II SA/Ol 209/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2023-04-25
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo oświatowekształcenie zawodowemłodociany pracownikdofinansowanieegzamin czeladniczyegzamin zawodowyrzemieślnikprawo administracyjnevacatio legis

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki na decyzję odmawiającą dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia, uznając, że spółka nie spełniła wymogów formalnych wynikających ze zmienionego prawa oświatowego.

Spółka złożyła skargę na decyzję odmawiającą dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia, argumentując, że spełniła wszystkie wymogi formalne. Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów Prawa oświatowego w zakresie dofinansowania, zwłaszcza w kontekście zmiany przepisów od 1 września 2019 r. i rodzaju egzaminu zdawanego przez ucznia. Sąd uznał, że spółka, nie będąc rzemieślnikiem, powinna była zadbać o zdanie przez uczennicę egzaminu zawodowego, a nie czeladniczego, zgodnie z nowym brzmieniem przepisów, które weszły w życie przed rozpoczęciem kształcenia.

Spółka C S.A. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Giżycka odmawiającą przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia. Głównym powodem odmowy było niespełnienie przesłanki z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy Prawo oświatowe, która stanowi, że w przypadku pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, młodociany pracownik musi zdać egzamin zawodowy. Spółka argumentowała, że umowa o pracę została zawarta przed zmianą przepisów, a jej pracownik nadzorujący uczennicę posiadał odpowiednie kwalifikacje. Podkreślano również, że uczennica zdała egzamin czeladniczy, który według wcześniejszych przepisów mógł być uznany za równorzędny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, uznając, że nowe brzmienie art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, obowiązujące od 1 września 2019 r., jasno rozróżnia egzamin czeladniczy (dla rzemieślników) i egzamin zawodowy (dla pozostałych pracodawców). Sąd podkreślił, że vacatio legis dla tej zmiany było wystarczająco długie, aby podmioty mogły się do niej dostosować, a umowa zawarta po ogłoszeniu nowelizacji powinna uwzględniać nowe zasady. Sąd wskazał również na niekonsekwencję spółki w kwestii członkostwa w cechu oraz w sposobie określenia egzaminu końcowego w umowie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem nie przysługuje dofinansowanie, jeśli młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy. Zgodnie ze zmienionym art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) Prawa oświatowego, wymagane jest zdanie egzaminu zawodowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zmiana przepisów Prawa oświatowego od 1 września 2019 r. jasno rozróżniła wymagania egzaminacyjne w zależności od statusu pracodawcy. Pracodawca niebędący rzemieślnikiem musi zadbać o zdanie przez ucznia egzaminu zawodowego. Długi okres vacatio legis umożliwił dostosowanie się do nowych przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.o. art. 122 § 1 pkt 2 lit. a) i b)

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Przepis w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. rozróżnia egzamin czeladniczy dla pracodawcy będącego rzemieślnikiem i egzamin zawodowy dla pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.

Pomocnicze

Ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw

Ustawa nowelizująca, która zmieniła art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, weszła w życie 1 września 2019 r.

u.o rzemiośle art. 2 § ust. 6

Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

Definicja rzemieślnika.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania art. 11 § ust. 4

Przepis (obowiązujący przed zmianą) stanowił, że młodociani zatrudnieni u pracodawców będących rzemieślnikami zdają egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych art. 5 § ust. 1 pkt 1

Dopuszczenie do egzaminu czeladniczego przez izbę rzemieślniczą.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 3 § § 1 w zw. z art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kryteria wzruszenia aktu administracyjnego.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2

Zasada legalności.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu do kontroli akt sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nowe brzmienie art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego od 1 września 2019 r. jasno rozróżnia egzamin czeladniczy i zawodowy w zależności od statusu pracodawcy. Vacatio legis dla nowelizacji Prawa oświatowego było wystarczająco długie, aby umożliwić dostosowanie się do nowych przepisów. Umowa o pracę zawarta po ogłoszeniu noweli, nawet przed datą wejścia w życie, powinna uwzględniać nowe regulacje.

Odrzucone argumenty

Spółka, nie będąc rzemieślnikiem, powinna była zadbać o zdanie przez uczennicę egzaminu zawodowego, a nie czeladniczego. Pracownik nadzorujący uczennicę, mimo posiadania kwalifikacji mistrzowskich, nie prowadził działalności we własnym imieniu i na własny rachunek, co wykluczało uznanie spółki za rzemieślnika. Umowa o pracę z młodocianą uczennicą, która przewidywała zdanie egzaminu czeladniczego, była niekonsekwentna i niezgodna z obowiązującymi przepisami. Twierdzenie spółki o nieprzewidywaniu zdania egzaminu czeladniczego przez uczennicę jest sprzeczne z treścią umowy.

Godne uwagi sformułowania

nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji prowadzącej do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie - z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania Nowela ta zapowiedziała zmianę przepisów na 9 miesięcy przed ich wejściem życie, realizując w ten sposób zasadę pewności prawa i umożliwiając przewidzenie rozstrzygnięć władzy publicznej. Niedopuszczalne jest, by nowe unormowania zaskakiwały swych adresatów. Adresat normy musi mieć zapewniony czas na przystosowanie się do zmienionych regulacji i na bezpieczne podjęcie odpowiednich decyzji co do dalszego postępowania. W związku z tym umowy zawierane na rozpoczynający się cykl kształcenia zawodowego od 1 września 2019 r. powinny uwzględniać wejście w życie z tym dniem nowego brzmienia przepisów art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. W noweli z 2018 r. ustawodawca jednoznacznie już wskazał, że w przypadku zatrudnienia u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, warunkiem przyznania dofinansowania jest zdanie egzaminu czeladniczego przez młodocianego pracownika (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o.), zaś w przypadku pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem – egzaminu zawodowego (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.p.o.). Nie można już powoływać się na ochronę praw nabytych, czy twierdzić, że obywatele zostali zaskoczeni zmianą przepisów i nie mogli się do niej przygotować, i przewidzieć jaka może być treść wydawanych na ich podstawie decyzji administracyjnych.

Skład orzekający

Marzenna Glabas

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Chybicki

sędzia

Grzegorz Klimek

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa oświatowego dotyczących dofinansowania kształcenia młodocianych, zwłaszcza w kontekście zmian przepisów i vacatio legis."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i rodzaju zdanego egzaminu. Orzeczenie opiera się na konkretnym stanie faktycznym i obowiązujących przepisach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa pracy i edukacji, jakim jest dofinansowanie kształcenia zawodowego. Interpretacja przepisów i vacatio legis są kluczowe dla wielu przedsiębiorców.

Czy Twoja firma może stracić dofinansowanie do kształcenia młodocianych przez nieznajomość przepisów?

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 209/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122 ust. 1 pkt 2 li. a) i b)
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P. S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego ucznia oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 października 2022 r. Burmistrz Giżycka (dalej jako: "organ I instancji") odmówił przyznania C S.A. (dalej jako: "spółka", "skarżąca") dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego ucznia - W. P. w okresie od 1 września do 30 listopada 2019 r. Jako powód odmowy wskazano brak spełnienia przesłanki z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, dalej w skrócie: "u.p.o."). Organ I instancji ustalił, że młodociana pracownica zdała egzamin czeladniczy przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej. Natomiast spółka nie jest rzemieślnikiem i uczennica powinna zdać egzamin zawodowy przed okręgową komisją egzaminacyjną.
W odwołaniu spółka, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła powyższej decyzji naruszenie:
- art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zgodnie z wykładnią literalną i celowościową tej normy prawnej, ipso iure skarżącej przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianej pracownicy w okresie od 1 września 2019 r. do 30 listopada 2019 r., albowiem zawarła z nią 26 lipca 2019 r. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, natomiast pracownica K. K. - zatrudniona u skarżącej na podstawie umowy o pracę z 17 października 2018 r. na stanowisku starszego kucharza, nadzorująca przygotowanie zawodowe uczennicy - posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U z 2018 r. poz. 2010 ze zm.) oraz w § 10 ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2010 r. nr 244, poz. 1626 ze zm.), tj. ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu według programu nauczania zatwierdzonego przez Podlaskiego Kuratora Oświaty z 10 listopada 2014 r., nr RE.5633.10.2014 w wymiarze 80 godzin, prowadzony przez Ośrodek Szkolenia Zawodowego Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców oraz tytuł mistrza w zawodzie kucharz - a zatem spełnione zostały wszelkie wymogi formalne do otrzymania dofinansowania;
- art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianej pracownicy i uznaniu, że skoro skarżąca nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2020 r. poz. 2159 ze zm.),
a młodociana pracownica nie zdawała egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną, lecz egzamin czeladniczy przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej, nie może zostać jej przyznane dofinansowanie kosztów kształcenia ww. młodocianej uczennicy, podczas gdy w sprawie niniejszej należało zastosować przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy
o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 2245), tj. przed 1 września 2019 r., z uwagi na brak przepisów intertemporalnych, albowiem umowa
o pracę pomiędzy skarżącą - będącą członkiem Cechu Rzemieślników
i Przedsiębiorców - a młodocianą pracownicą została zawarta 26 lipca 2019 r. w celu przygotowania zawodowego przez okres 36 miesięcy nauki, począwszy od dnia 1 września 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2022 r., skarżąca poniosła faktyczne koszty kształcenia ucznia w okresie od 1 września 2019 r. do 30 listopada 2019 r. i nie przewidywała, że 1 grudnia 2019 r. zostanie zatrudniona w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy będącego rzemieślnikiem, ukończy naukę zawodu kucharza i zda egzamin czeladniczy przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. z 2017 r. poz. 89).
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik podniósł, że art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. obowiązujący przed 1 września 2019 r. nie czynił rozróżnienia co do rodzaju wymaganego egzaminu, w zależność od statusu pracodawcy. Wskazał,
że w kontekście sprawy niniejszej na aprobatę zasługuje stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przedstawione w motywach uzasadnienia wyroku z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 276/22, w którym sąd stwierdził, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji prowadzącej do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie - z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Nie ma znaczenia czy wniosek
o dofinansowanie kosztów kształcenia został złożony niedługo po wejściu
w życie znowelizowanych przepisów, czy też po upływie znacznego czasu od tej daty. Dla rozstrzygnięcia, w jakim brzmieniu przepisy mają być stosowane, istotna pozostaje wyłącznie data zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją nr SKO.4.9.2022 z 21 grudnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że warunki przyznania wnioskowanego dofinansowania reguluje art. 122 ust. 1 u.p.o. Zauważyło, że brzmienie tego przepisu stanowi konsekwencję wejścia w życie 1 września 2019 r. wskazanej w odwołaniu ustawy nowelizacyjnej z 22 listopada
2018 r. Wskazało, że art. 122 ust. 1 pkt 2 wymaga ukończenia nauki i zdania odpowiedniego egzaminu przez młodocianego pracownika. Ustawodawca rozróżnia rodzaje egzaminów w zależności od podmiotu zatrudniającego danego ucznia.
W przypadku gdy podmiotem tym jest rzemieślnik, młodociany pracownik musi zdać egzamin czeladniczy, w przypadku zaś gdy podmiot ten nie jest rzemieślnikiem - egzamin zawodowy. Zatem w sprawach dotyczących dofinansowania kosztów młodocianego pracownika istnieje obowiązek jednoczesnej weryfikacji przez organ, czy pracodawca jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z o rzemiośle, czy takiego przymiotu jest pozbawiony oraz czy w związku z wynikami takiego ustalenia młodociany pracownik zdał właściwy egzamin wyszczególniony rozłącznie w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) oraz lit. b) u.p.o. Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że spółka nie posiada przymiotu rzemieślnika. Tak więc złożenie przez młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego w dniu 31 sierpnia 2022 r., uniemożliwiło pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem dofinansowanie kosztów jego kształcenia. Aby spółce można było przyznać wnioskowane dofinansowanie uczennica winna była zdać egzamin zawodowy. Podniesiono, że na gruncie rozpatrywanej sprawy,
w kontekście art. 122 u.p.o., nie mają znaczenia okoliczności towarzyszące instytucji przyuczenia do zawodu. Trudno negować wagę praktycznego nauczania zawodu, poświęcony przez osoby uczące trud i czas, jednakże nie zwalnia to ze stosowania przepisów prawa w przypadku wystąpienia z wnioskiem o dofinansowanie kosztów kształcenia. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek zadbania o prawidłowość formalną procedury zmierzającej do otrzymania dofinansowania. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie cykl kształcenia młodocianego pracownika odbył się według stanu prawnego obowiązującego po 1 września 2019 r. Umowa
o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego została zawarta co prawda przed 1 września 2019 r., tj. 26 lipca 2019 r., jednakże kształcenie rozpoczęto 1 września 2019 r. Reasumując Kolegium stwierdziło, że organ
I instancji prawidłowo zastosował w sprawie przepisy art. 122 u.p.o.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca spółka, reprezentowana przez adwokata, podtrzymała zarzuty i argumenty podniesione w odwołaniu. Wniosła o uchylenie obu decyzji instancyjnych i przyznanie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie skargi
w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu i wobec braku sprzeciwu strony skarżącej.
Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2022 r. poz. 2492) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził w rozpatrywanym przypadku naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 122 ust. 1 u.p.o. Zgodnie z tym przepisem pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego
u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego
u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.
Takie brzmienie przytoczonych przepisów obowiązuje od 1 września 2019 r., na mocy ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 2245 ze zm.), która została ogłoszona 30 listopada 2018 r., w wymaganym publikatorze. Nowela ta zapowiedziała zmianę przepisów na 9 miesięcy przed ich wejściem życie, realizując
w ten sposób zasadę pewności prawa i umożliwiając przewidzenie rozstrzygnięć władzy publicznej. Zachowanie przez ustawodawcę tak długiego vacatio legis umożliwiało zainteresowanym zapoznanie się ze zmianą przepisów i dostosowanie się adresatów do skutków nowego brzmienia normy prawnej, w tym zaplanowanie swojej działalności. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował już stanowisko, iż zasada demokratycznego państwa znajduje swe rozwinięcie nie tylko w zakazie ustanawiania
z mocą wsteczną niekorzystnych dla obywatela unormowań, ale też w nakazie zachowania vacatio legis przy wprowadzaniu nowych unormowań w życie. Wyjaśniał, że wymagania te uzupełniają się wzajemnie, stanowiąc też przejawy zasady pewności prawa i zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że niedopuszczalne jest, by nowe unormowania zaskakiwały swych adresatów. Adresat normy musi mieć zapewniony czas na przystosowanie się do zmienionych regulacji i na bezpieczne podjęcie odpowiednich decyzji co do dalszego postępowania. Jest to szczególnie istotne gdy nowe przepisy dotyczą działalności gospodarczej, której swoboda jest gwarantowana przez art. 6 przepisów konstytucyjnych, bo podejmowanie decyzji gospodarczych wymaga zwykle czasu, by uniknąć strat (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 2/94 z 18 października 1994 r., OTK 1994/2/36, a także K 9/92 z 2 marca 1993 r., OTK 1993/2/43 publ. też w bazie LEX). Na taki charakter vacatio legis wskazywał też wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając czy ustawodawca zachował odpowiedni okres vacatio legis przy wprowadzaniu nowych unormowań w życie. NSA podkreślał, że publikacja prawa ma znaczenie nie tylko dla dopuszczalności wymuszenia podporządkowania się określonym przepisom, ale także dla realizacji zasady jasności prawa, stabilizacji sytuacji prawnej obywatela, ochrony jego praw i wolności. (por. np. wyroki: z 3 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 1783/18; z 2 października 2020 r., sygn. akt II FSK 2962/19 i powołane w nich orzeczenia, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").
W rozpoznawanej sprawie okres vacatio legis omawianych przepisów był wystarczająco długi, aby podmioty zainteresowane mogły się dowiedzieć o zmianie przepisów i się im podporządkować. Ustawodawca, określając wejście w życie nowych przepisów z dniem 1 września 2019 r., dał wyraz temu, że z dniem rozpoczęcia nowego roku szkolnego inicjującego nowy cykl kształcenia zawodowego, nauka zawodu ma odbywać się na skonkretyzowanych w ustawie zmieniającej zasadach. W związku z tym umowy zawierane na rozpoczynający się cykl kształcenia zawodowego od 1 września 2019 r. powinny uwzględniać wejście w życie z tym dniem nowego brzmienia przepisów art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o.
Zauważyć należy, że przed omawianą zmianą przepis ten stanowił, że pracodawcom przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli "młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy
i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1". Ustawodawca odsyłał tutaj do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm.). W § 11 tego rozporządzenia wymienione zostały dwa rodzaje egzaminów: egzamin zawodowy i egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika. Od początku obowiązywania tego rozporządzenia prawodawca wskazywał w ust. 4 § 11, że młodociani zatrudnieni u pracodawców będących rzemieślnikami zdają egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych. Przepis ten stanowił wówczas, że egzamin ten jest równorzędny
z egzaminem z nauki zawodu. Zapis o równorzędności egzaminów został usunięty rozporządzeniem zmieniającym z 12 listopada 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. nr 197, poz. 1663) z dniem 12 grudnia 2002 r. Oznaczało to, że egzamin na czeladnika nie zastępował już egzaminu zawodowego. Uczniowie zdający egzamin czeladniczy mogli przystąpić też do egzaminu zawodowego, jednak nie było to obligatoryjne. Niemniej jednak zgodnie z tym rozporządzeniem egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika młodociany mógł zdawać tylko, jeżeli był zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem. Młodociani niezatrudnieni u takiego pracodawcy mogli zdawać tylko egzamin zawodowy. Na kanwie poprzedniego brzmienia art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. ukształtowało się w orzecznictwie stanowisko, że jeżeli młodociany ukończył naukę zawodu złożeniem któregokolwiek z wymienionych egzaminów, to spełniony był warunek do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania. Argumentowano w tym zakresie, że przepis ustawy wprowadzający uprawnienie do dofinansowania był przepisem późniejszym od przepisów wykonawczych i nie stawiał żadnych ograniczeń w kwestii rodzaju zdanego egzaminu. Podkreślano literalne brzmienie przepisu i cel regulacji, która ma w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Przyjmowano, że przepis ustawy nie odwołuje się tylko do rozporządzenia Rady Ministrów z 1996 r., ale też do odpowiednich rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej określających warunki przeprowadzenia egzaminów, m.in. powoływanego w skardze rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 271/09; z 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 273/09; z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17, dostępne w CBOSA). Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia MEN
z 2017 r. do egzaminu czeladniczego izba rzemieślnicza dopuszcza osobę, która ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika jako młodociany pracownik oraz dokształcanie teoretyczne młodocianych pracowników w szkole lub w formach pozaszkolnych. Przepis ten nie wskazuje jednoznacznie, tak jak to czyni § 11 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 1996 r., że to pracodawca ma być rzemieślnikiem. Stąd pracodawcy niebędący rzemieślnikami praktykowali w ten sposób, że zatrudniali pracownika
z kwalifikacjami zawodowymi potwierdzonymi przez izbę rzemieślniczą, który przyuczał młodocianego do zawodu. Analizowana zmiana przepisu art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., obowiązująca od 1 września 2019 r., zanegowała taką praktykę i wypracowany
w orzecznictwie pogląd o zdaniu któregokolwiek egzaminu. W noweli z 2018 r. ustawodawca jednoznacznie już wskazał, że w przypadku zatrudnienia u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, warunkiem przyznania dofinansowania jest zdanie egzaminu czeladniczego przez młodocianego pracownika (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.p.o.), zaś
w przypadku pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem – egzaminu zawodowego
(art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.p.o.). Warunki te uwzględniają wykładnię systemową, w tym brzmienie przepisów wykonawczych, jak i ustawę o rzemiośle, która definiuje pojęcie rzemiosła i rzemieślnika.
Od początku obowiązywania ustawy o rzemiośle za rzemieślnika była uznawana osoba fizyczna posiadająca odpowiednie kwalifikacje zawodowe, ale wykonująca działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek. Tak też stanowiły przepisy art. 1 i art. 2 ust. 1 i 6 cytowanej ustawy o rzemiośle w dacie podpisania umowy o pracę z młodocianą uczennicą, tj. 26 lipca 2019 r. Ustawą zmieniającą z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1495) ustalono, że za rzemieślnika może by też uznana spółka jawna, komandytowa, komandytowo akcyjna, jednoosobowa spółka akcyjna, jeżeli działalność jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej (art. 2 ust. 1 pkt 3-7, ust. 6 ustawy o rzemiośle). Bezspornie ani w dacie podpisania umowy, ani obecnie skarżąca nie odpowiada definicji rzemieślnika. Nie odpowiadał również definicji rzemieślnika zatrudniony przez spółkę na umowę o pracę pracownik, posiadający tytuł mistrza w zawodzie kucharz
i przyuczający do zawodu, gdyż nie prowadził działalności we własnym imieniu i na własny rachunek. Nie mogło być więc prawidłowo tak, że młodociana zatrudniona przez skarżącą zostanie dopuszczona do egzaminu czeladniczego.
W rozpoznawanej sprawie z przedłożonej przez skarżącą umowy o pracę
w celu przygotowania zawodowego, zawartej 26 lipca 2019 r. z młodocianą, wynika,
że jej przedmiotem jest nauka zawodu kucharz pod nadzorem innego pracownika skarżącej, posiadającego kwalifikacje zawodowe mistrza. Jako warunek tej umowy wskazano zdanie przez młodocianą na zakończenie nauki egzaminu czeladniczego. Dostrzec należy zatem niekonsekwencję w postępowaniu skarżącej, która z jednej strony twierdzi, że jest członkiem Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców (zgodnie z przedłożoną deklaracją – k. 35 akt administracyjnych - w poczet członków przyjęto prokurenta spółki S. L., a nie skarżącą spółkę) z drugiej nie neguje, że nie odpowiada definicji rzemieślnika. Poza tym umówiła się z młodocianą na zdanie egzaminu czeladniczego, nie bacząc w ogóle, że zawarta umowa nie dawała młodocianej takiej możliwości, a nadto twierdzi, że nie przewidywała, że młodociana zda egzamin czeladniczy.
Nie wnikając w powody zmiany pracodawcy przez młodocianą, podkreślić należy, że w dacie zawierania umowy skarżąca spółka powinna wiedzieć już o zapowiedzianej przez nowelę z 2018 r., która została ogłoszona w wymaganym publikatorze, zmianie przepisów i mieć świadomość, że nie mogła liczyć na dofinansowanie zawierając umowę przedstawionej treści. Powoływany przez pełnomocnika skarżącej wyrok WSA
w Olsztynie z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 276/22 dotyczył innego stanu faktycznego. W sprawie tej odmówiono dofinansowania z powodu nowego brzmienia art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o., podczas gdy umowa o pracę z młodocianym została zawarta przed ogłoszeniem ustawy zmieniającej. W świetle przedstawionych zasad
i standardów państwa prawa należy podzielić wyrażone w tym wyroku stanowisko, że istotne ma znaczenie data zawarcia umowy. Jeżeli jednak, tak jak w niniejszej sprawie miało to miejsce po ogłoszeniu noweli określającej dziewięciomiesięczny okres vacatio legis, nie można już powoływać się na ochronę praw nabytych, czy twierdzić, że obywatele zostali zaskoczeni zmianą przepisów i nie mogli się do niej przygotować, i przewidzieć jaka może być treść wydawanych na ich podstawie decyzji administracyjnych.
Z podanych przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu
na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI