II SA/Ol 328/05

II SA/Ol 328/05 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Beata Jezielska
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6279 Inne o symbolu podstawowym  627
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej I) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III) zasądza od Wojewody na rzecz A. B. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]", znak "[...]" Komendanta Granicznej Placówki Kontrolnej Straży Granicznej w E. A. B., obywatel "[...]" został zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w terminie do dnia "[...]" 2005 roku z powodu prowadzenia działalności zarobkowej na targowisku miejskim w M. bez wymaganego zezwolenia.
Od powyższej decyzji A. B. wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniósł, że w chwili zatrzymania go przez funkcjonariuszy straży granicznej nie prowadził działalności zarobkowej, a jedynie zastępował żonę, mającą zarejestrowaną działalność gospodarczą. Podczas zatrzymania nie pozwolono mu wyjaśnić sytuacji, wykorzystano fakt, iż słabo rozumie pisany język polski i kazano podpisać oświadczenia bez ich przetłumaczenia lub chociaż przeczytania w języku polskim. Żonie, która chciała pomóc w wyjaśnieniu zaistniałej sytuacji, nie pozwolono wziąć udziału w sporządzaniu protokołu zatrzymania.
Podniósł, że okoliczności sprawy nie dawały podstaw do wydania decyzji o zobowiązaniu go do opuszczenia terytorium RP, gdyż taka decyzja może zostać wydana jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że obowiązek ten zostanie dobrowolnie wykonany. Natomiast on w Polsce założył rodzinę i podjął starania o udzielenie zezwolenia na pobyt, ale oczekuje na brakujące dokumenty z "[...]". Nie ma również podstaw do wydalenia go z terytorium RP, gdyż zgodnie z art. 89 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz. U. nr 128, poz. 1175 ze zm.) decyzji takiej nie wydaje się, a wydanej nie wykonuje, jeżeli zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 97 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. nr 128, poz. 1176 ze zm.).
Decyzją z dnia "[...]" 2005 roku, znak "[...]" Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że fakt prowadzenia działalności zarobkowej przez cudzoziemca potwierdza protokół kontroli legalności pobytu cudzoziemca na terytorium RP z dnia "[...]" 2005 roku, a także protokół zabezpieczenia rzeczy, w którym skarżący oświadczył, że zakupił towar na stadionie w W. w celu sprzedaży na targowisku miejskim w M.
Poza tym skarżący nie wystąpił do wojewody z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP, a zatem jego pobyt ma charakter turystyczny i nie jest on zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na wykonywanie pracy na terytorium RP na podstawie art. 87 pkt 5 lit. b Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99, poz. 1001 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2001 roku w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (Dz.U. nr 153, poz. 1765 ze zm.). Nie można również uznać, że nie musi posiadać zezwolenia na pracę jako osoba współpracująca na podstawie art. 8 ust. 11 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.), gdyż nie został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba współpracująca z żoną.
Organ wyjaśnił, że w przypadku wydania wobec cudzoziemca decyzji o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP nie ma zastosowania art. 97 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, gdyż zgoda na pobyt tolerowany jest udzielana podczas prowadzonego postępowania o wydalenie z terytorium RP, bądź po wydaniu decyzji o wydaleniu. Natomiast zobowiązanie do opuszczenia terytorium RP i wydalenie z terytorium RP są dwiema odrębnymi procedurami.
A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Decyzjom zarzucił naruszenie art. 78 ust. l Konstytucji RP z 1997 roku oraz art. 89 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach w związku z art. 97 pkt 4 Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, a także naruszenie art. 6, 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 8 ust. l Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Skarżący stwierdził, że do jego sytuacji ma zastosowanie instytucja pobytu tolerowanego unormowana w art. 97 Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, gdyż zarówno decyzja o wydaleniu, jak i decyzja o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP może doprowadzić do tego samego skutku, czyli wydalenia cudzoziemca. Ustawodawca wprowadzając tę instytucję zmierzał do zapewnienia ochrony cudzoziemcom, którym grozi skutek wydalenia z terytorium RP, a którzy zasługują na szczególną ochronę, np. z racji zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Polskim. Skoro zatem ustawodawca chroni cudzoziemców wobec których wydano decyzję o bardziej dolegliwych konsekwencjach, jaką jest decyzja o wydaleniu, to tym bardziej ochronę taką przyznał cudzoziemcom, wobec których wydano decyzję o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP.
Podkreślił, że nie wykonywał pracy zarobkowej na targowisku miejskim, lecz jedynie zastępował żonę, prowadzącą zarejestrowaną działalność gospodarczą. Jego zdaniem może być uznany za osobę współpracującą z żoną, od której nie jest wymagane zezwolenie na pracę, gdyż przesłanką uznania osoby za współpracującą nie jest zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych oraz do ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto jednorazowa czynność, polegająca na krótkotrwałym prowadzeniu handlu w zastępstwie żony prowadzącej zarejestrowaną działalność gospodarczą nie powinna stanowić podstawy do wydalenia cudzoziemca.
Skarżący podniósł, że organy nie wyjaśniły wszechstronnie stanu faktycznego sprawy, a tym samym naruszyły zasadę zawartą w art. 7 k.p.a. W aktach sprawy nie ma zeznań świadków potwierdzających jego pracę na terenie targowiska, natomiast w 10 dni po wjeździe do Polski został zatrzymany jako osoba prowadząca działalność zarobkową. Ponadto nie składał oświadczenia do protokołu, iż zna wystarczająco w mowie i piśmie język polski oraz, że wykonuje pracę zarobkowa, z której osiąga miesięcznie około 1000 zł brutto. Podczas spisywania protokołu nie pozwolono mu na kontakt z żoną, ani nie zapewniono kontaktu z tłumaczem. Musiał podpisać oświadczenie którego treści nie rozumiał, gdyż nie przedłożono mu do podpisania dokumentów w znanym mu języku. Tym samym organ naruszył zasady zawarte w art. 6 i 9 k.p.a.
Ponadto zaskarżone decyzje naruszają art. 8 ust. l Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gdyż wydalenie osoby z kraju, w którym zamieszkują członkowie jego bliskiej rodziny, może sprowadzić się do ingerencji w prawo do poszanowania życia rodzinnego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu decyzji. Organ stwierdził, że podejmowanie pracy przez cudzoziemca bez stosownego zezwolenia stanowi naruszenie przepisów Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach. Ponadto wyjaśnił, że sporządzone protokoły były odczytane przed ich podpisaniem, a w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego, że rozumie on język polski. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie można zastosować instytucji pobytu tolerowanego, gdyż nie została wszczęta procedura o wydalenie z terytorium RP.
Decyzją z dnia "[...]" 2005 roku, znak "[...]" Wojewoda P. odmówił wydalenia i udzielił zgody A. B. na pobyt tolerowany na terytorium RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 97 ust. l Ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz.U. nr 128, poz. 1175 ze zm.), w przypadku wykonywania przez cudzoziemca pracy niezgodnie z Ustawą z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.) albo podjęciu działalności gospodarczej niezgodnie z przepisami obowiązującymi w Rzeczpospolitej Polskiej cudzoziemiec może być zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w terminie do 7 dni, gdy z okoliczności sprawy wynika, że dobrowolnie wykona ten obowiązek. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu została uchylona Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001 ze zm.) i zgodnie z art. 2 ust. l pkt 40 tej ustawy wykonywanie pracy przez cudzoziemca oznacza zatrudnienie, wykonywanie innej pracy zarobkowej lub pełnienie funkcji w zarządach osób prawnych prowadzących działalność gospodarczą.
Należy pamiętać, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Dlatego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej powinny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w danej sprawie.
Natomiast w przedmiotowej sprawie organy obu instancji wydały decyzję, bez wyjaśnienia, czy skarżący faktycznie wykonywał pracę, określoną przez organy jako prowadzenie działalności zarobkowej, czy jedynie pomagając żonie wykonywał pracę w potocznym tego słowa znaczeniu. Należy pamiętać, że czym innym jest stosunek pracy najemnej, wynikający ze sformalizowanej umowy o pracę, a czym innym "świadczenie pracy" w sensie potocznym, bez umowy (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001 roku, V SA 2482/00, niepubl.). Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mówi o zatrudnieniu, czyli wykonywaniu pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, a także umowy o pracę nakładczą (art. 2 ust. l pkt 43 cyt. ustawy). Z kolei pod pojęciem innej pracy zarobkowej należy rozumieć wykonywanie pracy lub świadczenie usług m.in. na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia czy umowy o dzieło (art. 2 ust. l pkt 11 cyt. ustawy). Zatem chodzi tu o sformalizowany stosunek pracy. Natomiast skarżący, prowadząc wspólne gospodarstwo z żoną i pomagając jej także pracuje, ale w potocznym tego słowa znaczeniu. Nie pozostaje w stosunku zatrudnienia, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, gdyż za tę pracę nie pobiera wynagrodzenia.
Skarżący twierdzi, że jedynie zastępował żonę w czasie, gdy poszła zająć się ich czteromiesięcznym synem. Jednak organ w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie przesłuchał świadków w celu ustalenia, czy skarżący wykonuje pracę zarobkową bez zezwolenia, czy jedynie pomaga żonie zastępując ją, kiedy ona musi zająć się dzieckiem. Należy zwrócić uwagę, że istnieje różnica między niezarobkowym pomaganiem w rodzinnym przedsiębiorstwie a wykonywaniem pracy zarobkowej, co ma kolosalne znaczenie dla oceny, czy zostały naruszone przepisy Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001 roku, V SA 2482/00, niepubl.).
Ponadto organ I instancji przedłożył skarżącemu do podpisania oświadczenia o niezrozumiałej dla niego treści. Organy prowadzące postępowanie nie mają obowiązku wydawania rozstrzygnięć w języku obcym (wyrok NSA z 15 października 2001 roku, V SA 626/01, niepubl.). Jednak postępowanie administracyjne, w którym bierze udział cudzoziemiec, powinno toczyć się w języku, w którym włada on w sposób dostateczny dla przedstawienia faktów i okoliczności, które mogą stanowić o jego sytuacji prawnej (wyrok NSA z 17 sierpnia 1999 r., V SA 89/99, niepubl.). Tym bardziej organy nie powinny uniemożliwiać skarżącemu kontaktu z żoną, która pomogłaby w wyjaśnieniu znaczenia zadawanych pytań oraz przedkładanych do podpisu oświadczeń.
Skarżący złożył oświadczenie, że zna język polski w mowie i piśmie i w tym języku odbyło się przesłuchanie. Jednakże w odwołaniu skarżący podniósł, że nie zna pisanego języka polskiego i podpisywał oświadczenia, których treści nie rozumiał. Organ II instancji nie wziął tych okoliczności pod uwagę i nie uzupełnił dowodu przez ponowne przesłuchanie skarżącego w obecności osoby, która wyjaśniłaby mu treść przedkładanych oświadczeń. Należy pamiętać, że nawet jeżeli cudzoziemiec rozumie język polski, to jest to mowa potoczna, która różni się od języka używanego w postępowaniu administracyjnym.
Zwrócić należy uwagę także na to, że jedną z podstaw faktycznych do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest istnienie okoliczności wskazujących na to, że cudzoziemiec dobrowolnie wykona ten obowiązek. W niniejszej spawie nie można doszukać się okoliczności wskazujących na to, że skarżący dobrowolnie opuści Polskę w sytuacji gdy w kraju pozostaną jego żona i dziecko. Także organy obu instancji w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie wskazują żadnych okoliczności, które by przemawiały za przyjęciem tezy, iż skarżący dobrowolnie wykona nałożony na niego obowiązek.
W tej sytuacji, Sąd uznał, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji obu instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz na podstawie art. 152 orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Ponadto Sąd w oparciu o art. 200 powyższej ustawy zasądził od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania sądowego.