II SA/OL 313/04

II SA/Ol 313/04 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Katarzyna Matczak /sprawozdawca/
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Marzenna Glabas
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Alicja Jaszczak-Sikora Marzenna Glabas Katarzyna Matczak (spr.) Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie nabycia udziału we współwłasności nieruchomości zabudowanej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. B. wynagrodzenie w kwocie 240 /dwieście czterdzieści/ zł. tytułem nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, którą to kwotę wypłacić ze Skarbu Państwa /kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie/.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 stycznia 2004r. Nr "[...]" Burmistrz Miasta i Gminy w O. odmówił K. Z. wydania decyzji o nabyciu przez współużytkownika wieczystego prawa własności nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe - 319/10000 części działki nr 106/21 o powierzchni 0,2942 ha położonej w O. przy ul. "[...]".
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że aktem notarialnym zawartym w dniu 7 stycznia 2003r. Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. działając na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 4, póz. 27, ze zm) przeniosła na K. Z. własność lokalu mieszkalnego położonego w O. przy ul. "[...]" nr "[...]" wraz z udziałem wynoszącym 319/10000 części w prawie użytkowania wieczystego działki nr 106/21 o powierzchni 0,2942 ha. Burmistrz Miasta i Gminy w O. stwierdził jednakże, iż w sprawie nie zostały spełnione warunki do nabycia udziału w prawie własności do opisanej nieruchomości określone w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, póz. 1209, ze zm). Powołana ustawa dotyczy bowiem osób fizycznych będących zarówno w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe. Powyższe prawo własności nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób fizycznych spełniających wskazane wyżej warunki. Ponieważ w niniejszej sprawie w obu wymienionych datach użytkownikiem wieczystym nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym w O. przy ul. "[...]" na działce nr 106/21 nie była osoba fizyczna lecz osoba prawna - Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. K. Z. nie może nabyć prawa własności do części opisanej nieruchomościami w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Dodatkowo wyjaśniono, że Spółdzielnia w dniu 5 grudnia 2003r. złożyła wniosek w przedmiocie sprzedaży prawa użytkowania wieczystego wszystkich gruntów będących w jej użytkowaniu wieczystym lub współużytkowaniu, na co wyraził zgodę także skarżący podpisując wspomniany wniosek.
Od decyzji tej odwołanie złożył K. Z. podnosząc, że prawo użytkowania wieczystego działki nr 106/21 o powierzchni 0,2942 ha zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w której posiada udział wynoszący 319/10000 ustanowione zostało na 99 lat od roku 1973 do roku 2072, co wynika z księgi wieczystej nr "[...]" prowadzonej dla tej nieruchomości. Wskazał, że majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków, stosownie do art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze. Skoro taka była wola ustawodawcy, to inne regulacje prawne przewidujące, iż prawo użytkowania wieczystego jest majątkiem osoby prawnej - spółdzielni nie maj ą zastosowania w tej sprawie, gdyż faktycznie jest to majątek członków tej spółdzielni czyli osób fizycznych. Spółdzielnia nie działa bowiem w swoim imieniu lecz na rzecz swoich członków - osób fizycznych. Podniósł, iż wraz z wejściem w życie w dniu 16 lipca 2003r. ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego, którą to zmieniono ustawę o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, z tym dniem z mocy prawa użytkownicy wieczyści stali się właścicielami nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe i decyzja uwłaszczeniowa ma jedynie charakter deklaratywny. Poza tym odmowa uwłaszczenia go zaskarżoną decyzją jest sprzeczna z prawem, jak również narusza interes Rzeczpospolitej wyrażony w art. 2 Konstytucji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 kwietnia 2004r. Nr "[...]", w wyniku rozpatrzenia odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że K. Z. nie spełnia przesłanek określonych w art. l ust. l i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, w brzmieniu nadanym art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego, bowiem zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak również w dniu 24 października 2001 r. nie był on użytkownikiem lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe. Udział 319/10000 w prawie użytkowania wieczystego działki nr 106/21 położonej w O. przy ul. "[...]" nabył bowiem dopiero w dniu 7 stycznia 2003r. Skarżący nie jest również następcą prawnym osoby fizycznej, która we wskazanych dwóch datach granicznych była użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Poza sporem pozostaje bowiem okoliczność, iż w obu datach użytkownikiem wieczystym działki nr 106/21 położonej w O. przy ul. "[...]" była Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. będąca osobą prawną, a nie osobą fizyczną.
Na po wyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożył K. Z. wnosząc o jej uchylenie, jako niezgodnej z przepisami prawa oraz
przyznanie prawa własności do udziału w wieczystym użytkowaniu działki nr 106/21. Zarzucił, iż organy orzekające w sprawie zastosowały zawężającą interpretację przepisów stawy, co do zakresu podmiotowego osób uprawnionych do uwłaszczenia na mocy powołanej ustawy. Podjęte rozstrzygnięcie narusza także Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie w jakim nakazuje ona organom Państwa ochronę własności swoich obywateli, zaś jego prawo wynika z postanowienia Sądu zapisanego w księdze wieczystej dotyczącej wskazanej nieruchomości. Z zapisu powyższego wynika, że jest on następcą prawnym Spółdzielni, której przysługiwało prawo użytkowania wieczystego do 319/1000 części działki nr 106/21. Podniósł, iż majątek spółdzielni jest prywatną własnością j ej członków, zatem nie ma znaczenia, że to spółdzielnia była użytkownikiem wieczystym skoro nie działa ona w swoim imieniu lecz w imieniu swoich członków - osób fizycznych. Pogląd przeciwny wyrażony w zaskarżonej decyzji ignoruje stan faktyczny i prawny występujący w tej sprawie. Zarzucił, że prawo użytkowania wieczystego nie chroni jego własności będącej lokalem mieszkalnym i współudziału w budynku na nieruchomości gruntowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Dodatkowo wyjaśniono, że stosownie do art. 11 § l ustawy z dnia 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2003r. Nr 188, póz. 1848) z dniem wpisania spółdzielni do Krajowego Rejestru Sądowego uzyskuje ona osobowość prawną. W sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. wpisana jest do KRS pod nr "[...]". Poza tym członkowie spółdzielni w sensie cywilistycznym nie są właścicielami, jak też współwłaścicielami jej nieruchomości. Norma art. 3 Prawa Spółdzielczego przewiduje jedynie, że majątek spółdzielni w sensie ekonomicznym stanowi prywatną a nie uspołecznioną formę własności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Wzruszenie decyzji może nastąpić w i razie, gdy kontrola wykaże, że narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w
stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż decyzja ta jest zgodna z prawem.
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, póz. 1209, ze zm, dalej: o nabywaniu prawa własności), w brzmieniu nadanym przez art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. Nr 64, póz. 592) wskazuje normatywne przesłanki, które winien spełnić użytkownik wieczysty -współużytkownik - będący osobą fizyczną, aby nabył z mocy prawa własność nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym. Przesłanki te to: 1) istnienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001r., 2) nieruchomość musi odpowiadać rodzajowo nieruchomościom wymienionym w ustawie, przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z ust. 2 powołanego przepisu wynika natomiast, że prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Jeżeli idzie o wymóg istnienia prawa użytkowania wieczystego zarówno w dniu 16 maja 1990r. jak i w dniu wejścia w życie wymienionej ustawy o nabywaniu prawa własności, to dotyczy on osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi w obu tych datach. Oznacza to zatem, że z kręgu nabywców prawa własności stosownie do art. l ust. l ustawy wykluczone zostały osoby będące osobami prawnymi, a także następcy prawni użytkowników wieczystych będących osobami prawnymi (ust. 2 art. 1).
Wyjaśnić w tym miejscu należy również, że art. l ust. 2 ustawy o nabywaniu prawa własności rozszerzył krąg podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o nabycie prawa własności nieruchomości na osoby fizyczne będące następcami prawnymi użytkowników wieczystych spełniających wskazane wyżej przesłanki, przy czym pojęcie następcy prawnego użyte w powołanym wyżej przepisie nie zostało w żaden sposób ograniczone. Należy zatem przez to rozumieć zarówno następcę prawnego w drodze tzw. sukcesji uniwersalnej np. w drodze spadkobrania, jak i w drodze sukcesji syngularnej np. nabywców prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy sprzedaży. Uprawnienie to przysługuje jednakże tylko wówczas, gdy poprzedni użytkownik wieczysty był osobą fizyczną, a prawo użytkowania wieczystego przysługiwało mu w przedziale czasowym od dnia 26 maja 1990r. do 24 października 2001 r.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. była użytkownikiem wieczystym działki nr 106/21 o powierzchni 0,2942 ha położonej w O. przy ul. "[...]", w obu wskazanych wyżej datach, stosownie do zapisów działu II księgi wieczystej nr "[...]" prowadzonej dla tej nieruchomości. Wynika z nich bowiem, że prawo użytkowania wieczystego działki nr 106/21 ustanowione zostało na rzecz tej Spółdzielni na podstawie umowy z dnia 9 kwietnia 1973r. Rep. "[...]". Strona skarżąca stała się natomiast współużytkownikiem wieczystym udziału 319/10000 w tej nieruchomości gruntowej dopiero w dniu 7 stycznia 2003r. zgodnie z zawartą umową ustanowienia odrębnej własności lokalu i przeniesienia własności lokalu położonego w O. przy ul. "[...]" nr "[...]".
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się kwestii zasadniczej, czy Spółdzielnia od której skarżący nabył prawo współużytkowania wieczystego może być uznana za osobę fizyczną w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., na co powołuje się K. Z. wywodząc, iż majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków a zatem osób fizycznych.
W tym miejscu wyjaśnić należy, iż ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu nieruchomości nie definiuje pojęcia osoby fizycznej, jak również osoby prawnej dla celów tej ustawy, zatem opierając się na zasadach wykładni systemowej dla wyjaśnienia wskazanych pojęć należy posłużyć się definicjami skonstruowanymi w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny (Dz.U. Nr 16, póz. 93, ze zm, dalej: Kc). Pojęcia te są terminami cywilistycznymi i w takim charakterze ustawodawca posłużył się nimi również w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r., skoro dotyczy ona regulacji ściśle cywilistycznej - instytucji prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 33 Kc osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Z art. 11 § l ustawy z dnia 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003r. Nr 188, póz. 1848, ; ze zm) wynika natomiast, że spółdzielnia nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania jej do Krajowego Rejestru Sądowego.
Wobec powyższego nie może budzić żadnych wątpliwości okoliczność, że Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa "[...]" w O. posiada
osobowość prawną, skoro została wpisana pod nr KRS "[...]". Nie może być zatem
uznana za osobę fizyczną, jak podnosi strona skarżąca powołując się na zapis art. 3 ustawy
Prawo spółdzielcze. Z cytowanego przepisu wynika wprawdzie, że majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków, jednakże członkowie spółdzielni nie są w sensie cywilnoprawnym ani właścicielami, ani też współwłaścicielami spółdzielni. Sąd pragnie
przytoczyć stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 9 lipca 2003r. sygn. akt III KK 334/02, które w pełni podziela, iż art. 3 prawa spółdzielczego nie pozbawia spółdzielni własności jej majątku i nie czyni spółdzielców współwłaścicielami w rozumieniu prawa cywilnego, a jedynie zalicza własność należącą do spółdzielni, jako osoby prawnej, do kategorii własności prywatnej, a nie jak przed nowelizacją ustawy z 1994r. jako własność spółdzielczą. Powołany przepis nie przyznaje członkom spółdzielni bezpośredniego prawa do korzystania z majątku spółdzielczego, pobierania pożytków i innych dochodów oraz do rozporządzania rzeczą w sensie art. 140 Kc. Majątkiem spółdzielczym może rozporządzać tylko spółdzielnia - jako osoba, prawna - poprzez swoje organy (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 1997r. sygn. akt. II SA/Wr 1013/96, OSP 1998/7-8/131)
Skoro zatem K. Z. jest następcą prawnym użytkownika wieczystego będącego osobą prawną a nie osobą fizyczna, to nie może skutecznie powoływać się na uprawnienie do nabycia z mocy prawa własności udziału w działce nr 106/21 położonej w O. przy ul. "[...]" na podstawie art. l ust. l i ust. 2 ustawy o nabywaniu własności nieruchomości.
Stronie skarżącej wyjaśnić należy także, iż organ odwoławczy podejmując zaskarżoną decyzję nie naruszył Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z której zapisami organy Państwa winny stać na straży ochrony prawa własności, gdyż podjęta w niniejszej sprawie decyzja nie narusza w żadnym zakresie prawa własności skarżącego do nieruchomości lokalowej - mieszkania położonego przy ul. "[...]" nr "[...]" w O., ani tym bardziej jego prawa własności do udziału w nieruchomości budynkowej.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny mi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego znajduje oparcie w przepisie art. 242 ww. ustawy w związku z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
l
ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348, ze zm).