II SA/Ol 307/25

II SA/Ol 307/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Grzegorz Klimek
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 39 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 września 2024 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych [...] (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 w zw. z art. 41 pkt 1ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako: u.p.s.), po rozpatrzeniu wniosku P. M. (dalej jako: strona lub skarżący), odmówiono mu przyznania prawa do zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu piecyka gazowego, na naprawę piecyka gazowego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący został zobowiązany do przedłożenia ekspertyzy odnośnie do tego, czy piec gazowy dwufunkcyjny podlega wymianie, czy też naprawie, aktualnej i dokładnej wyceny całości usługi związanej z ewentualną naprawą, bądź jego wymianą oraz zgody właściciela lokalu na wymianę lub naprawę pieca. Poinformowano stronę, że niedostarczenie tych dokumentów będzie skutkowało odmową udzielenia pomocy. Nie dostarczono ekspertyzy, jak również zgody właściciela lokalu mieszkalnego. ZBK poinformował, że za stan techniczny urządzenia grzewczego, w które wyposażony jest lokal mieszkalny zajmowany przez stronę odpowiada właściciel. Przegląd kotła może być wykonany wyłącznie przez wykwalifikowanego serwisanta posiadającego stosowne uprawnienia, który powinien zaproponować optymalne rozwiązanie stwierdzonych usterek. Wszelkie koszty związane z wykonaniem serwisu spoczywają na właścicielu. Skarżący nie jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Prawo własności tego lokalu, po licytacji, przysądzono nowemu właścicielowi. Strona zajmuje lokal bez tytułu prawnego, bez zgody obecnego właściciela i nie dysponuje jego zgodą na dokonanie naprawy, bądź wymianę kotła. Dlatego przyznanie zasiłku z pomocy społecznej na ten cel nie jest uzasadnione. Stanowiłoby bowiem bezpodstawne wzbogacenie po stronie nowego właściciela. Nie wykazano też jednoznacznie, czy piec wymaga jedynie naprawy, czy niezbędna jest wymiana. Wniosek sformułowano alternatywnie. Zasiłek celowy ma charakter wyjątkowy, fakultatywny, uznaniowy, okazjonalny, nie może stanowić podstawowego źródła utrzymania i zaspakajać każdej potrzeby życiowej. Wskazano również, że skarżący korzysta z szeregu form pomocy społecznej.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła strona, podnosząc, że działania organów administracji są krzywdzące, biurokratyczne, naruszają dobra strony, jak również spowodowały pogorszenie stanu jego zdrowia, a także organ I instancji "zamiast pomagać terroryzuje i przyczynia się do nieszczęścia skarżącego". Skarżący wskazał, że dokumentacja dotycząca piecyka znajduje się w aktach sprawy i nie stać go na finansowanie ekspertyz.
Decyzją z 21 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia podniesiono, że nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na jednoznaczne oświadczenie nowego właściciela lokalu przy ul. [...] w [...], uzyskane przez Kolegium w ramach niniejszego postępowania odwoławczego, nie ma możliwości przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego na naprawę/zakup piecyka. Skarżący nie jest właścicielem rzeczonego lokalu mieszkalnego. Prawo własności tego lokalu, po licytacji, przysądzono nowemu właścicielowi. Skarżący zajmuje lokal bez tytułu prawnego, bez zgody obecnego właściciela i nie dysponuje jego zgodą na dokonanie naprawy, bądź wymianę kotła. P. S. pisemnie bowiem oświadczył, że nie wyraża zgody na jakiekolwiek naprawy/zakupy urządzeń grzewczych, elektrycznych, sanitarnych, itp., a skarżący w lokalu przebywa bezprawnie. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania zasiłku na drobne remonty i naprawy mieszkania, nie mieści się natomiast w zakresie takiego celu inwestowanie w lokal mieszkalny będący cudzą własnością, w sytuacji gdy właściciel jednoznacznie i stanowczo sprzeciwia się takiemu inwestowaniu. Wychodziłoby to w sposób oczywisty poza zakres przedmiotowy pomocy społecznej. Ingerencja tego rodzaju ma charakter trwały i jest nierozerwalnie związana z lokalem, na co nie uzyskano zgody właściciela. W takiej sytuacji, w opinii Kolegium, działaniem adekwatnym, doraźnym byłoby rozważenie z urzędu, przyznania zasiłku celowego na zakup piecyka celem zapewnienia stosownej temperatury w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez stronę, co jednocześnie nie powodowałoby konieczności trwałej, fizycznej ingerencji w lokal.
W zależności od rodzaju piecyka, w konsekwencji należałoby też zapewnić środki na pokrycie kosztów jego eksploatacji. Bez wątpienia byłoby to działanie zmierzające do zaspokojenia elementarnej potrzeby życiowej i umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a zatem zgodne z duchem i literą ustawy o pomocy społecznej.
Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący, wnosząc m.in. o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach "lub zarządzenie wymiany lub naprawy kotła gazowego dwufunkcyjnego".
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniósł w jego imieniu uzupełnienie złożonej skargi na decyzję Kolegium z 21 lutego 2025 r. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.:
1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji,
2. naruszenie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie zasiłku skarżącemu.
Naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 2 w zw. z art. 39 ust. 1-2 w zw. z art. 41 ust. 1-2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę przyznania zasiłku celowego w sytuacji, gdy niezbędne potrzeby bytowe skarżącego uzasadniają przyznanie mu wnioskowanej pomocy,
2. art. 7 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy przemawia za uznaniem, że skarżący jest osobą dotkniętą ubóstwem, co doprowadziło do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako: "u.p.s.".
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów u.p.s. bez względu na jej rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. wyroki: NSA z: 23 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2031/16; WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2647/21 oraz WSA w Łodzi z 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 536/24, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącego, uregulowany w art. 39 ust. 1 u.p.s., zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne (ust. 3). Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego (ust. 4). Celem pomocy państwa udzielonej w formie zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, która musi być oceniana na tle całokształtu sytuacji wnioskodawcy i innych potrzebujących.
Należy mieć na uwadze, że z brzmienia art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy "może" być przyznany, co nie obliguje organu do przyznania tego świadczenia, a oznacza, że działa on w ramach uznania administracyjnego i nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a jeśli zostanie, to w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Takie sformułowanie zawarte w przywołanym przepisie oznacza, że wnioskodawca nie posiada roszczenia o przyznanie zasiłku celowego. Przepis ten umożliwia organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Uznaniem administracyjnym objęte jest zarówno zatem określenie szczególnie uzasadnionego przypadku, jak i wysokość przyznanej pomocy co nie oznacza jednakże dowolności. Organ musi się poruszać w pewnych racjonalnych granicach, które wyznacza z jednej strony rzetelna i wnikliwa ocena sytuacji wnioskodawcy i miarkowanie pomocy w zależności od jego usprawiedliwionych potrzeb, a z drugiej strony możliwości organu, co wynika wprost z ww. art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.
Co istotne, rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05 z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1498/10, z dnia 1 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2408/16 oraz z dnia 28 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1295/16).
W niniejszej sprawie istotne jest to, że skarżący nie jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Prawo własności tego lokalu, po licytacji, przysądzono nowemu właścicielowi. Strona zajmuje lokal bez tytułu prawnego, bez zgody obecnego właściciela i nie dysponuje jego zgodą na dokonanie naprawy, bądź wymianę kotła. Skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego na okrycie kosztów zakupu piecyka gazowego, na naprawę piecyka gazowego. Tymczasem P. S., a więc właściciel lokalu zajmowanego przez stronę, wyraźnie i jednoznacznie oświadczył w formie pisemnej, że nie wyraża zgody na jakiekolwiek naprawy/zakupy urządzeń grzewczych, elektrycznych, sanitarnych, itp., a skarżący w lokalu przebywa bezprawnie (oświadczenie, akta adm. organu odwoławczego, k. - 35).
W takiej sytuacji przyznanie środków finansowych na zakup lub naprawę piecyka gazowego byłoby działaniem niecelowym i nietrafionym, właśnie ze względu na zaistniałe w sprawie okoliczności dotyczące kwestii własności lokalu zajmowanego przez stronę. Zgodzić się należy, że taka pomoc wychodziłaby w sposób oczywisty poza zakres przedmiotowy pomocy społecznej. Ingerencja tego rodzaju ma bowiem charakter trwały i jest nierozerwalnie związana z lokalem, na co nie uzyskano zgody właściciela. Nieuzasadnione są zatem zarzuty naruszenia art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., jak również art. 2 w zw. z art. 39 ust. 1-2 w zw. z art. 41 ust. 1-2 u.p.s.
Nie byłoby przy tym dopuszczalne de facto wzbogacanie właściciela lokalu poprzez przyznanie stronie, wnioskowanej przez nią, tak znacznej pomocy finansowej. Zauważyć przy tym należy, że skarżący już raz odmówił przyjęcia mieszkania socjalnego. Powinien on zaś współpracować z organem pomocy społecznej w celu racjonalnego i realnego zaspokojenia jego potrzeb bytowych, z uwzględnieniem realiów prawnych i własnościowych dotyczących zajmowanego dotychczas lokalu. Dlatego też niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 7 pkt 1 u.p.s.
Ponadto jak najbardziej słusznie wskazało Kolegium, że działaniem adekwatnym i doraźnym byłoby rozważenie z urzędu, przyznania zasiłku celowego na zakup urządzenia celem zapewnienia stosownej temperatury w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez stronę, co jednocześnie nie powodowałoby konieczności trwałej, fizycznej ingerencji w lokal. Co za tym idzie, w zależności od rodzaju piecyka należałoby też zapewnić środki na pokrycie kosztów jego eksploatacji. Takie rozwiązanie mogłoby w sposób realny oraz uwzględniający okoliczności prawne i faktyczne, zmierzać do zaspokojenia elementarnej potrzeby strony w postaci przebywania w ogrzanym pomieszczeniu.
Należy uznać, że zakwestionowane decyzje wydane zostały w oparciu o właściwie i wyczerpująco ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. W sprawie zebrano wystarczającą ilość materiału dowodowego i dokonano jego właściwej oceny, biorąc również pod uwagę wyjaśnienia skarżącego. Dlatego nie może być mowy o naruszeniu wskazywanego w uzupełnieniu skargi art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I o oddaleniu skargi.
O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części