II SA/OL 278/23

II SA/Ol 278/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15, pkt 23, art. 5 ust. 3a i ust.4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 listopada 2022 r. nr OPS-SR.5300.258.2022, wydaną
z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Wydziału Świadczeń Rodzinnych Wychowawczych i Funduszu Alimentacyjnego w Ośrodku Pomocy Społecznej
(dalej jako: "organ I instancji"), przyznał J. K. (dalej jako: "skarżąca") zasiłek rodzinny na dzieci: A. K., M. K. i T. K. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: A. K. i M.K., dodatek do zasiłku rodzinnego na częściowe pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, w łącznej wysokości: 478,86 zł miesięcznie w okresie od 01.11.2022 r. do 30.06.2023 r., 421,36 zł miesięcznie w okresie od 01.07.2023 r. do 31.08.2023 r. i 478,86 zł miesięcznie w okresie od 01.09.2023 r. do 31.10.2023 r. oraz odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej piątego roku życia w okresie od 01.11.2022 r.
do 31.10.2023 r. na dziecko A. K.
Skarżąca odwołała się od tej decyzji w części pomniejszającej zasiłek rodzinny na dzieci. Wskazała, że we wniosku zaznaczyła utratę dochodu, co nie zostało uwzględnione. Podała, że decyzją OSP z 23.05.2022 r. odmówiono jej z dniem 01.02.2022 r. prawa do stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej
o charakterze edukacyjnym. W OSP poinformowano ją, że stypendium nie może być dochodem utraconym, mimo że już go nie pobiera. Skarżąca nie zgodziła się z tym stanowiskiem. Powołała wyroki: WSA w Białymstoku z 22 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16, WSA w Krakowie z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1241/17 i NSA
z 5 października 2017 r., sygn. akt I OSK 817/17, wyrażające pogląd przeciwny.
W związku z tym, zdaniem skarżącej, nie przekroczyła progu dochodowego
i niezasadnie o to przekroczenie pomniejszono jej przyznane świadczenie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 13 lutego 2023 r.,
nr SKO.82.1622.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść przepisów mających w sprawie zastosowanie. Wskazało, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe. Uwzględniono, że na dochód rodziny składał się: 1) dochód uzyskany w 2021 r. z tytułu stypendium szkolnego w wysokości 273,00 zł miesięcznie (3276 zł : 12 miesięcy); 2) dochód uzyskany przez męża skarżącej
z tytułu zatrudnienia od 07.02.2022 r. w wysokości 3130,29 zł (dochód za miesiąc marzec 2022 r.). Konsekwentnie przyjęto, że miesięczny dochód rodziny w 2021 r. wyniósł 680,66 zł na osobę w rodzinie (273 zł + 3130,29 zł = 3.403,29 zł : 5 osób = 680,66 zł) i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 674,00 zł. Wskazano, że kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 33,30 zł (3.403,29 zł - 3.370,00 zł = 33,30 zł). Przedstawiono obliczenia przyznanych zasiłków rodzinnych wraz
z dodatkami: 1) 478,86 zł miesięcznie w okresie od dnia 01.11.2022 r. do dnia 30.06.2023 r. (512,16 zł - 33,30 zł = 478,86 zł); 2) 421,36 zł miesięcznie w okresie od dnia 01.07.2023 r. do dnia 31.08.2023 r. (454,66 zł - 33,30 = 421,36 zł); 3) 478,86 zł miesięcznie w okresie od dnia 01.09.2023 r. do dnia 31.10.2023 r. (512,16 zł - 33,30 zł = 478,86 zł). Organ odwoławczy podniósł też, że organ I instancji prawidłowo orzekł,
iż skarżącej nie przysługuje dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Z akt sprawy wynika bowiem, iż A. K. ukończył 16 lat i nie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie orzeczenia z 16.09.2022 r. o stopniu niepełnosprawności został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Odnosząc się do argumentów odwołania, Kolegium wskazało, że organy administracji publicznej związane są obowiązującym stanem prawnym. Z przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że utrata stypendium szkolnego nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Skarga rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącą.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zaliczenia do dochodu rodziny, przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego z dodatkami na okres zasiłkowy 2022/2023, pobieranego przez skarżącą w 2021 r. stypendium w łącznej kwocie 3276 zł, co daje miesięcznie sumę 273 zł, która została doliczona do miesięcznego dochodu męża skarżącej, uzyskiwanego od marca 2022 r. w kwocie netto
3130,29 zł. Dało to łączną sumę 3403,29 zł. W przeliczeniu na członka pięcioosobowej rodziny miesięczny dochód wyniósł 680,66 zł i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), na osobę w rodzinie na kwotę
674 zł. Przekroczenie na osobę wyniosło 6,66 zł, a rodziny 33,30 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.ś.r. w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz
z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Ten przepis zaś stanowi, że w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Stwierdzone przekroczenie miało zatem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, gdyż pomniejszyło przysługujące skarżącej świadczenia rodzinne. Zasadnie jednak skarżąca neguje, że do przekroczenia dochodu doszło. Dochód ze stypendium nie powinien być doliczony do dochodu rodziny, gdyż został utracony po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. nie podlegał uwzględnieniu.
Z akt sprawy nie wynika dokładnie z jakiego tytułu skarżąca pobierała w 2021 r. stypendium. W odwołaniu podała, że decyzją z 23 maja 2022 r. OSP (skarżąca takiego skrótu używa do określenia Ośrodka Pomocy Społecznej) odmówiło jej prawa do stypendium szkolnego w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Organ I instancji nie zanegował tego twierdzenia, okoliczność ta nie budziła też wątpliwości organu II instancji, należy więc uznać ją za bezsporną. Organ
I instancji w ogóle nie odniósł się do spornego zagadnienia. Organ odwoławczy powołał się natomiast na literalne brzmienie przepisów, uznając, że jest ich treścią związany. Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c tiret piętnaste u.ś.r. dochodem są stypendia doktoranckie przyznane na podstawie art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574,
ze zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1599 i 2185) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom. Definiując zaś pojęcie utraty dochodu
w art. 3 pkt 23 u.ś.r. ustawodawca wskazał, że oznacza to utratę dochodu spowodowaną:
a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (Dz. U. poz. 658),
e) (uchylona),
f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania,
g) (uchylona),
h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych;
j) utratą świadczenia rodzicielskiego,
k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach
o ubezpieczeniu społecznym rolników,
l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Porównując treść obu przytoczonych przepisów niezrozumiałe jest w ogóle dlaczego ustawodawca nie wskazał wprost, że utrata każdego stypendium stanowi utratę dochodu, skoro stypendia ogólnie uznano za dochód. Jeżeli obowiązkowe jest zaliczanie do dochodu stypendium socjalnego, to logiczne powinno być, że zaprzestanie jego pobierania jest równoznaczne z ustaniem dochodu z tego tytułu, co realnie wpływa na sytuację dochodową rodziny. Brak spójności i konsekwencji
w omawianych przepisach dostrzeżone i omówione zostało już w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w powoływanych przez skarżącą wyrokach. Zgodnie
z wypracowanym poglądem, który skład orzekający podziela, nie można poprzestać wyłącznie na literalnej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r. Przepis ten powinien być wykładany prokonstytucyjnie, przy uwzględnieniu dyrektyw celowościowych, co przemawia za uznaniem za dochód utracony zaprzestanie pobierania każdego stypendium socjalnego. W wyroku z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 318/19 (publ.
w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"), WSA w Szczecinie zasadnie wskazał że przyjęcie, iż kwota stypendium socjalnego w sytuacji zaprzestania jej pobierania stanowi dochód, który podlega wliczeniu, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, gdyż prowadzi do nieuprawionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji niezaspokojenia potrzeb dzieci
w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej rodziny. Trudno przyjąć, aby rodzic mógł pokryć potrzeby dziecka ze środków, których już nie uzyskuje. Zdaniem WSA w Szczecinie, jak i WSA w Opolu (wyrok z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 612/17), WSA w Białymstoku (wyrok z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16), WSA w Krakowie(wyrok z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1241/17), WSA w Gdańsku (wyrok z 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 459/20, wszystkie publ.
w CBOSA) utrata omawianego dochodu może być rozpatrywana w ramach innej przesłanki, a mianowicie utraty stypendium dla bezrobotnych przewidzianej w art. 3 pkt 23 lit. b) u.ś.r. Przyjęto, że pojęcie "stypendium dla bezrobotnych" powinno być rozumiane funkcjonalnie, tj. powinno obejmować świadczenia socjalne przyznawane, szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. Stanowisko to uznał za trafne Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2510/18 (publ.
w CBOSA). W wyroku tym NSA wyjaśnił, że brak jest jakiegokolwiek aksjologicznego uzasadnienia, aby utratę dochodu ograniczyć jedynie do utraty stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 3 pkt 23 lit. l) u.ś.r. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP). Rezultat językowej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r. w zakresie, w jakim nie uwzględniono utraty stypendium socjalnego pozostaje w sprzeczności z powszechnie akceptowanymi w Polsce wartościami moralnymi, leżącymi u podstaw kierowania pomocy do osób, które znajdując się w trudnej sytuacji materialnej. NSA uznał też zasadność argumentów wyrażonych w wyroku NSA z 5 października 2017 r., sygn. akt I OSK 817/17 (publ. w CBOSA). Podkreślił, że literalne odczytanie definicji legalnej pojęcia "utraty dochodu", traci z pola widzenia cel wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Cel ów został przez ustawodawcę wyeksponowany w art. 4 ust. 1 ustawy i jest nim "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". To z kolei oznacza, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działania, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli cel ten osiągnąć.
Powyższe potwierdza, że organy orzekające dokonały błędnej wykładni art. 3 pkt 23 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji wyda decyzję uwzględniającą przedstawioną wykładnię przepisów, zgodnie z art. 153 p.p.s.a.