II SA/OL 311/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2023-05-30
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacjanadzór budowlanypostępowanie administracyjneterminywsaorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. C. na postanowienie WINB utrzymujące w mocy obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dla samowoli budowlanej, uznając, że zastosowanie uproszczonej procedury legalizacyjnej było zasadne.

Sprawa dotyczyła skargi M. C. na postanowienie WINB w przedmiocie obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dla samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie lokalu mieszkalnego. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały uproszczoną procedurę legalizacyjną, ponieważ budowa zakończyła się co najmniej 20 lat przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu budowy. Skarżąca kwestionowała datę zakończenia budowy, jednak zebrany materiał dowodowy, w tym zeznania świadków i zdjęcia lotnicze, potwierdził, że budowa zakończyła się przed lutym 1998 r. Sąd oddalił skargę, uznając działania organów za zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał skargę M. C. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB), które utrzymało w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) nakładające na właścicieli lokalu nr [...] obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dla samowoli budowlanej. Samowola polegała na rozbudowie lokalu mieszkalnego o dodatkowy pokój i łazienkę. Skarżąca M. C. podnosiła, że rozbudowa zacienia jej mieszkanie i powoduje wilgoć, a także kwestionowała prawidłowość zastosowania procedury legalizacyjnej. Sąd pierwszej instancji (sygn. akt II SA/Ol 987/21) uchylił wcześniejsze postanowienia organów, wskazując na potrzebę rozważenia zastosowania uproszczonej procedury legalizacyjnej (art. 49f P.b.) dla samowoli budowlanych starszych niż 20 lat. Po tym wyroku PINB wszczął uproszczone postępowanie legalizacyjne i nałożył obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych. WINB utrzymał to postanowienie w mocy, uznając, że rozbudowa zakończyła się przed 6 lutego 1998 r., co uzasadniało zastosowanie procedury uproszczonej. W niniejszej skardze M. C. zarzuciła organom naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77, 80 k.p.a.) poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego (pominięcie ortofotomapy) oraz naruszenie prawa materialnego (art. 49g P.b.) przez zastosowanie trybu uproszczonego, twierdząc, że budowa nie miała co najmniej 20 lat. Sąd, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uznał skargę za niezasadną. Podkreślił, że ocena prawna i wskazania z poprzedniego wyroku sądu (sygn. akt II SA/Ol 987/21) są wiążące. Organy, w wykonaniu wyroku, przeprowadziły ponowne postępowanie dowodowe, przesłuchując świadków i analizując dostępne materiały (oświadczenia, zdjęcia lotnicze, mapy geodezyjne). Na podstawie zebranych dowodów, w tym zeznań świadków wskazujących na zakończenie budowy w latach 1996-1998, sąd uznał, że ustalenie daty samowoli budowlanej na okres przed lutym 1998 r. było prawidłowe i zgodne z prawem. W związku z tym, zastosowanie uproszczonej procedury legalizacyjnej było uzasadnione. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że organy prawidłowo zastosowały przepisy Prawa budowlanego i Kodeksu postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu budowy, należy wszcząć uproszczone postępowanie legalizacyjne, o ile nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 49f P.b. wprowadza nową, odrębną procedurę legalizacyjną dla starych samowoli budowlanych, która nie jest objęta przepisem intertemporalnym art. 25 ustawy nowelizującej. Kluczowe jest ustalenie daty zakończenia budowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

P.b. art. 49f § ust. 1, 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego dla samowoli budowlanych, których zakończenie nastąpiło co najmniej 20 lat przed wszczęciem postępowania.

P.b. art. 49g § ust. 2 pkt 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w uproszczonym postępowaniu, w tym ekspertyzy technicznej.

P.b. art. 49i § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa warunki wydania decyzji o legalizacji w uproszczonym postępowaniu, gdy dokumenty są kompletne, a ekspertyza techniczna potwierdza bezpieczeństwo obiektu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania sądu i organu oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w przypadku skargi na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny mocy dowodowej poszczególnych środków dowodowych.

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 25

Przepis intertemporalny, który według sądu nie odnosi się do uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie uproszczonej procedury legalizacyjnej jest zasadne, gdy od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu budowy. Ustalenie daty zakończenia budowy na podstawie zeznań świadków, oświadczeń stron i materiałów graficznych było prawidłowe. Przepis art. 25 ustawy nowelizującej Prawo budowlane nie wyłącza możliwości zastosowania uproszczonej procedury legalizacyjnej.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie uproszczonej procedury legalizacyjnej było niezasadne, ponieważ budowa nie miała co najmniej 20 lat. Organy pominęły istotne dowody (ortofotomapa) i dokonały dowolnych ustaleń faktycznych. Przepis art. 25 ustawy nowelizującej Prawo budowlane powinien być stosowany do spraw wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji.

Godne uwagi sformułowania

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Uproszczone postępowanie legalizacyjne zostało uregulowane jako postępowanie administracyjne nowe, szczególne i odrębne. W Polsce istnieje i jest użytkowany szereg obiektów budowlanych samowolnie wybudowanych przed wieloma laty, co do których organy nadzoru budowlanego nie mają wiedzy...

Skład orzekający

Alicja Jaszczak-Sikora

przewodniczący

Grzegorz Klimek

sprawozdawca

Piotr Chybicki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uproszczonej procedury legalizacji samowoli budowlanych starszych niż 20 lat oraz zasada związania sądu oceną prawną poprzedniego orzeczenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją Prawa budowlanego i stosowaniem przepisów intertemporalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla właścicieli starszych samowoli budowlanych – możliwości skorzystania z uproszczonej procedury legalizacyjnej. Wyjaśnia złożone kwestie intertemporalne.

Legalizacja samowoli budowlanej po 20 latach: czy to możliwe i jak to zrobić?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 311/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Alicja Jaszczak-Sikora /przewodniczący/
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Nadzór budowlany
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 49f ust. 1, 2, art. 49g ust. 2 pkt 3, art. 49i ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 471
art. 25
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 30 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie: sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2023 roku sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych - oddala skargę.
Uzasadnienie
Zawiadomieniem z 28 listopada 2017 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta O. (dalej: "PINB", "organ I instancji") wszczął postępowanie w sprawie wykonanych robót budowlanych w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w O. Z interwencją wystąpiła M.C., która podała, że jest właścicielką dwóch lokali w przedmiotowym budynku, który jest [...] rodzinnym barakiem. Każde z mieszkań ma po 25 m2 wraz z przynależnym gruntem. Podniosła, że częste budowy i remonty w sąsiednim lokalu nr [...] bardzo zakłócają jej spokój i utrudniają życie. Wniosła o zbadanie legalności wykonanych robót budowlanych. Podniosła, że przylegająca do lokalu nr [...] dobudówka zacienia jej mieszkanie i przez to ma wilgoć w mieszkaniu, której nie może się pozbyć od 12 lat.
W związku z powyższym PINB wszczął i prowadził procedurę legalizacyjną zobowiązując właścicieli lokalu nr [...] – T.K. i J.K. (dalej jako: "strony") do przedłożenia: decyzji o warunkach zabudowy, projektu budowlanego wraz z wymaganymi pozwoleniami, uzgodnieniami i opiniami oraz oświadczeniem o posiadaniu prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
W wykonaniu wezwania PINB, strony przedłożyły 4 egzemplarze projektu dokumentacji projektowej dotyczącej rozbudowy istniejącego budynku mieszkalnego przy ul. [...] w O. poprzez dobudowę dodatkowego pokoju mieszkalnego oraz łazienki do lokalu mieszkalnego nr [...], decyzję nr I-64/2018 o ustaleniu warunków zabudowy dla ww. inwestycji, dostarczono także postanowienie Sądu Rejonowego z 3 października 2019 r., sygn. akt [...], wyrażające zgodę wnioskodawcom T.K., J.K., R.D., Z.D., T.P., J.P. na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd nieruchomością wspólną, położoną w O. przy ul. [...], działka gruntu numer [...] zabudowana budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o numerze [...], polegającą na złożeniu oświadczenia o prawie do dysponowania wyżej opisaną nieruchomością wspólną na cele budowlane dla przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego robót budowalnych polegających na dobudowaniu od strony ogrodu w lokalu mieszkalnym nr [...] pokoju i łazienki o wymiarach 5,50 m x 3,30 m (KW nr [...]), w lokalu mieszkalnym nr [...] pokoju i łazienki o wymiarach 3,30m x 5,50 m (KW nr [...]), a w lokalu mieszkalnym numer [...] pokoju i łazienki o wymiarach 5,07 m x 3,35 m (KW nr [...]).
W dniu 14 stycznia 2021 r. przeprowadzono oględziny lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w O. i ustalono, że rozbudowana część lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku wykonana została zgodnie z inwentaryzacją zawartą w dokumentacji technicznej - projekt budowlany z listopada 2020 r.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r. organ I instancji nałożył na strony obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej z tytułu rozbudowy lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w O., o pomieszczenie pokoju i łazienki, w wysokości 100.000,00 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia PINB wskazał art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane – P.b. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186). W uzasadnieniu organ wskazał, że przedłożone dokumenty spełniają przesłanki z art. 49 ust. 1 ustawy P.b., projekt jest zgodny z zapisami zawartymi w wydanej przez Prezydenta O. decyzji o warunkach zabudowy z 20 kwietnia 2018 r. i został wykonany przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane. Dodatkowo organ ustalił, że współczynnik kategorii obiektu budowlanego - przedmiotowego budynku wielorodzinnego (kategoria XIII - pozostałe budynki mieszkalne) wynosi 4,0, współczynnik wielkości obiektu 1,0. Wysokość opłaty legalizacyjnej obliczono jako iloczyn pięćdziesięciokrotnie podwyższonej stawki opłaty (50 x 500 zł), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (4,0) i współczynnika wielkości obiektu (1,0).
Strony wniosły zażalenie na postanowienie PINB z dnia 4 marca 2021 r., podnosząc m.in., że zapłata tak znacznej opłaty legalizacyjnej jest nie tyle niewspółmierna, co nieopłacalna, gdyż legalizacja znacząco przekroczyłaby wartość tej rozbudowy.
Po rozpatrzeniu zażalenia Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "WINB", "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia 30 września 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że PINB zasadnie zastosował procedurę z art. 49 ust. 1 i 2, w związku z art. 48 ust. 2 i 3 ustawy P.b. i prawidłowo określił kwotę opłaty legalizacyjnej. W niniejszej sprawie rozbudowa budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego w O. przy ul. [...] na działce nr [...], o dodatkowy pokój i łazienkę - pomieszczenia przynależne do lokalu nr [...], bezsprzecznie nastąpiła w warunkach samowoli budowlanej (przystąpienie do realizacji inwestycji bez uzyskania pozwolenia na budowę) i zgodnie z aktami sprawy są warunki do jej legalizacji - inwestor spełnił wymogi wskazane w art. 49 ust. 1 ustawy P.b. Nadto nie ulega wątpliwości, że podmiotem zobowiązanym do wykonania zaskarżonego postanowienia są właściciele budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego w O. przy ul. [...]na działce nr [...], o dodatkowy pokój i łazienkę - pomieszczenia przynależne do lokalu nr [...] – T.K. i J.K. Podniesiono przy tym, że zgodnie z art. 52 ustawy P.b. inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany na swój koszt dokonać czynności nakazanych w decyzji, o której mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51.
Pismem z dnia 2 listopada 2021 r. skargę na powyższe postanowienie wywiodły strony, reprezentowane przez radcę prawnego. Wniesiono o uchylenie postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu I instancji, zarzucając naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie w sposób wadliwy kontroli instancyjnej, wskutek której bezzasadnie utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji; art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., poprzez brak pełnego i wszechstronnego zbadania sprawy, niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że zasadne jest naliczenie opłaty w wysokości ustalonej przez organ; - art. 59f ust. 1 i 3 P.b. w zw. z art. 49 ust. 1 i 2 tej ustawy przez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na ustaleniu opłaty legalizacyjnej w wysokości 100.000 zł.
Pismem z 10 listopada 2021 r. strony wniosły uzupełnienie skargi, zarzucając dodatkowo naruszenie prawa materialnego, tj. art. 49f P.b. w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471) przez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy jako lex specialis względem art. 25 ustawy zmieniającej odnosi się on do ich przypadku, gdyż ustawodawca w świetle naruszonej regulacji dopuścił prowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do samowoli budowlanych określonych w art. 49f ustawy P.b., wobec których do czasu wejścia w życie ustawy zmieniającej wszczęto postępowanie legalizacyjne na dotychczasowych zasadach, lecz nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki. Wskazano, że samowola budowlana, której dotyczy przedmiotowa sprawa, została wykonana w [...] r., zatem powinna zostać rozpatrzona także przez pryzmat obowiązujących obecnie regulacji prawnych dotyczących możliwości legalizowania samowoli budowlanych zrealizowanych przed co najmniej 20 laty. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 49f P.b., dodanym przez art. 1 pkt 37 ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 19 września 2020 r., wprowadzono szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. W myśl tego przepisu w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne (art. 49f ust. 1 P.b.). W przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2 P.b., tj. obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego (art. 49f ust. 2 P.b.). Powyższe oznacza, że zamiarem ustawodawcy było możliwe szerokie stosowanie nowej regulacji - uproszczonego postępowania legalizacyjnego - do starych samowoli budowlanych.
Wyrokiem z 24 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 987/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżone postanowienie WINB oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono m.in., że przedmiotem skargi pozostaje postanowienie w przedmiocie ustalonej opłaty legalizacyjnej w wysokości 100 000,00 zł za rozbudowę lokalu mieszkalnego nr [...], w budynku mieszkalnym wielorodzinnym zlokalizowanym na nieruchomości przy ul. [...] w O., polegającej na dobudowaniu przybudówki od strony ogrodu o wymiarach 5,0 m x 3,5 m. W okolicznościach tej sprawy organy uznały zgodnie, że przedłożone w trybie art. 49 ust. 1 P.b. dokumenty pozwalają na legalizację wskazanej rozbudowy i ustaliły opłatę legalizacyjną. Skarżące natomiast wskazały na regulację art. 49f P.b., zgodnie z którą w odniesieniu do okoliczności tej sprawy winny znaleźć zastosowanie regulacje uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Sąd wyjaśnił, że istota sporu dotyczy stanowiska co do możliwości zastosowania procedury z art. 49f P.b. - uproszczonego postępowania legalizacyjnego - w odniesieniu do obiektów budowlanych, co do których toczą się postępowania administracyjne w dacie 19 września 2020 r., kiedy weszła w życie nowelizacja P.b. Przepis art. 49f ustawy P.b., dodany przez art. 1 pkt 37 ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471), dalej jako: "ustawa zmieniająca", który wszedł w życie 19 września 2020 r., wprowadza szczególną regulację określającą przesłanki wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. W myśl tego przepisu w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne (art. 49f ust. 1 P.b.). W przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2, tj. obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego (art. 49f ust. 2 P.b.). Nie można natomiast wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w ust. 1, jeżeli termin, o którym mowa w ust. 1, upłynął po dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1 (art. 49f ust. 5 P.b.). Jednocześnie w przypadku stwierdzenia stanu zagrożenia życia lub zdrowia ludzi organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze postanowienia, bezzwłoczne zabezpieczenie obiektu budowlanego lub jego części oraz usunięcie stanu zagrożenia. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art.49f ust. 3 i 4 P.b.).
Jak zapisano w uzasadnieniu projektu ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (druk nr 121, s. 43 i nast., dostępny na: https://www.sejm.gov.pl) wprowadzenie uproszczonej procedury administracyjnej w odniesieniu do samowoli budowlanych starszych niż 20 lat jest konieczne ze względu na wymóg zachowania standardów w zakresie bezpieczeństwa. W Polsce istnieje i jest użytkowany szereg obiektów budowlanych samowolnie wybudowanych przed wieloma laty, co do których organy nadzoru budowlanego nie mają wiedzy, a tym samym nie mogły podjąć przewidzianych w Prawie budowlanym działań. Właściciele zwykle nie podejmują bowiem prób legalizacji samowolnie zrealizowanych obiektów budowlanych z obawy przed wysokimi opłatami legalizacyjnymi, a także obawiając się wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o rozbiórce - przede wszystkim ze względu na ich niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Nadto obowiązek przechowywania co najmniej przez okres istnienia obiektu dokumentacji związanej z wydanym pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem został wprowadzony dopiero na mocy przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Dlatego też niejednokrotnie jest wręcz niemożliwe do ustalenia, czy dana inwestycja zrealizowana w okresie obowiązywania ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane została wybudowana bez wymaganej zgody. W sytuacji zatem wzniesienia obiektu budowlanego przed 1 stycznia 1995 r. brak możliwości okazania przez aktualnego właściciela tego obiektu decyzji o pozwoleniu na budowę samo w sobie nie oznacza jeszcze, że jest to samowola budowlana (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 928/17, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Podkreślono nadto, że nowa procedura daje możliwość wystąpienia do organu nadzoru budowlanego z żądaniem wszczęcia postępowania legalizacyjnego w formie uproszczonej i tym samym legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować stan prawny obiektów budowlanych i zwiększyć ich bezpieczeństwo, bowiem zalegalizowane obiekty budowlane podlegają okresowym kontrolom wynikającym z rozdziału 6 P.b.
Sąd, odnosząc się do stanowiska stron wskazujących na dopuszczalność prowadzenia w odniesieniu do ich samowoli budowalnej regulacji uproszczonego postępowania legalizacyjnego wyjaśnił, że stosownie do treści art. 25 ustawy zmieniającej, do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1 (P.b.), wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (ustawy zmieniającej), przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (P.b.) stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Sad podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że "analizując brzmienie cytowanego przepisu (art. 25 ustawy zmieniającej) pozostaje stwierdzić, że stanowi on o reżimie prawnym, jaki ma zastosowanie "do spraw" uregulowanych ustawą zmienianą. Wynika z tego, że omawiana regulacja intertemporalna nakazuje stosować dotychczasowe przepisy P.b. do toczących się spraw administracyjnych – wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej. Do spraw takich należą m.in. sprawy o legalność obiektów budowlanych, które były uregulowane w P.b. przed 19 września 2020 r. (prowadzone na podstawie art. 48 i nast. P.b., względnie na podstawie przepisów art. 37 i 40 P.b. z 1974 r. przez odesłanie z art. 103 ust. 2 P.b.). Oczywisty i całkowicie zrozumiały jest zamysł ustawodawcy, który chciał, aby dotychczasowe procedury kontynuowane były wedle dotychczasowego porządku. W ocenie Sądu kwestia wszczęcia i prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna być wyłączona z rozważań dotyczących art. 25 noweli P.b. Oczywistym jest, że przed 19 września 2020 r. żadna procedura legalizacyjna uproszczona nie mogła się toczyć, gdyż to właśnie w drodze ustawy zmieniającej P.b. ją wprowadzono. Przed wejściem w życie noweli P.b. nie było więc tego typu "spraw". Uproszczone postępowanie legalizacyjne zostało uregulowane jako postępowanie administracyjne nowe, szczególne i odrębne. Postępowanie to jest przedmiotem odrębnej sprawy, która wymaga wszczęcia. Jest ono konkurencyjne do postępowań z art. 48 P.b. i z art. 37 i 40 P.b z 1974 r., a przesłanką decydującą o pierwszeństwie postępowania uproszczonego jest upływ czasu od zakończenia budowy obiektu, którego postępowanie ma dotyczyć".
Sąd stwierdził, że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w stosunku do rozbudowanego lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w O. przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej nie została wydana decyzja o nakazie rozbiórki. PINB dla m. O. natomiast w dniu 6 lutego 2018 r. wydał postanowienie o wstrzymaniu prowadzenia robót budowlanych związanych z rozbudową lokalu mieszkalnego nr [...] o pomieszczenia pokoju i łazienki, w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...] w O. i do chwili wydania postanowienia o nałożeniu opłaty legalizacyjnej, postępowanie to nie zostało zakończone. Nie wynika także aby w sprawie tej wydana została decyzja nakazująca rozbiórkę. W związku z powyższym, nie było przeszkód aby orzekające w tej sprawie organy nie rozważyły możliwości zastosowania przepisów regulujących uproszczone postępowanie legalizacyjne, pod warunkiem, że rozbudowa budynku mieszkalnego przez strony nastąpiła co najmniej 20 lat przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu budowy. Z przekazanych akt sprawy wynika, że już w trakcie kontroli przeprowadzonej przez PINB w dniu [...] 2018 r. ustalono, że dobudówka została zrealizowana ok. 20 lat temu. Strony konsekwentnie wskazywały datę rozbudowy, która miała miejsce w [...] r. Słusznie podnoszą strony zarzut, że w rozpoznawanej sprawie orzekające w sprawie organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.pa., bowiem nie ustalono i rozważono możliwości zastosowania procedury uproszczonego postępowania legalizacyjnego określonego przepisem art. 49f ust. 1 P.b.
Mając na względzie wytyczne zawarte w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 987/21, PINB wszczął uproszczone postępowanie legalizacyjne w związku z samowolną rozbudową budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] w O. o pokój i łazienkę przynależne do lokalu nr [...].
Następnie PINB postanowieniem z dnia 19 lipca 2022 r. nałożył na J.K. i T.K. obowiązek przedłożenia w terminie 60 dni dokumentów legalizacyjnych dla rozbudowanej części budynku (pokój i łazienka przynależne do lokalu mieszkalnego nr [...]) przy ul. [...] w O. tj: oświadczenia o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane; geodezyjną inwentaryzację powykonawczą obiektu budowlanego; ekspertyzę techniczną w/w rozbudowy wskazującą, czy stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego.
Na w/w postanowienie zażalenie złożyła M.C. właścicielka lokalu nr [...] i [...] przy ul. [...]. W treści wskazała, iż nie wyraża zgody na legalizację przedmiotowej samowoli, gdyż rozbudowa zasłania światło słoneczne od strony południowej wskutek czego w jej lokalu jest wilgoć.
Postanowieniem z 21 września 2022 r. WINB uchylił postanowienie PINB z dnia 19 lipca 2022 r wskazując, że organ I instancji winien spróbować w sposób nie budzący wątpliwości ustalić stan faktyczny sprawy w zakresie daty zakończenia przedmiotowej budowy.
W toku dalszego procedowania organ I instancji uzyskał następujące dokumenty:
zaświadczenie z rejestru mieszkańców wystawione przez Prezydenta Miasta O. z którego wynika, że K.J. jest zameldowana na pobyt stały pod adresem [...] od dnia [...] r.
protokoły z przesłuchania świadków z dnia 20 grudnia 2022 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań J.G., M.S., S.D., Z.O., M.K.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ I instancji postanowieniem z dnia 2 stycznia 2023 r., na podstawie art. 49g w zw. z art. 49f ust 1 i 2 P.b., nałożył na J.K. i T.K. obowiązek przedłożenia w określonym terminie dokumentów legalizacyjnych dla rozbudowanej części budynku (pokój i łazienka przynależne do lokalu mieszkalnego nr [...]) przy ul. [...] w O., tj. ekspertyzę techniczną.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła M.C. wskazując, że PINB nie ustalił stanu faktycznego w sposób nie budzący wątpliwości. Wskazała, iż ma wątpliwości czy świadkowie zeznawali pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, gdyż zeznania nie są spójne.
Postanowieniem z 14 lutego 2023 r. WINB, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – k.p.a.), art. 49g w związku z art. 49f ust. 1 i 2, art. 83 ust. 2 P.b. (Dz. U. z 2021 r., poz. 2351), po rozpatrzeniu zażalenia M.C., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Podniósł, że kluczową kwestią pozostaje ustalenie czy zakończenie przedmiotowych robót budowlanych nastąpiło w okresie 20 lat przed dniem 6 lutego 2018 r., tj. przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu ww. budowy (w trybie art. 48 ustawy Prawo budowlane - tzw. zwykłej procedurze legalizacyjnej). W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, iż przedmiotowa rozbudowa została zakończona przed 6 lutego 1998 r. Organ I instancji przesłuchał w dniu 20 grudnia 2022 r. 5 świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W toku przesłuchania 2 osoby zeznały, iż rozbudowa została zakończona w 1996 r., kolejne 2 wskazały, że 1997 r. Ponadto zeznania świadków wskazują, że możliwe było wykonanie rozbudowy budynku przez lokatorów mieszkań budynku [...] w czasie gdy właścicielem budynku była C. Natomiast odnośnie map geodezyjnych pomiarów z lat 1999, 2004 i 2008 wskazać należy, iż na mapie z 1999 r. wskazana jest rozbudowa w zbliżonej lokalizacji do przedmiotowej rozbudowy objętej niniejszym postępowaniem, tj. przy ul. [...]. Nie mniej jednak zgodzić się należy z organem I instancji, iż w/w mapy zawierają pewne niespójności gdyż np. na jednej z map z 2004 r. przedmiotowej rozbudowy geodeta nie naniósł, gdzie z całą pewnością w 2004 r. przedmiotowa rozbudowa już istniała. Zatem mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że od zakończenia rozbudowy przy ul. [...] w O. upłynęło co najmniej 20 lat a jej zakończenie nastąpiło przed 6 lutego 1998 r. a zatem w niniejszej sprawie należało zastosować procedurę uproszczoną z art. 49e P.b.
Skargę na powyższe postanowienie WINB wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie reprezentowana przez pełnomocnika M.C. zarzucając mu naruszenie:
- art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nie dokonanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w szczególności pominięcia istotnego dowodu w sprawie w postaci zdjęć budynku wynikających rastrowego obrazu powierzchni terenu, powstałego w wyniku przetworzenia zdjęć lotniczych lub satelitarnych tzw. ortofotomapy znajdujących w zasobie Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno - Kartograficznej, a w konsekwencji wybiórcze zebranie materiału dowodowego i jego ocenę,
- art. 49g P.b. poprzez zastosowanie trybu uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektu budowlanego rozbudowanego bez pozwolenia na budowę, w odniesieniu do której to rozbudowy nie upłynęło co najmniej 20 lat.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że WINB pominął istotny dowód w postaci zdjęć budynku wynikających rastrowego obrazu powierzchni terenu, powstałego w wyniku przetworzenia zdjęć lotniczych lub satelitarnych tzw. ortofotomapy znajdujących w zasobie Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno - Kartograficznej w Warszawie. Zdjęcia lotnicze w sposób nie budzący wątpliwości pozwalają na ustalenie jaki był stan faktyczny budynku w konkretnej dacie sporządzenia zdjęcia, a zatem czy zakończono roboty budowlane objęte prowadzonym postępowaniem legalizacyjnym przed dniem 6 lutego 1998 r. Ze zdjęć wynika, że rozbudowa budynku w lokalizacji ul. [...] zakończyła się ok. roku 2016, bowiem dopiero w tej dacie zdjęcia wskazują na parametry rozbudowy zgodne ze stanem aktualnym. Roboty budowlane nie mogły więc zakończyć się dniem 6 lutego 1998 r. Ponadto z ewidencji gruntów i budynków prowadzonej dla nieruchomości przy ul. [...], w zakresie budynków ujawniono stan rzeczywisty budynku (powierzchnia zabudowy) na lipiec 1999 r., z której to wynika, że budynek w tej dacie nie posiadał żadnych dobudówek. Sporna dobudówka pojawia się w ewidencji dopiero w roku 2008 pod poz. [...]. Wszystkie te dane powinny być znane organom nadzoru budowlanego z urzędu, ujawnione i należycie ocenione, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że dokonywał analizy zdjęć lotniczych dostępnych na portalu https: nuipv.gcoportal.gov. pl imap oraz na portalu https: msipmo.olsztvn.eu imap. Na w/w portalach dostępne są zdjęcia z ortofotomapy z roku 1995, 2004, 2010, 2012, 2016. Dodatkowo organ skontaktował się z Głównym Urzędem Geodezji i Kartografii o informację czy w zasobie znajdują się zdjęcia lotnicze z okresu 1997 i 1998 r. (tj. z okresu który pozwoliłby na jednoznaczną weryfikację daty powstania obiektu). W odpowiedzi wskazano, iż w zasobach brak jest zdjęć w w/w datach. Z kolei na zdjęciu z 2004 r. widać przedmiotową rozbudowę o takich gabarytach jak jest obecnie, na kolejnych fotografiach z lat 2010 r. - 2016 r. rozbudowa nie zmieniła gabarytów, jedynie widać na nich dobudowany do rozbudowy naziemny zadaszony drewniany taras. Natomiast na mapie geodezyjnej przedstawionej przez skarżącą z 2000 r. (akta PINB dla m O. tom II poz. 10) przedmiotowa rozbudowa jest naniesiona. Na mapie z 2004 r. nie widać przedmiotowej rozbudowy gdyż jak wynika z pisma Urzędu Miasta O. z 16 marca 2023 r. geodeta wykonujący pracę geodezyjną w 2004 r. zgłoszoną pod numerem [...] (numer tożsamy z numerem mapy, na której rozbudowy nie widać) zaktualizował treść mapy w zakresie zaznaczonym na mapie wywiadu. Dobudowa do budynku przy ul. [...] znajdowały się poza zakresem aktualizacji.
W piśmie procesowym z 19 maja 2023 r. pełnomocnik T.K. i J.K. wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że Prawo budowlane przewiduje możliwość legalizacji samowoli budowlanych niezależnie od rodzaju postępowania legalizacyjnego (zwykłe/uproszczone). Obowiązkiem organu nadzoru budowlanego jest umożliwienie inwestorom dokonania legalizacji. Uczestniczki dysponują wszystkimi niezbędnymi dokumentami, w tym decyzją o warunkach zabudowy, które legitymują je do przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego. Subiektywne odczucia skarżącej w tym zakresie pozostają bez znaczenia, a jej twierdzenie o powodowanie wilgoci w mieszkaniu skarżącej jest niezasadne. Wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie I Wydział Cywilny z dnia 3 października 2019 r. ( sygn.akt [...]) Sąd wyraził zgodę T.K. i J.K. na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd nieruchomością wspólną polegającą na złożeniu oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane dla przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego robót budowlanych polegających na dobudowaniu od strony ogrodu dodatkowych pomieszczeń. Zatem twierdzenia skarżącej były już przedmiotem oceny sądu powszechnego celem rozważenia zasadności wniosku stron w kontekście interesów wszystkich współwłaścicieli. Z opinii biegłego z zakresu budownictwa wynikało, iż to własne zaniedbania skarżącej doprowadziły do znacznej wilgoci w jej mieszkaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę, Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 987/21.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości (zob. A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).
W orzecznictwie jednoznacznie stwierdza się także, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Zatem skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji (v: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1230/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Ponadto, zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Artykuł ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 613/08, CBOSA). Twierdzenie powyższe pozostaje również aktualne w zakresie związania oceną prawną organu administracji publicznej, który wydał kwestionowane rozstrzygnięcie.
Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 marca 2022 r. mają zatem pierwszorzędne znaczenie. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. Stwierdzić zatem należy, że ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca na gruncie niniejszej sprawy. W konsekwencji nie straciły także na swojej aktualności zalecenia Sądu co do dalszego postępowania. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżone postanowienie należało ocenić przy uwzględnieniu treści powyższego wyroku.
Przede wszystkim wskazać trzeba, że ponownie rozpoznając sprawę organy w całości zrealizowały wskazania sądu w zakresie ustalenia ponad wszelką wątpliwość stanu faktycznego sprawy. W wykonaniu wyroku Sądu organy usunęły wątpliwości, co do kwestii daty rozbudowy budynku mieszkalnego. Mianowicie, w dniu 31 sierpnia 2022 r wpłynęło do organu oświadczenie podpisane przez: M.S., Z.O., M.K., E.D., S.D., Z.D., R.D., T.K., J.K., K.O. W treści w/w osoby oświadczyły, iż dobudówka w lokalu przy ul. [...] została rozpoczęta w roku 1997 r. a zakończona w [...] 1998 r. Wskazali ponadto, że są mieszkańcami ul [...] od ponad 20 lat i byli świadkami powstania tej dobudówki. Oświadczyli również, że w tym samym czasie powstały dobudówki w lokalach [...] i [...].
W dniu 20 grudnia 2022 r. organ I instancji przesłuchał 5 świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań na okoliczność daty zakończenia rozbudowy budynku mieszkalnego przy ul. [...] w O.
- J.G. zam. [...] w O. ze zeznała, iż od [...] r. mieszka pod wskazanym adresem. Wszystkie lokale rozbudowywały się w tym samym czasie. W czasie zamykania się [...] zaczęto rozbudowywać lokale które nie miały łazienki, tj. około 1996 r. A roboty zostały zakończone około 1997 r.
- M.S. zam. przy [...] do [...] r. Potem odwiedzał babcię, która nadal mieszkała pod w/w adresem. Około 1997 r. lokale [...] i [...] były już rozbudowane, ale daty poszczególnej rozbudowy nie pamięta. Roboty były zakończone około 1997 r.
- S.D. zam. przy [...] w [...] r. występował o pozwolenie na budowę na swoją rozbudowę i wtedy trwała budowa na [...]. Nie pamięta czy wszystkie lokale rozbudowywały się razem czy każdy w innym czasie.
- Z.O. zam. [...] pomagał przy rozbudowie lokali nr [...] K.. To było w 1996 r.
- M.K. zam. przy [...] wskazał, że rozbudowę rozpoczęto w 1996 r. i w tym samym roku powstała bryła budynku. Nie wskazał daty zakończenia.
W toku przesłuchania 2 osoby zeznały, iż rozbudowa została zakończona w 1996 r., kolejne 2 wskazały, że 1997 r. Ponadto zeznania świadków wskazują, że możliwe było wykonanie rozbudowy budynku przez lokatorów mieszkań budynku [...] w czasie gdy właścicielem budynku była C.
W sprawie nie jest sporne, że rozbudowa lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] powstała w wyniku samowoli budowlanej. W ocenie tut. Sądu zasadnie i w sposób zgodny z art. 70 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. uznał organ I instancji (a za nim organ odwoławczy), że na podstawie zebranych dowodów można ustalić datę samowoli budowlanej – przed 6 lutego 1998 r. Takie ustalenie jest zgodne zarówno z przywołanymi w postanowieniu drugoinstancyjnym zdjęciami lotniczymi z ortofotomapy z roku 1995, 2004, 2010, 2012, 2016, jak i z mapami geodezyjnych pomiarów z lat 1999, 2004 i 2008. Na mapie z 1999 r. wskazana jest rozbudowa w zbliżonej lokalizacji do przedmiotowej rozbudowy objętej niniejszym postępowaniem. Data samowoli budowlanej wynikała również z oświadczenia inwestora.
Ani organ I, ani organ II instancji nie miały więc podstaw do innego ustalenia ww. daty samowoli budowlanej. W aktach sprawy nie znajduje się żaden dowód na okoliczności przeciwne, stąd też dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocena daty samowoli budowlanej nie może być poczytana za dowolną.
Zauważyć należy, że w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat (art. 49f ust. 1 pkt 1 P.b.). Przepis ten wprowadzony został ustawą z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) z mocą obowiązującą od 19 września 2020 r. Tym samym, z tą datą organa nadzoru budowlanego uzyskały możliwość prowadzenia tzw. legalizacji uproszczonej.
Warto wspomnieć, że intertemporalny art. 25 ww. ustawy z 13 lutego 2020 r. ("do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym") nie odnosi się do uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Rolą art. 49f P.b. i nast. nie było zmodyfikowanie reguł, wedle których prowadzone są procedury legalizacyjne "zwykłe". Przepisem tym dodano postępowanie nowe, wszczynane w odrębnym i szczególnym trybie - które, jeżeli zostanie zainicjowane i są ku niemu przesłanki - tworzy nową konkurencyjną sprawę administracyjną (por. wyrok tego Sądu z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 404/22 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 13 października 2021 r. sygn. akt II SA/Po 418/21 – CBOSA).
Skoro więc strony zarzuciły organom brak zastosowania art. 49f P.b. to tym samym wyraziły wolę przeprowadzenia legalizacji rozbudowy w trybie uproszczonym, zatem ustalenie daty samowoli budowlanej na okres przed luty 1998 r. w pełni upoważniało (wobec ziszczenia ustawowych przesłanek) organ I instancji do wszczęcia takiego postępowania w trybie art. 49f ust. 1 P.b. i nałożenia na strony obowiązków, o których mowa w art. 49g ust. 2 P.b. Jak ponadto wynika z art. 49f ust. 2 P.b., w przypadku obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie, uproszczone postępowanie legalizacyjne prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego.
Zgodnie z art. 49i ust. 1 pkt 1 P.b. w przypadku, gdy dokumenty legalizacyjne są kompletne, a z ekspertyzy technicznej, o której mowa w art. 49g ust. 2 pkt 3 P.b., wynika, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania – wówczas organ nadzoru budowlanego, w uproszczonym postępowaniu legalizacyjnym, wydaje decyzję o legalizacji. Tym samym, organ nie ma w takiej sprawie luzu decyzyjnego, ustawa nakazuje mu wydanie pozytywnej decyzji w przypadku spełnienia ww. warunków.
W sprawie strony zostały zobowiązane przez PINB w trybie art. 49g P.b. do dostarczenia ekspertyzy. Tym samym słusznie ocenił WINB, że organ I instancji zarówno poprawnie rozpoczął procedurę legalizacyjną, jak i nałożył zasadnie wynikający z prawa obowiązek dostarczenia dokumentów legalizacyjnych.
Zarzuty pełnomocnika skarżącej nie są wobec tego trafne. Organ nie naruszył art. 7 k.p.a., , art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnych ustaleń bez oparcia ich w materiale dowodowym co skutkowało bezpodstawnym stwierdzeniem, że przedmiotowa rozbudowa powstała przed lutym 1998 r. Jak już była o tym mowa, ustalenia organów w pełni wynikają z zebranych w sprawie dowodów i ich oceny, która w żadnej mierze nie była dowolna, ale również z tego, że na okoliczności przeciwne brak jest jakichkolwiek dowodów. Nie jest obowiązkiem organu prowadzenie postępowania dowodowego w celu wykazania tezy przeciwnej, niż wynikająca z zebranych już dowodów. Pełnomocnik skarżącej nie wykazał zaś w żaden, że samowola budowlana dokonana została w czasie późniejszym, niż ustalony przez organy na podstawie konkretnych dowodów. Uzasadnienie postanowienia zawiera jasne i klarowne uzasadnienie faktyczne i niezawierające błędów uzasadnienie prawne. Prawidłowe rozstrzygnięcie nie narusza też prawa (art. 6 k.p.a.) i nie naraża na utratę zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.)
Organ – z przyczyn wyżej omówionych - nie naruszył więc art. 49g P.b. przez bezpodstawne przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy zasadne jest zastosowania przepisów o uproszczonym postępowaniu dot. legalizacji samowoli budowlanej.
Z powyższych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI