II SA/Ol 284/24

II SA/Ol 284/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Ruch drogowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art.140ab ust. 1 pkt 3 lit. a, ust. 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 80, art. 81a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2007 nr 188 poz 1345
§ 20 ust. 2, załącznik nr 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi  samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli  metrologicznej tych przyrządów pomiarowych
Sentencja
Dnia 13 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. na rzecz skarżącego S. Z. kwotę 2.040 (dwa tysiące czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 11 grudnia 2023 r. Naczelnik Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "organ I instancji") nałożył na S. Z., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: [...] (dalej jako: "skarżący"), karę pieniężną w wysokości 6.000 zł za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym o naciskach osi i dopuszczalnej masie całkowitej odpowiadających zezwoleniu kategorii V. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 10 października 2023 r. na Drogowym Przejściu Granicznym w Grzechotkach funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej dokonali kontroli wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pięcioosiowego zespołu pojazdów złożonego z dwuosiowego pojazdu silnikowego marki Scania o nr rej. [...] oraz trzyosiowej naczepy marki Schmitz o nr. rej. [...]. Ustalono, że wykonywany był przewóz płyt granitowych o łącznej masie brutto 22600 kg (ładunek podzielny), na trasie Sega di Cavaion (IT) - granica państwa Grzechotki (PL) - Królewiec (RUS). W wyniku kontroli stwierdzono przekroczenie nacisku grupy trzech osi pojazdu: przy pierwszym ważeniu: o 80 kg (0,33%), przy powtórnym ważeniu: o 60 kg (0,25%) - przy dopuszczalnej przewidzianej przepisami prawa wartości 24000 kg.
W odwołaniu skarżący, reprezentowany przez adwokata, zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, tj.:
• ustalenie, że doszło do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu
o 60 kg (0,25%), podczas gdy przedmiotowa wartość może być wynikiem błędu pomiarowego;
• pominięcie faktu, iż pomiędzy pierwszym a drugim pomiarem istniała różnica
w wysokości 20 kg, co potwierdza zawodność urządzenia;
• ustalenie, że błąd pomiaru powoduje, że pojazd jest pojazdem nienormatywnym.
- art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka - kierowcy pojazdu;
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia w zakresie ustalenia, jakie możliwości i błędy pomiaru mogła mieć waga w przedmiotowej sprawie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 13 lutego 2024 r., nr 2801-IOC.4802.1.2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy mające w sprawie zastosowanie. Wyjaśnił, że nie stwierdził naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów. Potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych i prawnych organu I instancji. Wskazał, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 66 ust. 5 ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm., dalej jako: "u.p.r.d."), Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2016 r. poz. 2022, ze zm.), które określa dopuszczalne naciski osi, wymiary oraz dopuszczalną masę całkowitą pojazdu. Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 3 lit. b tego rozporządzenia
w przypadku grupy osi składającej się z trzech osi napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości między tymi osiami składowymi większej niż 1,30 m
i nie większej niż 1,40 m (1,30
i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. z 2007 r. nr 188, poz. 1345, dalej jako: "rozporządzenie metrologiczne"). Przepisy § 6, § 20 oraz § 21 rozporządzenia metrologicznego określają odchylenie dopuszczalne obciążenia osi lub osi wielokrotnej, a także błędy graniczne dopuszczalne sumarycznej masy pojazdu, ale dotyczą one pojazdów kontrolnych służących do sprawdzania wagi. Wskazane rozporządzenie rozróżnia przy pomiarze obciążenia osi cztery klasy dokładności wag oznaczane jako: A, B, C i D (§ 20 ust. 1). Odchylenie dopuszczalne każdego obciążenia osi określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 20 ust. 2). W załączniku tym, w tabeli nr 1: "Odchylenie dopuszczalne każdego obciążenia osi lub osi wielokrotnej od skorygowanego obciążenia osi lub osi wielokrotnej pojazdu kontrolnego innego niż dwuosiowy podczas ważenia dynamicznego", dla klasy dokładności wagi D (takiej jak waga zamontowana
w Oddziale Celnym w Grzechotkach) przewidziano dla zatwierdzenia typu i legalizacji wagi odchylenie ±2%, natomiast dla użytkowania wagi - odchylenie ±4%. Odchylenie dopuszczalne wskazuje na możliwy dopuszczalny błąd pomiaru, różny w zależności od klasy dokładności wagi, nie oznacza jednak konieczności korygowania każdego wyniku pomiaru o wskazane wyżej odchylenia dopuszczalne. Jest rzeczą oczywistą, że każda waga posiada określoną klasę dokładności, ustalaną na podstawie pomiarów wielokrotnych, ostatecznie miarodajny jest jednak wynik pomiaru wskazany przez wagę. Podkreślono, że ustawa Prawo o miarach, ani też wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze nie zobowiązują użytkowników wag z ważną legalizacją do analizy błędu pomiaru. Błędy graniczne służą wyłącznie do oceny czy dana waga odpowiada stawianym jej wymogom dokładności. To kryteria, które są badane przez organ administracji metrologicznej, wydający świadectwo legalizacji, a nie kryteria prawidłowego użytkowania urządzeń pomiarowych, są uwzględniane w procesie ich legalizacji ponownej. O tym czy waga spełnia stawiane wymogi i przez to może być używana podczas kontroli celno-skarbowej zaświadcza dokument legalizacji wagi. Wynik prawidłowo przeprowadzonego ważenia winien być brany pod uwagę w takiej wartości jaka wynika wprost z odczytania wskazań miernika wagi. Natomiast wartość dozwolonych wskazanymi przepisami granicznych błędów wagowych nie może być wykorzystywana do określenia jakichkolwiek poprawek do nominalnych wskazań wag (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2023 r. II GSK 328/20,
z 21 lutego 2023 r. II GSK 1264/22, z 28 września 2021 r. II GSK 909/21, publ. CBOSA). Organ odwoławczy wskazał, że urządzenie wagowe posiadało świadectwo legalizacji ponownej, ważne do 3.08.2025 r. Dokument ten poświadcza,
że waga spełniała ustawowe wymagania, była sprawna i mogła być używana do czynności kontrolnych. Uwzględniono też, że podczas pomiaru zespołu pojazdów system nie zarejestrował żadnych nieprawidłowości, nie wykazał jakichkolwiek usterek ani wad. Zatem ważenie przebiegało bez błędów i w sposób zgodny z instrukcją użytkowania wag. Organ odwoławczy zauważył, że wbrew zarzutom odwołania, wskazania systemu komputerowego zainstalowanego w pojeździe mają charakter orientacyjny, urządzenie nie jest przeznaczone do dokonywania obliczeń objętych prawną kontrolą metrologiczną. Ponadto, jak wskazał kierowca, wskazania wagi dotyczyły ładowności pojazdu, natomiast przekroczony parametr dotyczył nacisku osi. Organ odwoławczy dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 1 u.p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Zezwolenie może być jednak wydane pod warunkiem, że ładunek jest niepodzielny (art. 64d ust. 2 pkt 1u.p.r.d.). Zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny,
z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwolenia kategorii I (art. 64 ust.2). Prawo o ruchu drogowym przewiduje pięć kategorii zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego. Wymiary, masa, naciski osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii l-V oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać, są określone w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do ustawy. W przypadku pojazdu, którego naciski osi przekraczają wielkości dopuszczalne ustawodawca przewidział w załączniku nr 1 zezwolenie kategorii V. W myśl art. 140aa ust. 1 u.p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast ust. 2 art. 140ab obliguje organ do wymierzenia kary pieniężnej w przypadku naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2,
tj. w przypadku przewozu ładunków innych niż ładunek niepodzielny, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.
Ze względu na przekroczenie nacisku osi kontrolowany pojazd wymagałby uzyskania pozwolenia kategorii V. Zgodnie z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) u.p.r.d. karę pieniężną,
o której mowa w art. 140aa ust. 1, w przypadku braku zezwolenia kategorii V, ustala się w wysokości 6000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%.
W przedmiotowej sprawie wartość przekroczenia wyniosła odpowiednio 0,33% i 0,25%. Organ odwoławczy stwierdził, że sama różnica pomiędzy wynikami obu pomiarów nie świadczy o nieprawidłowości procesu ważenia. Na wyniki ważenia dynamicznego pojazdu mogą mieć wpływ różne czynniki, w tym stan techniczny pojazdu czy sposób zabezpieczenia ładunku, a także technika jazdy. Z tego właśnie względu istnieje możliwość przeprowadzenia powtórnego ważenia. Podkreślono, że w obowiązującym stanie prawnym brak przesłanek przyjmowania jako wyniku ważenia jakiejkolwiek wartości innej niż wartość nominalna, to jest wskazywana przez urządzenia pomiarowe. Organ odwoławczy podniósł, że odpowiedzialność za przekroczenie dopuszczalnych nacisków na osie jest odpowiedzialnością za skutek i ma charakter obiektywny. Znajduje ona zastosowanie do podmiotu wykonującego przewóz w przypadku wystąpienia zakazanego ustawą skutku i to niezależnie od tego, kto przyczynił się do powstania naruszenia. Dostrzeżono, że odpowiedzialność administracyjną przewoźnika wyłącza art. 140aa ust. 4 u.p.r.d. - jednakże organ odwoławczy nie znalazł podstaw do jego zastosowania. Wskazał, że przewoźnik nie udowodnił, że podjął wszystkie niezbędne środki w celu zapobieżenia powstania naruszenia prawa, nie udokumentował działań podjętych przez siebie pozwalających na przyjęcie, że zaistniały podstawy do umorzenia postępowania.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Olsztynie skarżący, reprezentowany przez adwokata, podtrzymał zarzuty i argumenty odwołania. Przekonywał, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do przewozu pojazdem nienormatywnym, gdyż różnica wagi ma charakter błędu pomiaru
i nie powoduje zmiany charakteru pojazdu. Oświadczył, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia – jeżeli zaistniało. Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 189 f k.p.a. poprzez zaniechanie przeanalizowania przesłanek odstąpienia od nałożenia kary, chociażby przez pryzmat nieprecyzyjnych przepisów, które nie regulują kwestii wad wag pomiarowych. Stwierdził, że brak dokładności wag drogowych jest o tyle istotny, że
w przedmiotowej sprawie różnica pomiaru potwierdza, że waga jest niewiarygodna. Zachodzą poważne wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych. Zarzucił organowi nieprzeprowadzenie żadnych dowodów dotyczących nieprawidłowości ważenia i możliwych przyczyn niewielkiego przekroczenia. Zdaniem skarżącego okoliczności sprawy wskazują, że nie miał wpływu lub nie godził się na powstanie naruszenia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że organom
celno-skarbowym znana jest praktyka Inspekcji Transportu Drogowego polegająca na odejmowaniu 2% wartości wskazanej przez miernik urządzenia od ustaleń kontrolnych wagi. Rzeczona praktyka wynika z wewnętrznych regulacji tych organów kontrolnych
i nie stanowi źródła prawa. Obie służby wykonują swoje kontrole przy wykorzystaniu różnorodnych urządzeń kontrolno-pomiarowych. Służba Celno-Skarbowa została wyposażona w wagi stacjonarne, trwale zamontowane w podłożu, natomiast ITD posiada wagi przenośne. Zarządzenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego przewiduje korektę wyniku ważenia z uwagi na szczególne warunki pomiaru.
W niniejszej sprawie z akt sprawy nie wynika, aby proces ważenia odbywał się
w warunkach, które mogłyby zakłócać proces ważenia. Okoliczności takich nie powołuje także skarżący. Ważenie wykonane zostało zgodnie z instrukcją obsługi urządzenia wagowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuję:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zaskarżona decyzja może podlegać uchyleniu w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego
w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sporna kara w kwocie 6000 zł nałożona została na skarżącego jako przewoźnika z powodu stwierdzonego przekroczenia nacisku grupy trzech osi o 80 kg (0,33%) przy pierwszym ważeniu i 60 kg (0,25%) przy drugim ważeniu, przy dopuszczalnym nacisku 24000 kg. Nie stwierdzono w czasie kontroli przekroczeń w zakresie pozostałych parametrów, takich jak: masa całkowita liczona jako suma nacisków osi, długość, wysokość i szerokość pojazdu. W świetle podnoszonych przez skarżącego w skardze zarzutów i argumentów rozstrzygnięcia Sądu wymaga, czy stwierdzone podczas kontroli przekroczenie nacisku grupy trzech osi można przypisać błędnemu wskazaniu samej wagi, czyli dokładności urządzenia. Skarżący nie podważył prawidłowości przebiegu ważenia przy użyciu wagi stacjonarnej. Protokoły kontroli wskazują jednoznacznie, że proces ważenia był zgodny instrukcją obsługi wagi. W trakcie ważenia waga działała bez zakłóceń, nie zarejestrowano żadnych nieprawidłowości. System nie wykazał jakichkolwiek usterek ani wad. Nie ma więc podstaw do kwestionowania warunków ważenia.
Istota sporu dotyczy natomiast zasadności korygowania na korzyść przewoźnika wyniku pomiaru o błędy graniczne, które dopuszczone zostały w rozporządzeniu metrologicznym przy legalizacji wagi i zakwalifikowaniu jej do określonej klasy dokładności.
W ocenie Sądu, w świetle cytowanych w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzenia metrologicznego, w rozpoznawanej sprawie zaistniały wątpliwości co do stanu faktycznego, które zgodnie z art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), należy rozstrzygać na korzyść skarżącego. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w najnowszym orzecznictwie (wyroki: z 28 maja 2024 r. sygn. akt II GSK 2135/23; z 21 maja 2024 r. sygn. akt II GSK 424/21, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). NSA w pierwszym z wymienionych wyroków wskazał, że jakkolwiek z § 1 rozporządzenia metrologicznego wynika, że służy ono określeniu:
1) wymagań w zakresie konstrukcji, wykonania, materiałów, charakterystyk metrologicznych oraz warunków właściwego stosowania wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu;
2) szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu;
3) sposobów i metod przeprowadzania badań i sprawdzeń, o których mowa w pkt 2,
to jednak nie można przyjąć, że jego regulacje nie mają znaczenia w sprawie,
w której wykorzystywana jest waga w celu ustalenia określonej masy, służącej następnie do stwierdzenia wystąpienia sankcjonowanego administracyjne przekroczenia nacisków osi. Wpływ regulacji zawartej w tym rozporządzeniu na sferę dokonywanych pomiarów potwierdza również przewidziany w rozporządzeniu sposób dokonywania metrologicznej weryfikacji wag, uwzględniający błąd dopuszczalnego prawnie pomiaru wskazany w załączniku. Przeprowadzona ocena metrologiczna wagi
i jej zakwalifikowanie do odpowiedniej klasy dokładności świadczy o tym, że sprawdzenie dało wyniki, które mieszczą się w granicach dopuszczonych przez prawo błędów pomiaru, przez co można uznać, że waga działa z punktu widzenia prawa prawidłowo. Trudno jest jednak oczekiwać, aby każda waga, zainstalowana w różnych miejscach i warunkach, dokonywała takich samych pomiarów (tak precyzyjnych) jak waga działająca w warunkach laboratoryjnych, bez wpływu czynników zewnętrznych. Zaszeregowanie wagi do określonej klasy dokładności jest prawnym kryterium potwierdzającym, że uzyskiwany z jej wykorzystaniem wynik, będzie mniej lub bardziej dokładny, zbliżony do rzeczywistego, co jest z kolei uznawane przez prawo jako dopuszczalne, z racji wskazanych trudności uzyskania wskazań zawsze zgodnych
z rzeczywistymi wartościami. NSA zwrócił uwagę na cel i logikę klasyfikowania wag do różnych klas dokładności. Jeżeli bowiem ich wskazania miałyby być, po przejściu prawnej kontroli metrologicznej, zawsze takie same jak rzeczywiste wartości, zbędne byłoby dzielenie wag na klasy dokładności, zależne od zmieszczenia się w trakcie kontroli metrologicznej w dopuszczonych przez prawo granicach błędu w trakcie wszystkich przeprowadzonych ważeń kontrolnych. NSA orzekał w sprawie, w której organ stosował wagę o najniższej możliwej klasie dokładności "D", dla której w trakcie sprawdzenia metrologicznego obowiązują największe dopuszczalne błędy pomiarowe, zarówno w ramach procedury zatwierdzenia typu i legalizacji wagi, jak i jej użytkowania (por. tabela 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia metrologicznego). Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że nieprawidłowy jest pogląd WSA i organów, że sam tylko fakt przejścia kontroli metrologicznej automatycznie czyni uzyskany wynik zawsze wiarygodnym i mogącym służyć do ustalenia przekroczenia, bez konieczności stosowania ewentualnych korekt. Niezasadne jest twierdzenie, że nie jest konieczne korygowanie wyników pomiarów, bo żaden przepis prawa nie przewiduje korygowania wyników pomiarów dokonywanych w trakcie kontroli pojazdów. Już z klasy użytej wagi wynika, że w trakcie pomiarów dokonywanych w różnych warunkach, może dochodzić do dopuszczalnych prawnie odchyleń, które z racji uzyskanego zatwierdzenia wagi przez organ metrologiczny mieszczą się granicach dopuszczalnych błędów. NSA uwzględnił, że w sprawie niewątpliwie użyto narzędzia w postaci legalizowanej wagi. Jednakże uznał, że uzyskany wynik, w sytuacji gdy dwukrotnie był inny, zestawiony następnie z zasadami procesowymi, nakazującymi m.in. ewentualne wątpliwości rozstrzygać na korzyść strony, zobowiązuje do przeprowadzenia stosownej korekty na korzyść strony, chyba że organ może jednoznacznie wykazać, że uzyskane wyniki
z całą pewnością wynoszą tyle, ile rzeczywiste wartości nacisków. Dokonana legalizacja urządzenia pomiarowego ma bowiem ten skutek, że w jej trakcie stwierdzono, że urządzenie dawało określone, powtarzalne wskazania
w porównywalnych warunkach, a błąd pomiaru mieścił się w prawem dopuszczonych granicach. NSA zaznaczył, że kwestia dopuszczalnych błędów pomiarowych to wynik odpowiedniego założenia przyjętego w trakcie metrologicznej weryfikacji wagi (swoistego kompromisu wymaganego brakiem możliwości zagwarantowania prawidłowych warunków ważenia), które pozwala, pomimo istniejących odchyleń od przyjętego wzorca, zakwalifikować ją do jednej z czterech klas dokładności.
W przypadku wagi klasy D rozporządzenie w sprawie wag przewiduje odchylenia
w ramach zatwierdzenia typu i legalizacji wagi o ±2%, natomiast dla użytkowania wagi
o ±4%, a więc zarówno w górę jak i w dół. Odchylenie może zatem następować zarówno w górę jak i w dół pomiaru, tzn. uzyskany wynik może być albo większy niż rzeczywista wartość albo od niej mniejszy. Zgodzić należy się z NSA, że są to wątpliwości faktyczne, wynikające z użytych przez organ środków dowodowych, które przewidują legalne istnienie błędu pomiaru. Wątpliwości tych nie można tłumaczyć na niekorzyść strony. A zatem to, że wynik pomiaru może być mniejszy bądź większy niż rzeczywista wartość, nie może przemawiać za nieuwzględnianiem korekt na korzyść strony skarżącej. NSA zaznaczył, że możliwe błędy pomiaru nie mogą obciążać przewoźnika, bo to organ dokonuje pomiarów i to organ korzysta z narzędzi
o określonej klasie dokładności.
W przypadku analizowanym przez NSA już sama instrukcja obsługi wagi wskazywała na margines błędu 2%. W rozpoznawanej sprawie załączona instrukcja obsługi wagi milczy na ten temat. Jednak ze świadectwa legalizacji wynika, że jest to waga o klasie dokładności D (najniższej), a według rozporządzenia waga takiej klasy może mieć odchylenia w użytkowaniu nawet do 4 %, co zauważył organ odwoławczy
w zaskarżonej decyzji, jednak okoliczność tę bezpodstawnie uznał za bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, podczas gdy wskazania rozporządzenia są wiążące również przy użytkowaniu przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej.
W wyroku z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt II GSK 500/21, publ. w CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że organy administracji publicznej użytkujące – w toku wykonywania zadań publicznych, w zakresie wyznaczonym w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach lub przepisach szczególnych – przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, mają prawny obowiązek przestrzegania ustalonych normatywnie zasad lub procedur użytkowania tych przyrządów oraz wartości błędów granicznych dopuszczalnych wskazań tych przyrządów w użytkowaniu oraz korygowania w tym zakresie wskazań nominalnych pomiaru (zob. również szerokie rozważania NSA w wyroku z 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II GSK 1204/20, publ. w CBOSA). W powołanych wyrokach NSA wyjaśnił, że z treści przepisów kompetencyjnych, będących podstawą wydawania rozporządzeń wykonawczych określających wymagania, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej (art. 9a pkt 1 u.p.m.), wynika jednoznacznie, że akty wykonawcze określają, jeżeli jest to niezbędne, wymagania
w zakresie warunków właściwego stosowania przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej. Oznacza to, że prawodawca rozporządzeniowy ustanowił nie tylko wymagania techniczne i metrologiczne dla urządzeń pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz szczegółowy zakres badań i sprawdzeń wykonywanych podczas tego rodzaju kontroli, lecz także ustalił warunki właściwego stosowania tych przyrządów, których adresatami są również organy administracji publicznej będące użytkownikami przyrządów pomiarowych. Do rozporządzeń wydanych na podstawie art. 9a pkt 1 u.p.m. należy m.in. rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych. Wymagania określone w powyższym akcie
w odniesieniu do zasad użytkowania wag do ważenia pojazdów w ruchu są wiążące także dla organów w toku wykonywania zadań związanych z pomiarem obciążenia osi pojazdu oraz jego masy.
Reasumując, organy celno-skarbowe użytkujące – w toku wykonywania zadań publicznych - przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, mają prawny obowiązek uwzględniania z urzędu ustalonych normatywnie (w § 20 ust. 2 i załączniku nr 1 do rozporządzenia metrologicznego) dopuszczalnych odchyleń tych przyrządów w użytkowaniu oraz korygowania w tym zakresie wskazań nominalnych pomiaru. Nieuwzględnienie powyższego przy ustaleniu wartości kontrolowanych stanowi naruszenie art. 7, art. 80 k.p.a. oraz art. 81a k.p.a. i ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, gdyż ustalona wartość przekroczenia nacisku trzech osi mieści się bezspornie w dopuszczonych w rozporządzeniu odchyleniach, co uzasadnia przyjęcie, że kontrolowany przewóz mieścił się w ustalonych normach i nie wymagał odrębnego zezwolenia, a tym samym nie było podstaw do wymierzenia kary w oparciu o art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a i ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 189f § 1 k.p.a., który wskazuje przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Przepis ten nie mógłby w ogóle mieć w sprawie zastosowania, gdyż zgodnie z art. 189a § 2 k.p.a. przepisów działu IVa nie stosuje się, gdy przepisy odrębne regulują kwestie objęte tym działem. Na gruncie ustawy Prawo o ruchu drogowym ustawodawca zaś określił w art. 140aa ust. 4 przesłanki niewszczynania postępowania o nałożenie kary lub jego umorzenia, tożsame w skutkach jak odstąpienie od nałożenia kary (por. cytowany wyrok NSA z 28 maja 2024 r. sygn. akt II GSK 2135/23).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sad uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania, obejmujących zwrot od organu na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu od skargi i wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem, orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 4 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).