II SA/OL 198/23

II SA/Ol 198/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art.1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art.119 pkt 2, art.134, art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art.28, art.30
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 447
art.80 ust.1, art.193 ust.1 pkt 1, art.194 ust.2-3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych J. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 października 2022 r., wydaną z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (dalej jako: "Dyrektor", "organ"), ustalono M. S. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), reprezentowanej przez rodziców A. i J. S. brak przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka T. S. w pieczy zastępczej.
Strona złożyła odwołanie od decyzji organu, podnosząc, że jest osobą niepełnoletnią, kontynuuje naukę i pozostaje na utrzymaniu rodziców.
Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), decyzją z dnia
19 grudnia 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wskazał, że postępowanie
w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447 z późn. zm.), dalej jako u.w.r.p.z., a także na podstawie ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.". Powołano się na art. 28 i art. 30 k.p.a., stwierdzając, że osoba niepełnoletnia może być podmiotem praw i obowiązków, bowiem żaden przepis tego prawa nie wyłącza i tym samym, wobec M. S. mogło być prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka.
Kolegium stwierdziło, że postępowanie prowadzone przez organ było prawidłowe i rozstrzygnięcie kończące to postępowanie również należało ocenić jako prawidłowe. Zgodnie z przepisami u.w.r.p.z., rodzice mają ustawowy obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r.p.z. – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, jak to ma miejsce
w przedmiotowej sprawie. Jednakże ustalenie tej odpłatności zostaje poprzedzone postępowaniem, w toku którego organ właściwy do ustalenia opłaty bada, czy
w odniesieniu do konkretnego rodzica istnieją przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Powołano się na uchwałę Rady Powiatu Iławskiego Nr VIII/93/19 z dnia 27 czerwca 2019 r. (Dz.Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2019 r. poz. 3773) w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, dalej jako "uchwała".
Wskazano, że strona jako osoba niepełnoletnia pozostaje pod władzą rodziców, wspólnie z nimi zamieszkuje i gospodaruje, w gospodarstwie domowym pozostaje również jej brat i syn umieszczony w rodzinie zastępczej dziadków. Organ prawidłowo ustalił miesięczny dochód rodziny na kwotę 13.279,18 zł i dochód przypadający na członka rodziny na kwotę 2.655,83 zł. Kryterium dochodowe, którego stosowanie nakazuje uchwała, dla osoby w rodzinie wynikające z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296), wynosi 600 zł. Dochód na osobę przekracza 200% kryterium dochodowego, o których mowa w uchwale, wobec czego nie było przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie wystąpiły również przesłanki z pkt. 2 § 4 uchwały do odstąpienia od ustalenia opłaty.
Tym samym Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania, ponieważ decyzja organu jest zgodna z obowiązującymi przepisami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, rodzice M. S. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na:
1) błędnym zastosowaniu i uznaniu za prawidłowe ustalenia organu, polegające na przyjęciu, że adresatem decyzji w zakresie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia wobec M. S. od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka w pieczy zastępczej może być osoba małoletnia, mimo, że nie posiada żadnego majątku, dochodów i jest wyłącznie na utrzymaniu rodziców, którzy pełnią pieczę zastępczą, skutkiem czego małoletnia po wydaniu następnej decyzji będzie zobowiązana do zwrotu świadczeń, które uzyskują obecnie jej rodzice z tytułu pełnienia pieczy zastępczej, a finalnie to oni będą zobowiązani do zapłaty;
2) brak polemiki związanej z faktem, że skarżąca jako osoba małoletnia nie może podejmować działań na rzecz powrotu dziecka pod jej opiekę, mimo, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami oraz dzieckiem.
W związku z powyższymi zarzutami, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu wskazano, że M. S. mieszka razem z rodzicami, nie posiada żadnego majątku, ani dochodu. Jest osobą nieletnią. Obciążenie jej kosztami jest niezasadne, ponieważ skąd ma wziąć pieniądze na płacenie zobowiązania. W efekcie końcowym, rodzice mają dać pieniądze, żeby wpłacić na konto PCR,
a w rezultacie, pieniądze dostaną rodzice. Nikt nie wie, ile kosztuje utrzymanie dziecka.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 145 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz.259), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka
w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie
art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania
w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika
z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę,
a skarżąca nie sprzeciwiła się temu w przepisanym terminie.
Przede wszystkim należy odnieść się do zarzutu skargi, że błędnie uznano, że małoletnia może być adresatem decyzji w zakresie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia wobec M. S. od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Sąd podziela tu stanowisko organu odwoławczego, który wskazał na art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem - stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W myśl zaś art. 30 k.p.a. - zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli.
Tym samym, osoba niepełnoletnia może być podmiotem praw i obowiązków wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, bowiem żaden przepis tego nie wyłącza. Osoba taka działa poprzez swoich przedstawicieli ustawowych. Małoletnia M. S. ma rodziców, którzy są jej przedstawicielami ustawowymi. Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego -
rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde
z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.
Tym samym, w niniejszej sprawie mogło być prowadzone postępowanie
w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka małoletniej w pieczy zastępczej w stosunku do niepełnoletniej, którą w postępowaniu reprezentowali rodzice.
W przedmiotowej sprawie, nieletni syn skarżącej jest umieszczony w rodzinie zastępczej spokrewnionej.
Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.w.r.p.z. - rodzinie zastępczej na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania. Nie zwalnia to jednak biologicznych rodziców z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania. Stanowi o tym art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z., zgodnie z którym - Za pobyt dziecka
w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.
Opłatę powyższą ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Przepisy prawa przewidują również możliwość odstąpienia od przedmiotowej opłaty. Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.p.z. – może to uczynić starosta przy uwzględnieniu uchwały rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia
w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
W przypadku skarżącej zastosowanie znajdzie uchwała Nr VIII/93/19 Rady Powiatu Iławskiego z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 4 ust. 1 uchwały – całkowite odstąpienie za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku gdy:
1) dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 200% kryterium dochodowego,
2) dochód osoby zobowiązanej jest wyższy niż 200% kryterium dochodowego lecz równocześnie zachodzi minimum jedna z poniższych przesłanek:
a) udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione
w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych,
b) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,
c) osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie
o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Jak wynika z akt sprawy, żadna z powołanych wyżej przesłanek nie została
w sprawie spełniona dla odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dochód na osobę w rodzinie małoletniej przekracza bowiem 200% kryterium dochodowego, które wynosi 600 zł - § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296). M. S. jako osoba niepełnoletnia pozostaje pod władzą rodziców, wspólnie z nimi zamieszkuje i gospodaruje wraz z bratem i synem, umieszczonym w rodzinie zastępczej dziadków – rodziców małoletniej. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.655,83 zł.
Nie wystąpiły również przesłanki, o których mowa w pkt 2 § 4 uchwały. Organ nie stwierdził, aby w sytuacji rodziny udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych.
Z racji wieku matka dziecka nie może natomiast podejmować działań na rzecz powrotu dziecka pod jej opiekę.
Brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów k.p.a., ponieważ organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie i wydały decyzje odpowiadające prawu.
Wskazać też należy, że rolą organów nie jest polemika ze stroną, ale rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o obowiązujące przepisy.
Na marginesie należy zauważyć, że uchwałodawca w wyżej powołanej uchwale Rady Powiatu Iławskiego, przewidział również możliwość częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w zależności od procentu posiadanego dochodu w stosunku do odpowiedniego kryterium dochodowego.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie
art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.