II SA/Ol 309/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2024-08-20
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąstopień niepełnosprawnościprawo rodzinneobowiązek alimentacyjnyustawa o świadczeniach rodzinnychprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymisamorządowe kolegium odwoławcze

WSA w Olsztynie oddalił skargę syna na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego ojca, gdy żona ojca (matka skarżącego) posiadała orzeczenie o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz swojego ojca, który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczową kwestią było to, że ojciec skarżącego pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącego) posiadała jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje krewnym tylko wtedy, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. WSA w Olsztynie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając, że jest związany uchwałą NSA w tej sprawie.

Sprawa dotyczyła skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta O. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie miało być przyznane z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, R.T. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na dwie przesłanki. Po pierwsze, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W tej sprawie prawo do świadczenia nie powstało, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki. Po drugie, kluczową przesłanką negatywną było to, że ojciec skarżącego pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona, E.T., legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje krewnym (innym niż współmałżonek) tylko wtedy, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Skarżący zarzucał organom naruszenie przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów w celu ustalenia stanu zdrowia jego matki i jej braku możliwości opieki nad ojcem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. Sąd podzielił stanowisko organów, że data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia dla świadczenia pielęgnacyjnego, a przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny. Jednakże, kluczowe dla rozstrzygnięcia było zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że jest związany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, która jednoznacznie stanowi, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego krewnym (innym niż współmałżonek) jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ żona R.T. posiadała jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi. Sąd uznał, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem, a zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, synowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na rzecz ojca w sytuacji, gdy żona ojca (matka skarżącego) posiada orzeczenie o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje krewnym (innym niż współmałżonek) tylko wtedy, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Sąd jest związany uchwałą NSA w tej sprawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

u.ś.w. art. 63 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

u.ś.r. art. 17 § ust. 1, 1b, 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Art. 17 ust. 1b uznany za niekonstytucyjny. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.r.o. art. 23

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek wzajemnej pomocy i wsparcia małżonków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje krewnym tylko wtedy, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art.78 § 1 k.p.a poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów w celu ustalenia stanu zdrowia małżonki ojca i jej braku możliwości opieki.

Godne uwagi sformułowania

Sąd jest związany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych.

Skład orzekający

Katarzyna Matczak

przewodniczący

Marzenna Glabas

członek

Piotr Chybicki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie wiążącej wykładni NSA dotyczącej warunku znacznego stopnia niepełnosprawności współmałżonka przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego krewnym."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak rygorystycznie stosowane są przepisy, nawet w obliczu trudnej sytuacji rodzinnej. Podkreśla znaczenie uchwał NSA.

Świadczenie pielęgnacyjne: czy stopień niepełnosprawności małżonka decyduje o prawie do pomocy?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 309/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Marzenna Glabas
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, 1b, 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata Ł. C. wynagrodzenie w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), powiększone o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 16 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta O. z 9 stycznia 2024 r., w sprawie odmowy przyznania P.T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem R.T.
W uzasadnieniu jako podstawę odmowy Kolegium wskazało art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Organ odwoławczy wskazał, że mając na względzie brzmienie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w stanie na dzień orzekania przez Kolegium, nie ziściły się przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że nie ziściły się one również przed nowelą wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429). Kolegium zwróciło uwagę, że wedle przepisów przejściowych tej ustawy, dotychczasowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych stosuje się w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1). Tymczasem w okolicznościach przedmiotowego przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla P.T. w związku z sprawowaniem opieki nad ojcem w ogóle nie powstało.
W dalszej części argumentacji Kolegium wskazało, że przyczyną odmowy przez organ I instancji przyznania wnioskowanego świadczenia było zaistnienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, tj. powstanie niepełnosprawności po 18, jak również po 25 roku życia R.T. Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało, że przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uwzględnić fakt, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium zaznaczyło, że stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym brak było podstaw prawnych do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.
Równocześnie Kolegium zauważyło, że wnioskowane przez skarżącego świadczenie nie mogło być przyznane z uwagi na okoliczność pozostawania niepełnosprawnego w związku małżeńskim. Kolegium zwróciło uwagę, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie wskazuje się, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Kolegium zaznaczyło, że podnoszona w toku wywiadu środowiskowego okoliczność zaistnienia rzeczywistej, stale sprawowanej przez skarżącego w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na żonie R.T. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.. Kolegium wskazało, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Kolegium zaznaczyło, że w związku z powyższym niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis, art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
W podsumowaniu argumentacji Kolegium wywiodło, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie ustalono, że żona R.T. – E.T. legitymuje się orzeczeniem wyłącznie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P.T. zarzucił organowi:
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art.78 § 1 k.p.a poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów w celu ustalenia stanu zdrowia małżonki jego ojca E.T., jej braku możliwości opieki nad ojcem R.T., przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono okoliczności, na których powinno być oparte rozstrzygniecie
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji. W motywach skargi wskazał, że jego ojciec pozostaje w związku małżeńskim z urodzoną w [...] roku E.T. Zdaniem skarżącego, organy niesłusznie przyjęły, że żona R.T. jest zobowiązaną do opieki nad nim. Uzasadniano to brakiem zaświadczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, poprzez co rzekomo jest w stanie opiekować się mężem. Skarżący zaznaczył, że stan zdrowia jego [...] letniej matki wyklucza możliwość sprawowania przez nią opieki nad nieruszającym się stukilogramowym mężem. Podkreślił, że jego matka sama wymaga opieki. Wskazał, ze jego matka złożyła wniosek o zmianę stopnia niepełnosprawność 4 marca 2024 r. Skarżący wskazał, że już w uzasadnieniu decyzji organu I instancji sformułowani stanowisko, ze "Mimo przekonania, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnioskodawcy, Organ I instancji musi zastosować przepisy wynikające z ustawy".
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej jako: "p.p.s.a."). W myśl tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wskazać należy natomiast, że organ odwoławczy słusznie przywołał przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że ojciec Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie została zatem spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego omawianej ustawy, zatem skarga musiała ulec oddaleniu.
W tym kontekście wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji (a co za tym idzie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia) stanowił art. 17 u.ś.r., którego treść uległa zmianie od dnia 1 stycznia 2024 r. na mocy u.ś.w. Celem nowelizacji było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna (zob. uzasadnienie projektu u.ś.w.). Zgodnie z art. 63 ust.1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Mając na uwadze fakt, iż zarówno złożenie wniosku przez skarżącego o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak i podjęcie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Zaakcentować należy zatem, że skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 28 listopada 2023 r. Jego ojciec posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 24 czerwca 2022 r. Orzeczenie to wydano na stałe. Z kolei matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym z 10 maja 2013 r. (wydanym na stałe). Poza sporem jest także to, że skarżący opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Organy administracji publicznej nie zakwestionowały zakresu tej opieki oraz prawidłowości jej wykonywania.
W świetle powyższych okoliczności oraz dokonanej analizy zmian w przepisach prawa wywieść należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie miał przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż prawo do świadczenia powstało w listopadzie 2023 r.
Zasadnie zatem organ administracji publicznej przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którą warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest m.in. legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest treścią tej uchwały. Odnotowania wymaga również w kontekście argumentacji skargi, iż organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, konieczności udzielania jej pomocy i opieki, faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącego, jego zaangażowania, oraz wykonywanych czynności opiekuńczych, a także aktualnego stanu zdrowia małżonki osoby wymagającej opieki. Powyższe okoliczności nie pozostawały w sprawie sporne, jednakże wobec związania Sądu stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Na rozstrzygnięcie sprawy nie mogła również wpłynąć wskazana w skardze okoliczność wystąpienia przez E.T. w dniu 4 marca 2024 r. z wnioskiem zmianę stopnia niepełnosprawności. W dacie orzekania przez kolegium nie tylko nie wydano orzeczenia zmieniającego stopień niepełnosprawności, ale nie toczyło się nawet postępowanie w tej kwestii.
Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).
Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały uzasadnione stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
W odniesieniu natomiast do załączników skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI