II SA/OL 269/16

II SA/Łd 104/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Olejniczak
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5, art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 43, art. 63
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 stycznia 2024 r. znak: SKO.4114.688.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. lp
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej k.p.a., w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 października 2023 r., znak: [...], odmawiającą M.P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – S. P.
W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że od dnia 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Następnie organ odwoławczy zauważył, że w dniu 11 września 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynął wniosek M.P., reprezentowanej przez pełnomocnika w osobie adwokata, o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – S. P.. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], zaliczające S.P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wskazujące ponadto, iż niepełnosprawność istnieje od dnia 15 maja 2022 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 15 listopada 2022 r. Fakt sprawowania opieki przez M.P. nad niepełnosprawnym mężem potwierdza ocena pracownika socjalnego, która zawarta została w wywiadzie środowiskowym z dnia 5 października 2023 r., znajdującym się w aktach sprawy.
Jednocześnie organ II instancji dodał, że z materiału dowodowego sprawy wynika także, iż M.P. pobiera od dnia 1 lipca 2023 r. świadczenie emerytalne w ZUS, które nie zostało zawieszone. Z dostanego przez organ I instancji do Kolegium w dniu 3 stycznia 2023 r. materiału dowodowego w postaci weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne z systemu informatycznego ZUS z dnia 3 stycznia 2024 r. bezspornie wynika, iż M.P. świadczenia emerytalne wciąż pobiera.
Analizując sprawę organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w decyzji organu I instancji odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazano, iż nie zostało spełnione kryterium wieku w jakim powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz osoba tą pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także z uwagi na ustalone prawo do emerytury skarżącej.
Odnosząc się do kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na małżonka osoby wymagającej opieki, Kolegium wskazało, iż z woli ustawodawcy prawo to może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny (w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odniesieniu do powyższego Kolegium dodało, że stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny nie może być jednakże wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 pow. ustawy, ale również z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii stanowi, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 tej ustawy są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Mając powyższe na uwadze, pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny,, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć współmałżonków (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 maja 2016 r., sygn.. akt II SA/Ol 269/16).
W dalszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Na poparcie powyższego przywołane zostało orzecznictwo.
Odnosząc się natomiast do daty powstania niepełnosprawności S.P. (z orzeczenia z dnia [...] stycznia 2023 r. wynika, iż niepełnosprawność istnieje od dnia 15 maja 2022 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 15 listopada 2022 r.), Kolegium - mając na uwadze jednoznacznie określony przez ustawodawcę warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, choć co do zasady zgodziło się z poglądem wyrażonym przez organ I instancji, iż powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w terminie późniejszym niż określa to treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzasadnia odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia - tak jednocześnie stanęło na stanowisku, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że (...) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art, 32 ust. 1 Konstytucji.
W świetle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia łub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W powyższym zakresie Kolegium odwołało się do orzecznictwa.
Organ II instancji stwierdził zatem, że nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania tego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium
W przedmiotowej sprawie natomiast, w ocenie Kolegium, na podstawie posiadanego materiału dowodowego, zgodzić się należy z organem I instancji, iż M.P., jako osoba pobierająca emeryturę, do dnia 31 grudnia 2023 r. wypełniała negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad mężem -M.P.. Jak bowiem wynikało z normy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Kolegium podkreśliło, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej, już na etapie składania wniosku o ustalenie M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w piśmie przewodnim z dnia 4 września 2023 r., wskazywał na możliwość dokonania wyboru przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego i złożenia wniosku o zawieszenie emerytury przez skarżącą, na co także zwrócił uwagę w odwołaniu od decyzji organu I instancji kierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, powołując się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższym zakresie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą winien jednakże skutkować złożeniem przez nią do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zawieszenie świadczenia emerytalnego, co nie zostało przez skarżącą dokonane, pomimo składanej gotowości przez jej pełnomocnika.
W odniesieniu do powyższego Kolegium wskazało, że instytucja zawieszenia bądź wstrzymania prawa do emerytury, przewidziana w art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.; Dz.U. z 2023 r., poz. 1251), (zgodnie, z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty), umożliwia dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń, tj. świadczenia emertytalnego bądź pielęgnacyjnego. Wybór ten był o tyle istotny – jak wskazał organ odwoławczy- ponieważ, zawieszenie przez skarżącą prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkować mogło odpadnięciem negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Końcowo Kolegium wskazało, że z uwagi na fakt, iż zawieszenie emerytury jest długotrwałym procesem, trwającym ok. 30 dni (w zależności od miejscowo właściwego ZUS) nie występowało o zawieszenie przez skarżącą świadczenia emerytalnego w miesiącu grudniu 2023 r., gdyż pozbawiałoby to skarżącą świadczenia emerytalnego od miesiąca następnego, tj. stycznia 2024 r., co w rezultacie, w wyniku zmiany przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącą środków do życia, gdyż ustawodawca od dnia 1 stycznia 2024 r. daje co prawda możliwość łączenia aktywności zawodowej, bez żadnych ograniczeń z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże od powyższej daty strona nie będzie już mogła nabyć uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża, z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 u.ś.r. (tj. świadczenie pielęgnacyjne będą mogły otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia).
Na marginesie Kolegium dodało, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania może złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Przy czym, podmiotem prowadzącym postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego i wypłacającym to świadczenie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (stosownie do brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym).
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej odwołując się do orzecznictwa podniósł, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno - rentowe. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do tego świadczenia (a to będzie miało miejsce w przypadku Skarżącej), możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji przepisy prawa materialnego.
W ocenie pełnomocnika skarżącej, w myśl przywołanego w skardze orzecznictwa, organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno - rentowe.
Pełnomocnik skarżącej dodał, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wskazywał, iż jedyną przesłanką negatywną przyznania świadczenia jest pobieranie przez skarżące emerytury, albowiem swoją decyzję oparł również na kryterium wieku i kryterium małżeństwa. Tym samym – zdaniem pełnomocnika skarżącej - Kolegium uznało, iż przesłanki kryterium wieku i małżeństwa nie mogą być podstawą odmowy świadczenia, to właśnie ten organ powinien poinformować skarżącą, że jeśli doprowadzi do zawieszenia emerytury, świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane.
W odniesieniu do powyższego pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarżąca nie mogąc przewidzieć jakie będzie stanowisko organu II instancji, odnośnie podnoszonych przez nią w odwołaniu zarzutów, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w razie podzielenia przez Kolegium stanowiska organu I instancji, pozostawiona by ona była bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia, do czego organy zgodnie z orzecznictwem NSA nie mogą doprowadzić.
W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: u.ś.r.
W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym mężem.
Organ drugiej instancji wydał zaskarżoną decyzję w dniu 3 stycznia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Należy zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23, wszystkie dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).
Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W realiach kontrolowanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że w zaskarżonej decyzji organ trafnie podnosi, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być data powstania niepełnosprawności jej męża. Zasadnie organ przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych – różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art.17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek określony w powyższym przepisie.
Prawidłowe i nie kwestionowane jest również stanowisko organu odwoławczego co do tego, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba niebędąca małżonkiem (por. np. wyroki NSA z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1895/13 i z dnia 4 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1259/21, CBOSA). Przepis ten nie mógł zatem stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem.
Istotą sporu pozostaje natomiast kwestia, czy zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że skarżąca posiada ustalone prawo do emerytury i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zawieszenia wypłaty na jej rzecz świadczeń emerytalnych.
Zagadnienie to ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie ze względu na treść przywoływanych powyżej przepisów art. 43 oraz art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, skoro z mocy art. 43 tej ustawy opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż Sąd podziela pogląd przywoływany w skardze przez pełnomocnika skarżącej, co do tego, że osoba, która spełniała warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z tym tylko wyjątkiem, że pobierała inne świadczenie wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie świadczenia emerytalnego. Jako źródło takiego uprawnienia wskazuje się przywołany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. W przypadku świadczenia emerytalnego powyższy wybór strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny "Choć świadczenie emerytalne jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Uznać zatem należy, że skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć trzeba, iż w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." (wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2023 r., I OSK 2136/22, CBOSA).
W realiach niniejszej sprawy trzeba zaakcentować, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i umożliwia przyznanie świadczenia. Wnioskodawca może doprowadzić do zawieszenia emerytury poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero zatem wydanie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rodzi skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na gruncie tego przepisu datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj decyzji organu rentowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 marca 2023 r. II SA/Lu 25/23, CBOSA). Zatem konkludując – zawieszenie prawa do emerytury eliminowało negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a przyznanie tego świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2022, sygn. akt I OSK 1945/21; z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22; z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22, wszystkie dostępne w CBOSA).
W związku z powyższym należy wskazać, że w badanej sprawie nie jest sporne, iż skarżąca nie złożyła takiego dokumentu do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy. Poza sporem pozostaje również fakt, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W toku postępowania skarżąca miała świadomość, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wprost wynika z pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 4 września 2023 r. Do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie spełniła warunków do przyznania świadczenia, nie doszło bowiem do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia emerytalnego.
W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna.
W ocenie Sądu okoliczność, iż organ nie pouczył skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury nie ma w badanej sprawie znaczenia dla rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, skoro w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom, o ile sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Trafnie zatem wywodzi Kolegium, że ewentualne zawieszenie emerytury po 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącą środków do życia, bowiem od tej daty skarżąca nie może już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Analiza akt postępowania wskazuje, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił i prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia. Ustalone przez organ fakty, w szczególności związane z przysługującym skarżącej świadczeniem emerytalnym, nie są kwestionowane przez skarżącą.
W związku z powyższym Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie
dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.