ich ojcem B. M. Do wniosku załączyła kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 28 października 2004r. sygn. akt "[...]", w którym orzeczono o rozwiązaniu związku małżeńskiego B. M. i D. M., przy czym w pkt II wyroku orzeczono o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: B., K. i T. obojgu rodzicom, z ustaleniem ich miejsca zamieszkania przy matce.
Z art. 95 § l i 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, (Dz.U. Nr 9, póz. 59, ze zm) wynika, że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowywania dziecka, przy czym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania ( art. 97 § l Kodeksu). Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka (art. 98 § l Kodeksu). Zatem mimo orzeczonego rozwodu pomiędzy małżonkami M. Sąd w orzeczeniu rozwodowym nie dokonał ograniczenia władzy rodzicielskiej żadnemu z nich po ustaniu małżeństwa.
Wobec powyższego przenosząc to uprawnienie do wykonywania władzy rodzicielskiej na grunt ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, ze zm) do działania w imieniu i na rzecz dzieci uprawnieni byli oboje rodzice co oznacza, iż oboje byli uprawnieni i zobowiązani do działania w sprawie przyznania na dzieci zasiłków rodzinnych. Wyraz tej generalnej zasady znalazł odzwierciedlenie w zapisie art. 4 ust. 2 pkt l tej ustawy, który stanowi, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka. Nie zmienia tej okoliczności fakt, iż z wnioskiem o przyznanie zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami do niego wystąpiła matka dzieci, gdyż stosownie do wyżej cytowanego zapisu prawo przysługuje generalnie rodzicom. Nie sposób wywodzić braku interesu prawnego ojca dzieci -skarżącego w niniejszej sprawie - z konstrukcji art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod opieką którego dziecko się znajduje. Nie sposób w oparciu o taki zapis uznać, iż stanowi on o braku interesu prawnego drugiego z rodziców, w kontekście jego uprawnienia do działania w interesie dzieci, w sprawie przyznania wymienionych świadczeń temu z rodziców pod opieką którego pozostają faktycznie dzieci. Nie są bowiem tożsame pojęcia: "pozostawania dziecka pod opieką rodzica" i "wykonywanie władzy rodzicielskiej".
Wobec powyższego Sąd uznał, że strona skarżąca posiadała interes prawny w sprawie przyznania matce dzieci prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dzieci, gdyż celem zasiłku rodzinnego jest właśnie finansowe wsparcie w utrzymaniu dziecka. Jego przyznanie leży zatem w interesie dzieci, a jak wcześniej wskazano z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje rodzice mają prawo wykonywać władzę rodzicielska w taki sposób jaki wymaga tego dobro dzieci. W przypadku prawa do zasiłku rodzinnego ma miejsce tak określone dobro dziecka, gdyż finansowe wsparcie ma na celu właśnie dobro dziecka, stanowi pomoc w jego utrzymaniu.
Nadto należy wskazać, iż stosownie do uchwały Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 5 lipca 1999r. sygn. OPS 16/98 (ONSA 1999, Nr 4, poz. 119): "stwierdzenie, przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kpa następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § l pkt 3 Kpa." Wobec tego gdy odwołanie, jak w niniejszej sprawie, wniósł podmiot, który twierdził, że zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, to organ odwoławczy obowiązany był rozpoznać odwołanie i jeżeli w toku rozpoznania odwołania doszedłby do wniosku, że ten podmiot nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku , to winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § l pkt 3 Kpa, nie zaś orzekać w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
W świetle powyższego, wobec wadliwej wykładni interesu prawnego skarżącego, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 152 tej ustawy.