II SA/Ol 224/24

II SA/Ol 224/24 - Postanowienie WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-03-28
Data wpływu
2024-03-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Przywrócono termin do wniesienia skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3  par. 2 pkt 4, art. 53  par. 2, art. 87  par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. S. i M. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi K. S. i M. S. na zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie założenia gminnej ewidencji zabytków miasta O. postanawia przywrócić termin do wniesienia skargi. WSA/post.1 - sentencja postanowienia
Uzasadnienie
Pismem z dnia 16 lutego 2024 r. (data wpływu do organu) K. S. i M. S. (dalej jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na zarządzenie Prezydenta [...] z [...] Nr [...] w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków miasta [...], żądając stwierdzenia nieważności zaskarżanego zarządzenia w części dotyczącej poz. [...] załącznika nr 1 do ww. zarządzenia.
W skardze został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że w orzecznictwie istnieją spory co do charakteru prawnego wpisu zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej: GEZ). Część sądów uznaje taki wpis za administracyjną czynność materialno-techniczną (i ten pogląd wydaje się być najbardziej ugruntowany ), część - za zarządzenie organu gminy podjęte w sprawie z zakresu administracji publicznej (art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym). Pojawiają się także poglądy o tym, że jest to "inny akt" w rozumieniu art. 53 § 2a ppsa, co do którego skargę można wnieść w każdym czasie. Na wypadek, gdyby sąd nie podzielił tego poglądu, skarżący złożyli z ostrożności procesowej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
Skarżący argumentowali dalej, że sytuacja prawna w niniejszej sprawie nie jest jednoznaczna, jednak przyjąć można interpretację, że wniosek o wykreślenie nieruchomości z Gminnej Ewidencji Zabytków uznać można za wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa, którym to naruszeniem jest wpis nieruchomości do GEZ. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości wniosek o wykreślenie z GEZ składany był dwa razy - przez poprzednią właścicielkę - w lutym 2023 r., oraz po nabyciu nieruchomości - przez jej nabywców, tj. skarżących w niniejszej sprawie. Skarżący złożyli wniosek 18 września 2023 r., który został rozpatrzony negatywnie przez Prezydenta [...] (dalej jako: organ lub prezydent) pismem z 7 grudnia 2023 r., powołującym się na negatywną opinię Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 27 listopada 2023 r. Po uzyskaniu negatywnej odpowiedzi skarżący - zakładając, że w sprawie zastosowanie znajdą przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (jak przy większości spraw z zakresu administracji publicznej) - zdecydowali się złożyć 14 grudnia 2023 r. wniosek o ponowne zaopiniowanie wyłączenia karty adresowej nieruchomości do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako formę odwołania. Zdaniem skarżących oba wnioski były należycie umotywowane, a także poparte dokumentacją fotograficzną, a więc skarżący starali się zachować należytą staranność. Dodatkowo, wniosek z 14 grudnia 2023 r. zawierał zarzuty merytoryczne do negatywnej opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 27 listopada 2023 r.
Skarżący podnieśli dalej, że wskutek dwukrotnego wniesienia wniosku do organu o wyłączenie nieruchomości z GEZ oraz wobec dwukrotnej negatywnej odpowiedzi, a tym samym niezałatwieniem sprawy, zdecydowali się na zasięgnięcie porady prawnej u radcy prawnego. Podczas spotkania w dniu 12 lutego 2024 r. uzyskali informację o przysługujących im uprawnieniach. Wobec powyższego w ocenie skarżących dopiero w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminowi, tj. niezawinionego braku wiedzy o przysługującej skardze do WSA. Tym samym termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą upłynął 19 lutego 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej p.p.s.a, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Brak winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony. W doktrynie i orzecznictwie podkreślono, że "brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z wykorzystaniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem" (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2005r., str. 333, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 14 stycznia 1972r., III CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144; 29 października 1999r., I CKN 556/98, LEX nr 50702; 12 stycznia 1999r., II UKN 667/98, OSNAP – 2000, nr 12, poz. 488, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2004r. FZ 13/04 niepubl.).
Z kolei art. 87 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze przyznać należy rację skarżącym, że obecne orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w ocenie tego jakim aktem jest założenie gminnej ewidencji zabytków, czy też wpis do tej ewidencji. Słusznie wskazują skarżący, że część orzeczeń uznaje wpis do gminnej ewidencji zabytków za czynność o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 3029/18; orzeczenie dostępne w CBOSA), inne zaś orzeczenia traktują wpis do ewidencji jako zarządzenie o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2018/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 30/20; orzeczenia dostępne w CBOSA).
Kwalifikacja prawna zaskarżonego zarządzenia ma o tyle istotne znaczenie na obecnym etapie sprawy, że w przypadku zakwalifikowania zaskarżonego aktu jako czynności o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. sąd po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W tej sytuacji z mocy art. 53 § 2 p.p.s.a. sąd nie będzie w tym przedmiocie wydawał odrębnego postanowienia i w przypadku uznania, że uchybienie nastąpiło bez winy skarżącego, przystąpi do rozpoznania skargi (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 53).
W sytuacji natomiast zakwalifikowania spornego aktu jako zarządzenia przed wniesieniem skargi do sądu należało wezwać organ do usunięcia naruszenia prawa, a skargę wnieść w terminie określonym w art. 53 § 2 p.p.s.a. (w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa) w brzmieniu do dnia 1 czerwca 2017 r. z uwagi na art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935).
W sprawie po wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa organ pismem z 7 grudnia 2023 r. rozpoznał negatywnie wniosek skarżących o wykreślenie z GEZ nieruchomości należącej do skarżących. Od daty doręczenia tej odpowiedzi rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi. Wprawdzie w aktach brak jest dokładnej daty doręczenia tego pisma, ale z całą pewnością doręczenia nastąpiło do 14 grudnia 2023 r. skoro w tej dacie skarżący wnieśli kolejne pismo do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w którym powołali się na pismo Konserwatora z 27 listopada 2023 r., o którym dowiedzieli się z pisma organu z 7 grudnia 2023 r. W każdym razie termin do wniesienia skargi upłynął nawet przyjmując datę doręczenia pisma organu w dniu 14 grudnia 2023 r., skoro skargę wniesiono 16 lutego 2024 r.
Bez znaczenia natomiast pozostaje pismo skarżących wniesione do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, gdyż było to pismo złożone do inne organu i nie może ono mieć bezpośredniego wpływu na sposób liczenia terminu do złożenia skargi.
Przyjąć należy, że skarżący zachowali siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, skoro ich pełnomocnik (w wyżej opisanych okolicznościach) uzyskał pełnomocnictwo do reprezentowania skarżących 12 lutego 2024 r., a skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została złożona 16 lutego 2024 r.
W ocenie sądu wniosek skarżących o przywrócenie terminu okazał się zasadny. Po pierwsze, z uwagi na zawiłości prawne odnośnie do charakteru prawnego GEZ i przez to różne sposoby zaskarżenia zapisów tej ewidencji trudno przypisać skarżącym brak zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Skarżący bowiem nie byli pouczeni o sposobie zaskarżenia wpisu do ewidencji, a sami po otrzymaniu pisma organu z 7 grudnia 2023 r. podjęli dalsze kroki w celu zakwestionowania GEZ w części dotyczącej ich nieruchomości. Po drugie, zaniechanie ustawodawcy w części zapewnienia właścicielom nieruchomości możliwości udziału w postępowaniu w przedmiocie wpisu do GEZ (por. wyrok TK z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18) nie może blokować właścicielowi nieruchomości możliwości kwestionowania postanowień GEZ. Po trzecie wreszcie należy wskazać, że od 1 czerwca 2017 r. na mocy ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. zmienił się sposób składania skarg na akty o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (brak konieczności wzywania organu do usunięcia naruszenia prawa), co dodatkowo może komplikować stan prawny dotyczący wnoszenia skarg w sprawach dotyczących GEZ.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.