II SA/Ol 233/22

II SA/Ol 233/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-06-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Piotr Chybicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1582/22 - Wyrok NSA z 2023-07-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Dnia 14 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego - oddala skargę.
Uzasadnienie
Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że w dniu 25 października 2021 r. J.M. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o pomoc finansową na zakup obuwia zimowego.
Decyzją z 2 listopada 2021 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Elbląga przez z-cę Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych w Elbląskim Centrum Usług Społecznych (dalej: organ I instancji), przyznano skarżącej specjalny zasiłek celowy na zakup obuwia w miesiącu listopadzie w wysokości 150 zł. W uzasadnieniu wskazano, że wprawdzie dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej: u.p.s.), lecz zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Mając zatem na uwadze szczególną sytuację zdrowotną skarżącej, organ I instancji uznał za zasadne przyznanie jej wnioskowanej pomocy finansowej.
W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca podniosła, że wysokość przyznanego świadczenia jest nieadekwatna do wysokości jej miesięcznych wydatków. Dodała, że jest [...] i nie może liczyć na żadną pomoc finansową lub rzeczową ze strony rodziny.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 13 grudnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet spełnienie przez osobę ubiegającą się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez wnioskodawcę. Samo przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są zarówno od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc, jak i liczby innych osób oczekujących na pomoc. Jednocześnie organ musi uwzględnić wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikowymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Mając na uwadze powyższe, Kolegium stwierdziło, że wysokość udzielonego skarżącej wsparcia na tle innych spraw nie jest niska i pozwala na realizację celu, na jaki świadczenie zostało przyznane. Za przyznaną kwotę skarżąca mogła bowiem kupić obuwie zimowe. Kolegium zauważyło jednocześnie, że rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być wyważone i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc dotarła do osób najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawiać takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Skarżąca jest natomiast osobą, która dysponuje stałym miesięcznym dochodem, który przekracza kryterium dochodowe. W takiej sytuacji organy najczęściej nie mają nawet możliwości pozytywnego rozpoznania wniosków. Reasumując, Kolegium uznało, że zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów postępowania i dowolności orzekania tylko z tego powodu, że przyznana skarżącej pomoc jest w wysokości innej niż oczekiwana.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, powierzchowną analizę sprawy oraz złożonych przez nią wniosku i odwołania, a także jej sytuacji materialnej oraz potrzeb, jak również nierozpoznanie wniosku w pełnym zakresie w wyniku uznania, że wniosek dotyczył jedynie pomocy na zakup obuwia, podczas gdy obejmował on także zaspokojenie innych potrzeb, a ponadto brak wnikliwego przeanalizowania możliwości finansowych organu przyznającego pomoc. Z uwagi na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz przyznanie jej zasiłku w wysokości adekwatnej do jej potrzeb (700 zł).
W odpowiedzi na skargę, Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, zauważyło, że skarżąca swoim wnioskiem objęła wyłącznie pomoc w zakupie obuwia zimowego, co wynika zarówno z samego wniosku, jak i treści przeprowadzonego wywiadu oraz odwołania. Kolegium stwierdziło, że utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, uznało, że przyznana kwota zasiłku jest wystarczająca na zaspokojenie zgłoszonej potrzeby. W tej zaś sytuacji zbędne było czynienie ustaleń co do możliwości finansowych organu pomocy społecznej, dlatego też odstąpiło od ustaleń w tym zakresie.
W piśmie procesowym, skarżąca podtrzymała twierdzenie, że jej wniosek nie dotyczył jedynie zakupu obuwia. Z kolei, zawodowy pełnomocnik skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy, podtrzymując wywiedzioną przez nią skargę, podniósł, że organy obydwu instancji w żaden sposób nie uargumentowały, dlaczego skarżącej przyznana została kwota 150 zł. Nie wskazały również, jakimi środkami dysponują na cele specjalnych zasiłków celowych, ile osób ubiegało się o ich otrzymanie, a także w jakiej wysokości zasiłki otrzymały te osoby oraz jakiej wysokości dochody uzyskiwały w porównaniu do dochodu skarżącej. Pełnomocnik stwierdził, że decyzja w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego ma wprawdzie charakter uznaniowy, lecz nie oznacza to dowolności w przyznawaniu tych zasiłków. W warunkach niniejszej sprawy zabrakło natomiast ustaleń co do wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych, liczby osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej oraz hierarchii zgłaszanych potrzeb. Doszło tym samym do naruszenia nie tylko art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., ale i art. 41 pkt 1 u.p.s.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego aktu sąd stwierdzi, że nie narusza on prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie lub stwierdzenie jego nieważności to obowiązany jest skargę oddalić.
W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia prawa, które uzasadniłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów administracyjnych.
Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268; dalej: u.p.s.), zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Na tej podstawie prawnej, skarżącej, której dochód przekracza kryterium dochodowe (co nie jest kwestionowane w sprawie), ze względu na jej szczególną sytuację zdrowotną, przyznany został specjalny zasiłek celowy na zakup obuwia w wysokości 150 zł. Taki cel pomocy określony został przez skarżącą, która jak wynika z akt administracyjnych złożyła wniosek "o pomoc finansową na zakup obuwia zimowego". Protokół przyjęcia wniesionego ustnie wniosku o tej treści został przez skarżącą podpisany. Taki też zakres potrzeb i oczekiwań skarżącej potwierdzony został przez nią podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego: "specjalny zasiłek celowy na buty zimowe w wys. 150 zł" (wywiad przeprowadzony telefonicznie). Wbrew zarzutom skargi organy prawidłowo ustaliły zatem zakres żądania skarżącej, opierając się w tym przedmiocie na składanych przez nią oświadczeniach.
Kwestią sporną pozostaje w warunkach niniejszej sprawy również wysokość przyznanego świadczenia. Zauważyć zatem należy, że rozstrzygnięcie zarówno w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego, jak i określenia jego wysokości, wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organowi administracji publicznej przyznany został w tych sprawach pewien luz decyzyjny. Jak trafnie wskazał organ I instancji, wysokość pomocy ustala się na podstawie szczegółowego rozeznania sytuacji wnioskodawcy podczas wywiadu środowiskowego, nie może ona pozostawać w rażącej dysproporcji z ustalonymi potrzebami, jednakże jest uzależniona zarówno od możliwości finansowych organu, jak i ilości innych osób oczekujących na pomoc. Nawet spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości, jakiej oczekuje.
W warunkach niniejszej sprawy wysokość przyznanego specjalnego zasiłku celowego odpowiadała potrzebom zgłoszonym podczas wywiadu środowiskowego. Wprawdzie w odwołaniu skarżąca wyraziła niezadowolenie z wysokości przyznanego świadczenia, lecz nie wskazała ani odpowiedniej według niej kwoty dla realizowanej potrzeby ani nie uzasadniła konieczności poniesienia wydatku na zakup obuwia zimowego w wyższej wysokości. W sytuacji zaś, gdy przyznana kwota była w uznaniu organów wystarczająca na zaspokojenie zgłoszonej potrzeby oraz mieściła się w graniach możliwości finansowych organu pomocowego, przyjąć natomiast można, że dopuszczalne było odstąpienie przez Kolegium od szczegółowych ustaleń co do wysokości środków finansowych przyznanych organowi pomocowemu do dyspozycji i dotychczasowego sposobu ich wydatkowania. Zarzuty podniesione w tym zakresie w skardze przez skarżącą i w piśmie procesowym przez jej pełnomocnika uznać należy tym samym za niezasadne.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą i jej pełnomocnika przepisów prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów administracyjnych.
Podkreślić należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Mając na uwadze treść skargi, wskazać należy, że podjęte w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nie stoją na przeszkodzie ubiegania się przez skarżącą o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie jej innych niezbędnych potrzeb bytowych. Rodzaj tych potrzeb oraz wysokość potrzebnych środków na ich zaspokojenie skarżąca powinna jednak wyraźnie wyartykułować w złożonym wniosku.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.