II SA/Ol 262/19

II SA/Ol 262/19 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2019-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Adam Matuszak /sprawozdawca/
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Katarzyna Matczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1854/19 - Wyrok NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2220
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 25 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 roku sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 23 listopada 2018 r. Wójt Gminy "[...]", odmówił przyznania "[...]" (wnioskodawczyni) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża "[...]".
Z uzasadnienia decyzji wynika, że odmowa przyznania świadczenia nastąpiła z uwagi na niespełnienie dwóch przesłanek, mianowicie:
- art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność u męża wnioskodawczyni została stwierdzona w wieku 44 lat, natomiast niepełnosprawność istnieje od 22 roku życia i nie powstała ona w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej;
- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Wnioskodawczyni od powyżej decyzji wniosła odwołanie. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., zawnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto wskazała, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie powinien mieć żadnego znaczenia, ponieważ na niej jako żonie ciąży obowiązek alimentacyjny. Podniosła także, że mąż, jako osoba całkowicie niewidoma wymaga całodobowej opieki, ma problemy z poruszaniem się, przygotowywaniem posiłków, należy podawać mu leki i towarzyszyć przy każdej wizycie lekarskiej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]", decyzją z dnia 23 stycznia 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zmiana poz. 1544 i poz. 2354, dalej wskazywanej jako: u.ś.r.), w ust. 1 - 6 formułuje generalną zasadę przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił zasady zobowiązując organy do ich stosowania.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną z nią w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom, które zostały
zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast według art. 17 ust. 1 b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne
przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
l) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do
ukończenia 25 roku życia.
Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wskazany powyżej przepis, stanowiący w niniejszej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Organ odwoławczy zatem przyjął, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji na podstawie tej przesłanki byłaby nieuzasadniona.
Nadto, Kolegium wskazało, że w świetle aktualnego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, również okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie może stanowić podstawy odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla współmałżonka tej osoby (patrz wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 39/18, WSA w Rzeszowie z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 728/17, WSA w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 141/17). Małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Pomimo powyższych ustaleń Kolegium wskazało, że uznało za zasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, z powodu następujących okoliczności.
Organ stwierdził, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) , a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.
Rezygnacja z zatrudnienia (bądź jego niepodejmowanie) musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Jeżeli więc sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie takie nie będzie
przysługiwało.
Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku pozostałych spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie, pismem z dnia 5 listopada 2018 r. wnioskodawczyni zwróciła się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" z dnia 29 kwietnia 2015 r. ustalono, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od 22 - go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od kwietnia 2013 r. Z treści wywiadu przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2018 r. wynika, że niepełnosprawność męża wnioskodawczyni związana jest z wadą wzroku - w wyniku choroby stracił wzrok w 23 roku życia. Pomimo leczenia i przebytych czterech operacji widzi w minimalnym stopniu. W związku z chorobą jest osobą niesamodzielną w środowisku, wymaga pomocy w dotarciu do lekarza, przygotowaniu posiłków, codziennej toalecie, przygotowaniu ubrania. Natomiast samodzielnie ubiera się i zjada posiłki. Wnioskodawczyni oświadczyła, że w okresie od 20 grudnia 1990 r. do 28 lutego 2013 r. prowadziła własną działalność gospodarczą, następnie z uwagi na częściową niezdolność do pracy przebywała na rencie chorobowej - do dnia 31 października 2018 r. Z uwagi na poprawę stanu zdrowia nie ubiegała się o przyznanie renty na dalszy okres, ale jednocześnie z powodu pogorszenia zdrowia męża nie podjęła żadnego zatrudnienia.
W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie, rezygnacja z aktywności zawodowej wnioskodawczyni nie jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organ wskazał, że wnioskodawczyni przez przeszło 22 lata była aktywna zawodowo (własna działalność gospodarcza - sklep spożywczo - przemysłowy). W związku małżeńskim z "[...]" pozostaje od dnia 12 lutego 1994 r., natomiast działalność gospodarcza prowadzona była od końca 1990 r. do końca lutego 2013 r. Niepełnosprawność męża istnieje od 22-go roku życia, a zatem w dacie zawarcia związku małżeńskiego i w okresie pracy zawodowej wnioskodawczyni, był już osobą niepełnosprawną. Ponadto, rozmiar i zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż wnioskodawczyni, w ocenie Organu, jest bowiem na tyle samodzielny (nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa posiłki i ubiera się), że ogólny stan jego zdrowia nie może przekreślić możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Jej wcześniejsze zatrudnienie nie kolidowało z zakresem czynności "opiekuńczych" w stosunku do męża, a z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia męża wnioskodawczyni od kwietnia 2015 r. (data wydanego orzeczenia, Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności) uległ pogorszeniu.
Ponadto, takie czynności jak przygotowanie ubrania i posiłku, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, pomoc przy codziennej toalecie należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym (podczas dni wolnych od nauki - ferie, wakacje), co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej.
Reasumując, Kolegium wskazało, że nie neguje faktu, że wnioskodawczyni pomaga małżonkowi w codziennym funkcjonowaniu, jednakże zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez Nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium do tut. Sądu wniosła "[...]", wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała na argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy. Stwierdziła, że gdy prowadziła sklep w miejscowości zamieszkania to mogła w każdej chwili pomóc mężowi. Nadto, wówczas w opiece nad mężem pomagali jej jeszcze rodzice. Dodała, że obecnie sama ma kłopoty ze zdrowiem.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.).
W myśl art. 135 p.p.s.a. – następuje to w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na to , że decyzje obu instancji nie odpowiadają prawu.
Na wstępie należy ponownie wskazać, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odnosząc się do niemożności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności u męża wnioskodawczyni, Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn., akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten był już przedmiotem licznych analiz Naczelnego Sądu Administracyjnego, co pozwala na przyjęcie, że w tym zakresie ukształtowała się utrwalona linia orzecznicza. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn., akt I OSK 1578/16, wskazał, iż: "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (...). Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego". Tym samym oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyroki NSA: I OSK 2593/16, I OSK 2407/16, I OSK 1622/15, I OSK 1614/16.
Zatem stanowisko Wójta Gminy, odnośnie do odmowy przyznania świadczenia z powodu niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, także słusznie Kolegium uznało za nie zasługujące na aprobatę.
Niewątpliwym jest, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest poza wymienionymi w 1 - 3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka.
Podzielając stanowisko organu odwoławczego we wskazanych powyżej kwestiach, Sąd uznał natomiast za nie zasługujące na akceptację argumenty Kolegium, że rezygnacja z aktywności zawodowej wnioskodawczyni nie została wymuszona koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Podkreślić ponownie należy, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie Kolegium odmówiło skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a rezygnacją z zatrudnienia. Wskazać należy, że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi u.ś.r., w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 pkt 21 tej ustawy, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach;
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wskazany przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2018, poz.511). W ustawie tej wskazano w art. 4 ust. 1, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Nadto, wydane na podstawie art. 6 c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U.2018 r. poz. 2027), w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
Z kolei w ust. 2 § 29 wskazanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.
Zatem taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobę zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie pozostaje poza sporem fakt, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenie w tym zakresie znajduje potwierdzenie w prawomocnym orzeczeniu specjalistycznego organu lekarskiego z dnia 29 kwietnia 2015 r. W orzeczeniu tym jednoznacznie wskazano, że mąż wnioskodawczyni jest "osobą z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, co kwalifikuje go do zaliczenia do osób z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności na okres stały". Zatem przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Wskazać należy, że z materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały, długoterminowy i codzienny, trwa nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Natomiast z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., - w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak przyjęło Kolegium orzekające w niniejszej sprawie, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu,
W związku z tym nie zasługuje na aprobatę Sądu pogląd Kolegium, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, nie wykluczał podjęcia przez nią zatrudnienia. To stwierdzenie, jak już Sąd wskazał, pozostaje w oczywistej sprzeczności z orzeczeniem lekarskim, z którego wynika jednoznacznie trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji i trwała całkowita niezdolność do pracy męża skarżącej. Zarówno Kolegium jak i Sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia lekarskiego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., Sąd zobligowany był do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wydanej w sprawie.
Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną.