II SA/Ol 186/24

II SA/Ol 186/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 73/25 - Postanowienie NSA z 2025-02-14
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 18, art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Dz.U. 2023 poz 1550
art. 365  par. 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku B. W. (dalej jako: "skarżący") o świadczenie wychowawcze na dziecko N. W., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do
31 maja 2024 r., odmówił skarżącemu prawa do tego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie wychowawcze nie może zostać przyznane ponieważ zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego [...] z 26 września 2012 r., sygn. [...], wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało powierzone matce,
a skarżący ma zasądzone kontakty z dzieckiem. Kwestia tego, czy orzeczenie jest wykonywane przez rodziców nie stanowi przedmiotu ustaleń organu.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od ww. decyzji, decyzją z 3 stycznia 2024
r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes ZUS"), działając na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810, dalej jako: "u.p.p.w.d.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960
r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniono, że prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości na wskazany okres przysługuje matce dziecka – M. S.. Podniósł, że Sąd Okręgowy
w [...], postanowieniem z 14 grudnia 2022 r., sygn. [...], ograniczył skarżącemu władzę rodzicielską nad małoletnim a miejsce pobytu dzieci zostało
określone przy matce. Sąd ten uznał, że matka jest pierwszoplanowym rodzicem,
a ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przez sąd jest wiążące.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję Prezesa ZUS skarżący wniósł o jej unieważnienie i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Podał, że organ powołał się na istniejący wyrok sądu powszechnego, w którym miejsce zamieszkania syna jest określone jako każdorazowe miejsce zamieszkania
matki, jednak od lutego 2021 r. syn pomimo wyroków mieszka z nim i jest wyłącznie na jego utrzymaniu, co zgodnie z jego wiedzą oraz informacjami zawartymi na stronach internetowych i udzielanymi przez infolinię ZUS jest decydujące przy przyznawaniu świadczenia 500+. Wyjaśnił, że przedstawił dowody na to, że syn mieszka z nim - kopia zeznania matki w innej sprawie, która potwierdza ten fakt, jak również sam ZUS skontrolował to zlecając wizytę Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Dodał, że sytuacja jest konfliktowa, syn odmawia powrotu do matki, a pouczony przez kuratora wie, że nikt nie może go do tego w żaden sposób zmusić, natomiast kolejne postępowanie o zmianę miejsca zamieszkania syna jest w toku. Matka dzieci mimo wyroku Sądu Okręgowego
nie dowozi syna do szkoły, nie reaguje na sms-y, a gdy skarżący odwozi syna do niej, to przywozi go z powrotem do niego lub jego rodziców. Dodał, że tutejszy Sąd wydał już w tej sprawie wyrok w dniu 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 508/23, mimo to organ pominął go i ponownie przyznał świadczenie M. S.. Ostatecznie zaznaczył raz jeszcze, że syn nie mieszka u matki, ani matka go nie utrzymuje, a nawet zabrała mu wszystkie rzeczy, które wcześniej od niej otrzymał, co potwierdza policyjna notatka.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazano, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w [...]
z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. [...], w którym Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad N. W. matce. Władza rodzicielska ojca
została ograniczona do współdecydowania o sprawach edukacyjnych dziecka. Mając na uwadze sposoby orzekania przez sąd dotyczące powierzania rodzicom sprawowania opieki nad dzieckiem, należy uznać, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje rodzic, któremu sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej.
W piśmie procesowym z dnia 21 marca 2024 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 2107) oraz art. 3 i art. 134 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.
z 2018r., poz. 1302 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność
z prawem według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145
§ 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania
z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Organ w odpowiedzi na skargę zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżący nie sprzeciwił się temu w przepisanym terminie.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego
w [...] z 26 września 2012 r., sygn. [...], wykonywanie władzy
rodzicielskiej nad N. W. powierzono matce, a ojcu władzę rodzicielską ograniczono do prawa współdecydowania o istotnych prawach dziecka, w tym o leczeniu
i kształceniu (pkt 1 sentencji wyroku). Natomiast na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego
w [...] z 27 lutego 2013 r., sygn. [...], zobowiązano skarżącego
i M. S. do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Dodatkowo w aktach sprawy znajduje się kopia postanowienia Sądu Okręgowego
w [...] z 14 grudnia 2022 r., sygn. [...], wydanego na skutek apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 29 kwietnia 2022 r., sygn. [...], z którego wynika, że skarżącemu ograniczono władzę rodzicielską nad małoletnimi
synami N. W. i R. W. do współdecydowania
w sprawach edukacji małoletnich.
Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia, czy skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1
czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W sprawach o oświadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej, w sposób władczy
rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, natomiast z mocy art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach oświadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy k.p.a. Oznacza to, że prowadzący postępowanie w zakresie świadczenia wychowawczego organ jest związany
obowiązkami wynikającymi z wyrażonych w k.p.a. zasadach postępowania administracyjnego.
Na mocy art. 18 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-wychowawczej, albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Przy czym, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki i ojca z zastrzeżeniem przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 5 pkt 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzalnych okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że zarówno przed nowelizacją, jak i po nowelizacji u.p.p.w.d. nie zmieniła się zasada, że świadczenie wychowawcze przysługuje na dane dziecko matce lub ojcu tego dziecka, o ile odpowiednio matka lub ojciec zamieszkują z danym dzieckiem i dziecko pozostaje na utrzymaniu odpowiednio - matki lub ojca.
Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub
opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem art. 22 u.p.p.w.d. ma zastosowanie tylko wówczas, gdy równocześnie oboje rodzice sprawują opiekę nad dzieckiem.
Bezspornie kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice. Po wydaniu orzeczenia sądowego możliwy jest przypadek, że rodzice na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest
ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma orzeczenie sądu powszechnego, którym to wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem, na którego skarżący ubiega się o przedmiotowe świadczenie, sąd powierzył matce dziecka;
natomiast skarżącemu zapewniono jedynie możliwość współdecydowania w istotnych sprawach małoletniego syna N.
Stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, dalej jako: "k.p.c.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Moc wiążącą prawomocnego orzeczenia należy rozpatrywać w dwóch aspektach. Pierwszy z nich odnosi się do faktu pozostawania w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia, drugi natomiast przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS był tym orzeczeniem związany
i nie był uprawniony do dokonywania ustaleń faktycznych odmiennych, aniżeli zostało to orzeczone przez sąd rodzinny. Stałoby to bowiem w sprzeczności z orzeczeniem sądu
o ograniczeniu władzy rodzicielskiej i sankcjonowało stan niezgodny z tym orzeczeniem.
Stosownie do treści art. 578 § 1 k.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Niemniej rozstrzygnięcie to, aby miało moc wiążącą i mogło być "realizowane przez organy i instytucje" musi mieć przymiot wykonalności stwierdzonej z urzędu przez sąd (por. art. 365 § 1 k.p.c.).
Zważywszy na opisany powyżej stan faktyczny i prawny w sprawie prawidłowo zostały ocenione okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia (art. 7-8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło również do naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d., ani też innych przepisów, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Należy ponadto skarżącemu wyjaśnić, że nie może być on traktowany jako
"opiekun faktyczny", ponieważ w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. jako osoby mogące ubiegać się o sporne świadczenie wymienieni są w pierwszej kolejności matka i ojciec dziecka,
a wymieniona w dalszej kolejności "osoba sprawująca faktyczną opiekę" stanowi odrębną kategorię podmiotów uprawnionych, która nie jest ojcem lub matką.
Ostatecznie odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu, iż tutejszy Sąd wydał już w tej sprawie wyrok w dniu 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 508/23, należy zauważyć, że wyrok ten nie ma mocy wiążącej w rozpoznawanej sprawie. W pierwszej kolejności przyjdzie wyjaśnić, że orzeczenie to dotyczyło innego okresu zasiłkowego, a co za tym idzie także odmiennych okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozpoznania sprawy.
W sprawie o ww. sygnaturze kontroli sądowej była poddana inna decyzja administracyjna, dotycząca takiego samego świadczenia, jednak za inny okres zasiłkowy. Nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż jak już wskazano, przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było wyłącznie postępowanie
zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji. Decyzja ta, w ocenie składu orzekającego
w niniejszej sprawie, nie narusza prawa.
Na marginesie pozostaje jedynie wskazać, że nie do zaakceptowania pozostaje stanowisko skarżącego, że wraz z synem może pomijać prawomocne postanowienie
sądu rodzinnego.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.