II SA/OL 230/23

II SA/Ol 230/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-07-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący/
Grzegorz Klimek /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 111 § 2, art. 113 § 1 i 2, art. 129 § 2, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – k.p.a.), po rozpatrzeniu sprawy objętej odwołaniem B. B. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, Głównego Specjalistę w Departamencie Świadczeń Rodzinnych (organ pierwszej instancji) w dniu 17 listopada 2022 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym: M. S., która została sprostowana postanowieniem tego organu z dnia 29 listopada 2022 r. – stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Zakwestionowane postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:
Decyzją z dnia 17 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił B. B. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym: M.S.. Decyzja ta doręczona została w dniu 29 listopada 2022 r. co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji, opatrzonego własnoręcznym i czytelnym podpisem B. B.
Następnie w dniu 29 listopada 2022 r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie, na podstawie art. 113 § 1 k.p.a., w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej wskazanej wyżej decyzji. Postanowienie to doręczone zostało B. B. w dniu 2 grudnia 2022 r. co również wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Odwołanie od decyzji datowane na 14 grudnia 2022 r. B. B. (skarżąca, strona) wniosła w dniu 14 grudnia 2022 r. co wynika z daty nadania odwołania w urzędzie pocztowym.
W uzasadnieniu postanowienia z 9 stycznia 2023 r. Kolegium, przytaczając treść art. 129 § 2 i art. 134 k.p.a. wskazało, że w sprawie należało ustalić dwie okoliczności: datę doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji oraz datę wniesienia przez nią odwołania. Obie okoliczności nie budzą wątpliwości - wynikają wprost z przekazanego Kolegium materiału dowodowego i nie wymagały dodatkowych ustaleń.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy przesyłkę zawierającą decyzję organu pierwszej instancji odebrała, w dniu 29 listopada 2022 r. osobiście skarżąca. Decyzja organu pierwszej instancji zawierała wyczerpujące pouczenie o prawie złożenia środka zaskarżenia oraz o związanym z tym trybem wnoszenia tego środka. Termin na wniesienie odwołania, wynoszący 14 dni od dnia doręczenia decyzji, upłynął dla strony w dniu 13 grudnia 2022 r. (był to dzień roboczy wtorek). Nadanie odwołania od opisanej decyzji nastąpiło dzień później, tj. w dniu 14 grudnia 2022 r., nastąpiło zatem z uchybieniem ustawowego terminu. W orzecznictwie i w piśmiennictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2126/12, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). W świetle wskazanych ustaleń Kolegium zobligowane było zatem do wydania postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a. Powyższego nie zmienia fakt wydania postanowienia w trybie art. 113 § 1 k.p.a. w odniesieniu do decyzji objętej odwołaniem, gdyż ochrona praw podmiotu w zakresie objętym instytucją sprostowania decyzji następuje poprzez możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie sprostowania (art. 113 § 3 k.p.a.), a w dalszej perspektywie również skargi do sądu administracyjnego. W tym przypadku ustawodawca zastosował więc ogólną konstrukcję prawną drogi zaskarżenia, inną aniżeli w odniesieniu do uzupełnienia aktu administracyjnego (art. 111 k.p.a.). W przypadku bowiem postanowienia w sprawie uzupełnienia aktu, należy zauważyć, że nie przysługuje na nie zażalenie, gdyż postanowienie w sprawie uzupełnienia nie ma samodzielnego bytu prawnego (pozostaje częścią aktu administracyjnego do którego się odnosi) i dlatego jednym ze skutków procesowych zgłoszenia wniosku o uzupełnienie aktu, jest przesunięcie początku terminu do wniesienia środka zaskarżenia. W przypadku sprostowania ustawodawca takiej możliwości nie przewiduje. Zaistnienie uchybienia terminu nie daje organowi innej możliwości niż wydanie orzeczenia we wskazanym trybie, bowiem rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie Kolegium skarżąca podniosła, że decyzja organu pierwszej instancji z 17 listopada 2022 r. zawierała błędy istotne dla sprawy, natomiast postanowienie Kolegium jest konsekwencją błędnie wydanej decyzji. Wskazała, że decyzja z 17 listopada 2022 r. zawierała oczywistą wadę istotną. Po otrzymaniu decyzji sprawdziła jej poprawność i stwierdziła, że dotyczy innej osoby niż wnioskowanej przez nią i niezwłocznie zgłosiła ten fakt do Departamentu Świadczeń Rodzinnych podczas rozmowy telefonicznej w dniu 29 listopada 2022 r. Postanowienie z 29 listopada 2022 r. zawiera "sprostowanie błędów pisarskich", a w uzasadnieniu napisano, że doszło do oczywistej omyłki pisarskiej. Rektyfikacja decyzji administracyjnej służy według art. 113 § 1 k.p.a. usuwaniu nieistotnych wad decyzji, natomiast ww. decyzja zawiera błędne dane osobowe w pełnym ich brzmieniu, tj. imiona, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL, a nie na przykład przestawienie liter w imieniu czy nazwisku lub też naciśnięcie błędnego klawisza klawiatury. Istotną kwestią jest również fakt, że osoba wymieniona w decyzji zmarła w dniu 30 września 2022 r. Można domniemać, że Departament Świadczeń Rodzinnych prawidłowo wystawił decyzję, ponieważ nie można wnioskować o świadczenie rodzinne na osobę, która nie żyje. Przyznanie świadczenia byłoby rażącym naruszeniem prawa. Jednakże wniosek złożony 18 października 2022 r. zawierał dane osobowe innej osoby, przede wszystkim nadal żyjącej. Według skarżącej ta oczywistość omyłki mogła wpłynąć na negatywne rozpatrzenie wniosku. Decyzja z 17 listopada 2022 r. powinna być zweryfikowana i uchylona przez właściwy organ, wówczas mogłaby liczyć na ponowne rozpatrzenie wniosku i być może wydanie pozytywnej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
W sprawie orzeczenie organu pierwszej instancji zapadło w dniu 17 listopada 2022 r. a następnie doręczone zostało skarżącej w dniu 29 listopada 2022 r., co potwierdza jednoznacznie znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru decyzji. Orzeczenie to zawierało prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie złożenia odwołania.
Zgodnie z treścią art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a zatem w przedmiotowym wypadku ustawowy czternastodniowy termin do złożenia odwołania upływał w dniu 13 grudnia 2022 r. Strona skarżąca natomiast złożyła odwołanie w dniu 14 grudnia 2022 r., a co za tym idzie uchybiła terminowi do złożenia odwołania.
Art. 134 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, przy czym postanowienie to jest ostateczne.
Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy prawidłowo zakwestionowanym postanowieniem z 9 stycznia 2023 r. stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
Nie można zarazem zgodzić się z poglądem wyrażonym w skardze, że bieg terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji powinien być liczony od daty doręczenia stronie postanowienia tego organu z dnia 29 listopada 2022 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki w zakresie wskazania osoby niepełnosprawnej. Naczelny Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt I SA/Po 1447/97, wskazał bowiem jednoznacznie, iż w związku z tym, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje terminu, w którym organ bądź z urzędu, bądź na wniosek winien dokonać sprostowania decyzji czy postanowienia, termin do wniesienia odwołania od decyzji lub zażalenia na postanowienie organu I instancji, należy liczyć od daty doręczenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie od daty doręczenia postanowienia o jego sprostowaniu. Również w wyroku NSA z dnia 26 marca 1993 r., sygn. akt I SA 1429/92 (publ. ONSA 1994, nr 1, poz. 39), wyjaśniono, że organ administracji może sprostować oczywistą omyłkę w wydanej przez siebie decyzji w każdym czasie, w tym również po upływie terminu do wniesienia skargi, a nawet po przekazaniu skargi do tego sądu. Kodeks postępowania administracyjnego wprost wskazuje przy tym w art. 111 § 2 sytuację, w której mamy do czynienia ze zmianą odnośnie biegu terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z cytowanym przepisem termin wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia doręczenia lub ogłoszenia tylko postanowienia o uzupełnieniu lub postanowienia o odmowie uzupełnienia decyzji. Jednocześnie w wyroku z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt I OSK 478/10 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie podkreślił, iż dyspozycja art. 111 § 2 k.p.a. polegająca na liczeniu terminu dla strony do wniesienia odwołania od dnia doręczenia jej odpowiedzi, wchodzi w grę tylko w przypadkach określonych w art. 111 § 1 k.p.a. W konsekwencji ustalenie, że zachodzą przypadki określone w art. 113 § 1 i art. 113 § 2 k.p.a. skutkują brakiem możliwości zastosowania dyspozycji art. 111 § 2 k.p.a. Nie ma tym samym żadnych podstaw do przyjęcia prezentowanego w skardze stanowiska odnośnie zasadności modyfikacji ujętego w ustawie rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania (czy też zażalenia) poprzez uznanie, iż termin ten rozpoczyna swój bieg każdorazowo od chwili doręczenia postanowienia w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki.
W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a., co wynika wprost z treści przepisu. W związku z tym, stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Gdańsku z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96, LEX nr 29004). Organ administracji publicznej właściwy do rozpatrzenia odwołania zobowiązany jest więc w pierwszej kolejności ustalić, czy odwołanie nie jest obarczone brakami formalnymi i czy zostało złożone w terminie. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności może przystąpić do merytorycznego rozpoznania środka odwoławczego. Skoro Kolegium prawidłowo ustaliło, że odwołanie od decyzji pierwszej instancji złożone zostało po upływie ustawowego terminu, nie miało innej możliwości niż stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji nie mogło przystąpić do jego merytorycznego rozpatrzenia, w tym również ustosunkowania się do zarzutów strony.
Uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji administracyjnej, a następnie wydanie przez organ odwoławczy postanowienia opartego na art. 134 k.p.a. powoduje, że rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji staje się ostateczne. W konsekwencji, kontrola postanowienia dokonywana przez sąd administracyjny, w przypadku stwierdzenia braku podstaw do zakwestionowania legalności postanowienia wydanego na mocy art. 134 k.p.a. nie może obejmować merytorycznym badaniem rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.
Oznacza to, że Sąd rozpoznając sprawę nie dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, ani prawa materialnego, skutkujących tego rodzaju wadliwością zaskarżonego postanowienia, która wymagałaby wyeliminowania go z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.