II SA/Ol 211/25

II SA/Ol 211/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 36, art. 39, art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 32 ust. 1, art. 67, art. 71 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M.C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., Kierownik Działu Realizacji Pomocy i Sprawozdawczości MOPS w O., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta O. (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Burmistrz"), po rozpatrzeniu wniosków D. S. (dalej jako: "skarżący", "strona"), odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zaspokojenie innych potrzeb, tj. pokrycie kosztów energii elektrycznej.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że 7 października 2024 r., skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na leki, prąd, opał i opłaty mieszkaniowe. W związku z tym rozważono zastosowanie w sprawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283; dalej jako: "u.p.s."), określającego przesłanki przyznania zasiłku celowego. Podał, że okolicznością bezsporną pozostaje, że wobec skarżącego występują okoliczności
z art. 7 u.p.s., tj. niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, jednak nie został spełniony warunek kryterium dochodowego, wynoszący 776 zł, gdyż dochód skarżącego z tytułu zasiłku stałego wynosi 1000 zł. Dodatkowo organ rozważył przyznanie wsparcia w formie specjalnego zasiłku celowego, unormowanego
w art. 41 u.p.s. Burmistrz uznał jednak, że sytuacja skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. W ocenie organu pierwszej instancji, sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna skarżącego nie jest na tyle krytyczna, ani odbiegająca od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Schorzenia, z jakimi się zmaga strona i jej niepełnosprawność nie są zdarzeniami nagłymi i niespodziewanymi. Choroby skarżącego są bowiem długotrwałymi dolegliwościami, na które leczy się od wielu lat. Nie nastąpiło nagłe pogorszenie stanu zdrowia. Skarżący zajmuje mieszkanie komunalne w starym budownictwie (jedno pomieszczenie, które spełnia funkcję kuchni i pokoju) ogrzewane piecem węglowym.
W odwołaniu skarżący podniósł, że choruje na zapalenie kości i szpiku, jest po przebytych operacjach przeszczepu żył i skóry, po odrzuceniu przeszczepu. Zaznaczył, że nie stać go na opłaty mieszkaniowe i opał, ponieważ większość pieniędzy przeznacza na leki i opatrunki, które są mu niezbędne do jakiegokolwiek funkcjonowania.
Decyzją z [...] r., nr Rep. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło w całości stanowisko
i argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy potwierdził, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego, skarżącemu nie może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie
o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Kolegium podkreśliło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymaga stwierdzenia, że zachodzi szczególny przypadek uzasadniający przyznanie zasiłku osobie samotnie gospodarującej, której dochody przekraczają wysokość określonego w ustawie kryterium dochodowego. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium uznało, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] r.). Przyczyną niepełnosprawności jest schorzenie narządu ruchu, leczy się z powodu zakrzepicy żył, ma problemy w poruszaniu się, chodzi przy pomocy kul. Organ odwoławczy wskazał, że z zaświadczenia lekarskiego z 26 września 2024 r. wynika, że skarżący ma przewlekłą przetokę podudzia, owrzodzenia. Wymaga dalszego leczenia i kontroli w poradni chirurgicznej. Kolegium zaznaczyło, że skarżący od 2012 r. nie ubiegał się o zmianę orzeczenia, a z aktualnego wynika, że wymaga odpowiedniego zatrudnienia w Zakładzie Pracy Chronionej.
Kolegium wyjaśniło, że skarżący jest klientem Ośrodka od wielu lat. Skarżący uskarża się, że musi leczyć się prywatnie, ponieważ lekarze z NFZ nie są kompetentni, przez co ponosi duże koszty na dojazdy i wizyty lekarskie, na które przeznacza od 600 do 1200 zł. Zauważono przy tym, że do akt skarżący nie dołączył żadnych dokumentów (zaświadczeń lekarskich), potwierdzających jego aktualny stan zdrowia. Według imiennych specyfikacji rachunki wynoszą 75,96 zł, na pozostałych widnieje adnotacja "różni odbiorcy" na kwotę 223,14 zł i na kwotę 298,91 zł nie ma wskazanego odbiorcy/pacjenta. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w październiku 2024 r. skarżący dysponował dochodem w kwocie 1000,00 zł - zasiłek stały. Również
w październiku przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy na zakup leków
i leczenia w kwocie 100,00 zł, częściowe pokrycie kosztów opłat mieszkaniowych 100,00 zł, częściowe pokrycie kosztów opłat energii elektrycznej 50,00 zł. Wcześniej miał przyznany na miesiąc październik zasiłek na żywność w kwocie 100,00 zł. Kolegium podkreśliło, że decyzją z 9 października 2024 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów opłat energii elektrycznej w wysokości 50,00 zł, a podczas prowadzonego teraz postępowania skarżący oświadczył, że przyznanych środków finansowych nie przeznaczył na opłatę faktury za energię elektryczną, ale pozostawił je na "czarną godzinę".
Ostatecznie organ odwoławczy podkreślił, że organ pomocy społecznej nie pozostawia skarżącego bez jakiejkolwiek pomocy. Praktycznie w każdym miesiącu wspiera go finansowo w różnych kwotach. W dniach 23-24 października 2024 roku był objęty pomocą w formie wydawanej żywności dla osób najbardziej potrzebujących. Końcowo Kolegium podniosło, że specjalny zasiłek celowy przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może być przyznany". Wobec tego, nawet
w przypadku ziszczenia się ustawowych przesłanek, organ administracji nie jest zobligowany do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie Kolegium zasygnalizowało, że skarżący może ubiegać się o zmianę orzeczenia w związku ze zmianą stanu zdrowia i starać się o przyznanie świadczenia wspierającego.
Pismem z 4 marca 2025 r., skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. decyzję.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że jest osobą bardzo schorowaną, utrzymuje się z zasiłku stałego, który nie wystarcza na wykup leków, opłaty mieszkaniowe, wyjazdy do lekarzy, zakup ubrań, obuwia, czy środków higieny osobistej.
Z przepisów ustawy wynika, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pieniądze, które otrzymał w październiku były przyznane na wniosek z miesiąca września. Skarżący zarzucił, że Kolegium nie opisało wszystkiego, co jest ważne, a w wywiadzie środowiskowym nie brał udziału funkcjonariusz policji. Wskazał, że zgodnie z powołanym zaświadczeniem lekarskim z 26 września 2024 r., po odrzuceniu przeszczepu skóry, stan zdrowia skarżącego pogorszył się. Wymaga okresowo antybiotykoterapii.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 18 czerwca 2025 r., pełnomocnik skarżącego ustanowiona z urzędu poparła skargę i wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Oświadczyła także, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Jednocześnie pełnomocnik wniosła
o przeprowadzenie dowodów z załączonych kserokopii dokumentów:
1. zaświadczenia lekarskiego z 26 września 2024 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej;
2. zaświadczenia lekarskiego z 2 kwietnia 2025 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej;
3. zaświadczenia z 25 maja 2025 r. wystawionego przez lekarza specjalistę chirurgii ogólnej, specjalistę chirurgii naczyniowej;
4. karty wywiadu lekarskiego (2 szt.);
5. decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 17 lutego 2025 r.;
6. decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 12 maja 2025 r.;
7. faktury nr 748/2024 z 26 czerwca 2024 r.;
8. faktury nr 287 /2025 z 9 maja 2025 r.;
9. faktury nr 307/2025 z 28 maja 2025 r.;
10. recepty z 20 maja 2025 r.;
11. specyfikacji dotyczącej zakupu leków z 20 maja 2025 r. (2 szt.);
12. specyfikacji dotyczącej zakupu leków z 28 maja 2025 r. (2 szt.);
13. wezwania do zapłaty opłat za energię elektryczną (2 szt.);
14. potwierdzenia opłat za mieszkanie (2 szt.);
15. wezwania do zapłaty opłat za energię elektryczną na kwotę 1272,06 zł
- celem wykazania faktu aktualnego stanu zdrowia skarżącego, zmagania się
z ciężką chorobą, konieczności podejmowania leczenia, pogorszenia się jego stanu zdrowia w maju 2025 r., braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej, rosnącej potrzeby wsparcia skarżącego, wysokości opłat obciążających skarżącego, pozostawania przez skarżącego w ubóstwie, pogarszania się sytuacji materialnej skarżącego.
W uzasadnieniu adwokat podkreśliła, że skarżący jest osoba ubogą
i utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego, który nie wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb. Niejednokrotnie skarżący musi wybrać, czy przeznaczy pieniądze na leki
i żywność, czy też na opłaty mieszkaniowe i opłaty za energię. Sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna skarżącego jest szczególnie trudna. Skarżący zaczął popadać
w długi, gdyż nie jest w stanie regulować należności za opłaty bez uszczerbku dla własnych fundamentalnych potrzeb, takich jak zakup leków i żywności. Sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu. Chory jest zagrożony utratą kończyny. Dodano, że niezapewnienie minimalnych warunków życia (takich jak potrzeby mieszkaniowe) może zagrażać życiu i zdrowiu skarżącego.
Na rozprawie 2 września 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniosła
o odroczenie rozprawy, podnosząc, że skarżący chciałby uczestniczyć w rozprawie
i złożyć dodatkowe wyjaśnienia w sprawie, co jest dziś niemożliwe z uwagi na jego stan zdrowia oraz uszkodzony pojazd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił oddalić wniosek
o odroczenie rozprawy, bowiem w celu ochrony interesów skarżącego przyznano mu pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik wniosła zastrzeżenia do protokołu wskazując, iż okoliczności, które miały być przedstawione przez skarżącego mają istotny wpływ dla rozpoznania sprawy.
Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") Sąd postanowił dopuścić jako dowód dokumenty przedłożone przy piśmie pełnomocnik z 18 czerwca 2025 r.
Pełnomocnik skarżącego poparła skargę i wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji
z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) i art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym
(art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające
z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym
w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy
w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, mających wpływ na wynik sprawy, uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Dodatkowo Sąd może także umorzyć postępowanie administracyjne, gdy stwierdzi podstawy ku temu (art. 145 § 3 p.p.s.a.), a także jest władny wskazać sposób rozstrzygnięcia w przypadku, o którym mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a.
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle wskazanych kryteriów, tutejszy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy na pokrycie kosztów energii elektrycznej, wydana została zgodnie z przepisami u.p.s. oraz z poszanowaniem zasad unormowanych
w Kodeksie postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."). W szczególności należy uznać, że organy wyjaśniły sprawę
w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły. Zaznaczyć trzeba, że organy orzekające miały obowiązek uwzględnić okoliczności zaistniałe do dnia orzekania. Dlatego niezasadnie pełnomocnik skarżącego domaga się uwzględnienia faktów i zdarzeń zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. pogorszenia stanu zdrowia skarżącego, na dowód czego przedłożono zaświadczenia lekarskie z 2 kwietnia 2025 r. oraz 25 maja 2025 r. Stwierdzić więc należy, że zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych, w kontekście spełnienia warunków do przyznania wnioskowanej pomocy, nie można przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z przepisami u.p.s., a także z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, odpowiada wymogom art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych
w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych podstawą prawną wydanej decyzji
i treścią zaskarżonego aktu.
Ocena tutejszego Sądu dotyczy kwestii, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zaspokojenie innych potrzeb, tj. pokrycie kosztów energii elektrycznej. Okolicznością bezsporną jest że wyposażenie miejsca zamieszkania w energię elektryczną stanowi niezbędną potrzebę bytową, w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., na którą może być przyznany zasiłek celowy. Poza tym nie budziło wątpliwości organów, że stan zdrowia skarżącego jest ciężki, choruje on przewlekle, porusza się o kulach, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i utrzymuje się
z zasiłku stałego. Tym samym – w ocenie tutejszego Sądu – bezsprzecznie zaistniały przyczyny, określone w art. 7 u.p.s., do objęcia skarżącego pomocą społeczną.
W sprawie istotną okolicznością jest to, że skarżący jest stałym podopiecznym MOPS, a więc jego sytuacja zdrowotna i bytowa jest bardzo dobrze znana pracownikom socjalnym. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący otrzymywał zasiłek stały w kwocie 1000 zł , którego wysokość przekraczała kryterium dochodowe ustanowione przepisami u.p.s. – 776 zł, uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Z tego powodu skarżącemu nie mógł być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Prawidłowo więc w tej sytuacji organy orzekające rozpatrzyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że
w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, na które strona nie miała wpływu (zob. wyrok NSA z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1557/19, CBOSA czy wyrok NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 562/23, LEX nr 3847191). Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń
z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 212/25, CBOSA).
Zauważyć w tym miejscu trzeba, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że skarżący nie tylko otrzymuje zasiłek stały, który przekracza kryterium dochodowe pomocy społecznej, ale jest objęty również innymi formami pomocy.
W październiku 2024 r. przyznano skarżącemu dodatkowo, na zgłoszone potrzeby, pomoc finansową w łącznej kwocie 350 zł, czego skarżący nie neguje. W dniach 23-24 października 2024 r. skarżący był objęty pomocą w formie wydawanej żywności dla osób najbardziej potrzebujących. Potwierdza to, że organ pomocowy w miarę posiadanych możliwość wspiera skarżącego w jego potrzebach. Nadto przypomnieć należy, że pomoc społeczna ma na celu tylko umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych. Wobec tego nie można traktować świadczeń z pomocy społecznej jako stałych i należnych źródeł utrzymania
(por. wyrok NSA z 19 września 2024 r., sygn. akt I OSK 2307/23, CBOSA).
W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe bowiem zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok NSA z 28 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1295/16, CBOSA).
W miejscu tym powtórzyć pozostaje, że przepis art. 2 ust. 1 u.p.s. definiuje pomoc społeczną przez odwołanie się do jej celu. W przepisie tym – podobnie jak
w art. 3 ust. 1-4 u.p.s. – ustanowiono ogólną zasadę pomocniczości (subsydiarności), którą powinny kierować się organy administracji publicznej przy rozpatrywaniu spraw dotyczących udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zasada ta odnosi się do wszystkich świadczeń przewidzianych w art. 36 u.p.s. (zob. wyrok NSA z 28 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1197/24). Podkreślić również należy, że z treści art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, iż specjalny zasiłek celowy "może" być przyznany, a więc jego przyznanie pozostawiono uznaniu organu administracyjnego. Tym samym, przepis ten nie obliguje organu do przyznania wnioskowanego świadczenia; strona nie posiada roszczenia o przyznanie zasiłku celowego. Sama okoliczność, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest zła, a nawet ulega systematycznemu pogorszeniu, podobnie jak fakt, że skarżącemu dotychczas przyznawano regularnie świadczenia
w postaci zasiłków celowych czy specjalnych zasiłków celowych, nie oznacza obowiązku organu do dalszego uwzględniania wszystkich wniosków skarżącego.
W odniesieniu do decyzji uznaniowych kontrola sądowa ogranicza się do badania, czy przy podejmowaniu decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalił wyczerpująco stan faktyczny sprawy, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zarazem, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domeną swobodnego uznania organu administracji. Kontrola przez sąd administracyjny decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne sprowadza się wyłącznie do kontroli tego aktu pod względem zgodności z prawem bez możliwości kwestionowania, czy ingerowania w uznanie organu (zob. wyrok NSA z 3 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2234/22, LEX nr 3780676). Organ pomocy społecznej musi ustalać hierarchię potrzeb i przyznawać specjalne zasiłki celowe tylko w sytuacjach naprawdę wyjątkowych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Rację mają organy obydwu instancji, wskazując, że przedmiotowe świadczenie stanowi tylko "pomoc", która może zostać udzielona wnioskodawcy, a nie jego stałe źródło utrzymania czy dodatkowego dofinansowania, a strona ma obowiązek podejmować starania we własnym zakresie, aby funkcjonować bez stałego oparcia w państwie.
W związku z powyższym organ pomocowy miał obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale musiał także uwzględnić ilość
i rodzaj skierowanych do niego wniosków o udzielenie pomocy. Powszechnie wiadomym jest, że Ośrodki Pomocy Społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, które muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem
i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby środki wystarczyły na cały rok
i z pomocy społecznej mogła skorzystać jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.
Odnosząc się wprost do zarzutów skargi, wskazać należy że słuszne jest twierdzenie skarżącego, że w toku przeprowadzanego wywiadu środowiskowego uczestniczyli dwaj pracownicy socjalni, a nie uczestniczył w nim funkcjonariusz Policji, jak podał organ odwoławczy. Ten błąd uzasadnienia nie wpływa jednak
w jakikolwiek sposób na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.
Reasumując, żaden z orzekających organów nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego. Istotnym było jednak, że sytuacja bytowo-materialna i zdrowotna skarżącego – choć trudna – pozostaje stabilna.
W szczególności nie stanowi istotnej zmiany sygnalizowana w skardze konieczność leczenia antybiotykami po odrzuceniu przeszczepu skóry, skoro skarżący choruje przewlekle. Skarżący może wydatki zaplanować, gdyż ma stałe źródło dochodu, zamieszkuje w lokalu komunalnym i nie ma żadnych osób na utrzymaniu.
Ostatecznie podkreślić należy, że obowiązujące przepisy nie gwarantują osobom potrzebującym prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP określają ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym
w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U.
z 1997 r. nr 78, poz. 483), obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego
w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Natomiast w myśl art. 67 ust. 2, obywatel pozostający bez pracy nie
z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Art. 69 Konstytucji stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy
w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Stosownie zaś do art. 71 ust. 1 Konstytucji, Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Powyższe unormowania wskazują, że to ustawy określają przesłanki i zasady przyznawania świadczeń ze środków publicznych. Rozdział środków musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Przepisy u.p.s., mające zastosowanie w niniejszej sprawie, ważą i uwzględniają wszystkie konstytucyjne wartości, które prawidłowo organy orzekające miały na uwadze przy wydaniu decyzji w obydwu instancjach. W kontrolowanej sprawie organy dokonały właściwej subsumcji ustaleń faktycznych do mających, w sprawie zastosowanie przepisów u.p.s., wobec czego należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani
w części.