II SA/Ol 182/23

II SA/Ol 182/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Ewa Osipuk
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I OSK 2307/23 - Wyrok NSA z 2024-09-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Dnia 25 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata M. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 listopada 2022 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej jako: "organ I instancji"), przyznał A. S. (dalej jako: "skarżący") zasiłek celowy w kwocie 350 zł, w tym na zakup ogrzewania (w tym opału) w kwocie 300zł i na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w kwocie 50 zł
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Wskazał, że skarżący wnioskował o przyznanie 1500 zł na ogrzewanie i 350 zł na zakup ciepłej kołdry. Organ I instancji wskazał, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązywania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej jako: MOPS), rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Uwzględniono w związku z tym, że skarżący jest bezdzietnym kawalerem w wieku 49 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie własnościowe o pow. 59 m2. Do dnia 31 lipca 2019 r. otrzymywał stypendium doktoranckie. Obecnie jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz zasiłek stały w kwocie 560,16 zł. Skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Choruje między innymi na [...] Organ I instancji przyznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, którą powoduje niepełnosprawność i długotrwała choroba. Dochód netto za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wyniósł 776,00 zł i nie przekroczył kryterium dochodowego. Posiadany dochód jest niski i nie wystarcza na zabezpieczenie wszystkich niezbędnych potrzeb. Skarżący jednak korzysta regularnie ze świadczeń pomocy społecznej. W okresie od l-XI 2O22 r. wypłacono skarżącemu świadczenia: zasiłek stały w kwocie 560,16 zł miesięcznie, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" w łącznej kwocie 1.650 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków i leczenia w łącznej kwocie 1.150 zł, zasiłek celowy na zakup środków czystości
w kwocie 300 zł; zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego w łącznej kwocie 250 zł; zasiłek celowy na zaspokojenie innych potrzeb w łącznej kwocie 100 zł. Łączna kwota wypłaconych zasiłków celowych
w ramach zadań własnych gminy wyniosła 1.800 zł. Zaznaczono też, że 24 czerwca 2022 r. skarżący otrzymał dodatek osłonowy częściowo zabezpieczający potrzeby związane z pokryciem kosztów energii elektrycznej. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji decyzji.
W odwołaniu skarżący podniósł, że realnie otrzymuje mniejszą pomoc niż przedstawił organ, gdyż niesprawiedliwie zaliczono mu do dochodu świadczenie pielęgnacyjne, kiedy np. świadczenie "500+" nie jest uznawane za dochód. Łamie to zapisy art. 69 Konstytucji RP. Wyliczył miesięczne koszty utrzymania na łączną kwotę 1600 zł i podkreślił, że brakuje mu 510,53 zł na miesiąc. Wezwał organ I instancji do zaprzestania używania stwierdzeń: "procedura alimentacyjna jest wdrożona po to, by panu pomóc, a jeżeli pan nie poda danych kontaktowych do swojej matki, to może mieć to wpływ na wypłacaną panu pomoc". Oświadczył, że takie stwierdzenia wyczerpują znamiona podejrzenia popełnienia przestępstwa "szykan urzędniczych", zwłaszcza na tle zapisów ustawy RODO, ponieważ matka jego nie życzy sobie udostępniania swoich danych osobowych.
Przekazując odwołanie do rozpatrzenia organowi wyższego stopnia, organ
I instancji dodatkowo wyjaśnił, że w roku 2022 na każdego pracownika socjalnego przypada kwota 7.620 zł do rozdysponowania na pomoc celową. W rejonie opiekuńczym nr 7 (zamieszkiwanym przez skarżącego) pracownik ma pod swoją opieką 66 gospodarstw domowych. Na 40 osób, które są w podobnej sytuacji co skarżący, pula wypłaconych zasiłków celowych od początku roku 2022 do listopada 2022 r. wyniosła łącznie 17.180,00 zł, średnio przypadało 429,50 zł na osobę, a zatem skarżący, który otrzymał we wskazanym okresie w sumie 1.800 zł, uzyskał zdecydowanie więcej niż przeciętny beneficjent ośrodka. Wyjaśniono też, że ośrodek wyszedł z propozycją wszczęcia procedury alimentacyjnej u osób zobowiązanych do alimentacji, w związku
z tym, że strona znajduje się w niedostatku. Korzystając ze wsparcia pomocy społecznej winno się wyczerpać wszystkie swoje zasoby i możliwości. Obowiązki rodzinne wyprzedzają obowiązki państwa. Ustawa o pomocy społecznej daje ośrodkom uprawnienia do zaktywizowania rodziny w celu udzielenia wsparcia osobie potrzebującej, poprzez możliwość zawarcia umowy (art. 103 ust. 1) lub poprzez możliwość wytoczenia powództwa o roszczenia alimentacyjne (art. 110 ust. 5).
Pismo to przesłane zostało skarżącemu do wiadomości.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr Rep. 2616/PS/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji. Wskazał, że zasiłek celowy nie musi, ale może być przyznany. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia w wysokości zgodnej z oczekiwaniami zainteresowanego. W sytuacji, w której żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie wskazuje na obligatoryjność przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, konkretną jej kwotę oraz konkretny cel - rola postępowania odwoławczego sprowadza się do oceny, czy organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję w sposób wyczerpujący ustalił stan faktyczny sprawy i czy podjęte rozstrzygnięcie pozostaje w zgodności
z przedstawionym stanem faktycznym. W ocenie Kolegium, organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic przysługującego mu w tym względzie uznania administracyjnego, gdyż zebrał kompletny materiał dowodowy, a następnie dokonał jego kompleksowej analizy i oceny, z uwzględnieniem wszelkich istotnych okoliczności, mających w dalszej kolejności również wpływ na wysokość przyznanej pomocy - czyniąc tym samym zadość przepisom art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Wyjaśniono, że rozstrzygając wniosek o przyznanie znacznej kwoty 1850 zł, organ I instancji miał obowiązek dokonania swoistego rodzaju "gradacji" potrzeb wnioskodawcy. W ramach takiej gradacji, organ miał prawo dokonania oceny nie tylko w zakresie tego, czy dysponuje odpowiednią liczbą środków finansowych, które mógłby przyznać skarżącemu z uwzględnieniem potrzeb innych osób pozostających podopiecznymi MOPS, ale również do rozważenia tego, która ze zgłoszonych potrzeb wydaje się bardziej racjonalnie uzasadniona, a która mniej. Oceny tej organ dokonał. Podkreślono, że organ I instancji od dłuższego czasu regularnie wspiera skarżącego i nie pozostawia go bez jakiejkolwiek pomocy, monitoruje na bieżąco sytuację, co bezspornie wynika nie tylko z aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego, ale wiadome jest także Kolegium z urzędu. Wskazano na ograniczone możliwości finansowe MOPS i konieczność rozdysponowania pomocy między dużą liczbę osób
i rodzin pozostających podopiecznymi MOPS. Kolegium stwierdziło, że podane przez organ I instancji dane rzeczywiście świadczą o tym, iż możliwości budżetowe MOPS nie pozwalają na przyznanie zasiłków w wysokościach każdorazowo oczekiwanych przez wnioskodawcę. Zauważono, że skarżący otrzymał na przestrzeni od stycznia do listopada 2022 r. pomoc celową znacznie wyższą niż inni świadczeniobiorcy pozostający w zbliżonej do niego sytuacji. Odnosząc się do argumentów odwołania, Kolegium poinformowało skarżącego, że nie neguje jego trudnej sytuacji i że może on
w dalszym ciągu składać do organu I instancji stosowne wnioski o zasiłek celowy.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Olsztynie skarżący zarzucił pracownikom MOPS: szykany urzędnicze, dyskryminację osoby niepełnosprawnej, celowe podanie błędnej wykładni prawa, by wprowadzić petenta w błąd na korzyść MOPS, niedopełnienie należytej staranności, zaniedbanie obowiązków służbowych, narażanie skarżącego na utratę zdrowia przez bezprawne potencjalne wstrzymywanie decyzji o przyznaniu zasiłku celowego na leczenie i inne, zmuszanie do popełnienia czynu bezprawnego. Skarżący oświadczył, że nie może podać danych osób zobowiązanych względem niego do alimentacji, gdyż mama i siostra stanowczo nie wyraziły na to zgody. Odmowa podania tych informacji nie może stanowić podstawy do wstrzymania wypłaty mu zasiłku stałego, gdyż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ze swoją matką lub siostrą. Nadmienił, że pomoc dotychczas mu udzielana nie jest wystarczająca. Oświadczył, że głoduje i ma tylko
8 Co w mieszkaniu. Zarzucił, że pomniejsza mu się zasiłek stały o kwotę zasiłku pielęgnacyjnego i otrzymuje tylko 540 zł (760 – 220 zł), podczas gdy osoba
z przyznanym świadczeniem 500+ otrzymuje wsparcie łącznie 1040 zł (760 + 500 zł).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zauważył, że treść skargi w zasadzie pozostaje bez związku z argumentacją Kolegium zawartą w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 5 marca 2023 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Podkreślił, że MOPS dopuszcza się dyskryminacji osoby niepełnosprawnej. Wniósł
o przyznanie prawa pomocy.
W piśmie z 24 marca 2023 r. skarżący zakwestionował dodatkowo sytuację finansową MOPS. Podał, że rzeczywista kwota środków finansowych przeznaczona na zasiłki celowe dla placówki MOPS na 2022 r., wyniosła 135.406 zł, a nie 17.180 zł.
Na rozprawie zdalnej ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł skargę. Podniósł, że uzasadnienia organów są lakoniczne, nie pozwalają na ocenę, czy nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wniósł
o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone w całości ani w części
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji
z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2022 r. poz. 2492) i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd administracyjny kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania
i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, nie nakłada obowiązków, a jedynie w przypadku stwierdzenia,
iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, mającym wpływ na wynik sprawy, uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Dodatkowo sąd może także umorzyć postępowanie administracyjne, gdy stwierdzi podstawy ku temu (art. 145 § 3 p.p.s.a.), a także jest władny wskazać sposób rozstrzygnięcia w przypadku, o którym mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych podstawą prawną wydanej decyzji i treścią zaskarżonego aktu. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Na zasadzie tego przepisu Sąd nie może w niniejszym postępowaniu uczynić przedmiotem oceny aktu administracyjnego albo bezczynności organów, podlegających odrębnemu zaskarżeniu. Dlatego w rozpoznawanej sprawie, wbrew podnoszonym w skardze argumentom, Sąd nie może w ogóle wypowiadać się na temat, czy zasadnie przyznano skarżącemu zasiłek stały w wysokości pomniejszonej
o świadczenie pielęgnacyjne. Zasiłek stały został przyznany skarżącemu odrębną decyzją i mógł tę decyzję zaskarżyć. Tak samo poza granicami niniejszej sprawy znajdują się podawane przez skarżącego okoliczności dotyczące wstrzymywania mu świadczeń z powodu braku współpracy w ustaleniu osób zobowiązanych względem niego do alimentacji. Bezspornie okoliczność ta nie stanowiła przesłanki zaskarżonej decyzji. Organ I instancji przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie, ale ograniczył jego zakres, mając na względzie sytuację bytową, finansową i zdrowotną skarżącego, a także pozostawanie skarżącego pod stałą opieką ośrodka pomocy społecznej, możliwości finansowe ośrodka i liczbę potrzebujących. Tylko tymi okolicznościami uzasadniono wysokość przyznanej pomocy, niezasadnie więc skarżący podnosi zarzuty dotyczące kwestii, które nie były brane pod uwagę przy rozstrzygnięciu.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestionowana decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego w łącznej kwocie 350 zł na ogrzewanie i niezbędne przedmioty użytku domowego, wydana została zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, z poszanowaniem zasad unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły. Zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i został rozważony w całokształcie. Dokonanej przez organy orzekające ocenie poczynionych ustaleń faktycznych nie można też przypisać dowolności, gdyż jest ona zgodna z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i obowiązującymi przepisami.
Nie można stwierdzić sprzeczności pomiędzy danymi finansowymi ośrodka, podawanymi przez organ, a wskazywanymi przez skarżącego. Organ I instancji podał bowiem ile środków do rozdysponowania przeznaczono na każdego pracownika socjalnego, zajmującego się poszczególnym rejonem opiekuńczym. Nie wskazywano całej puli środków, ale ustalono, że tylko na 40 osób potrzebujących wydano w okresie I-XI 2022 r. 17.180 zł. Wśród tych osób średnia wsparcia wynosiła 429,50 zł, skarżący otrzymał zaś w tym samym okresie pomoc społeczną w wysokości 1800 zł. Na tle innych potrzebujących jest to znaczna pomoc, która uzasadniała ograniczenie wnioskowanej pomocy.
Żaden z organów orzekających nie negował trudnej sytuacji zdrowotnej
i finansowej skarżącego. Wbrew jednak stanowisku strony, okoliczności te nie mogły stanowić wyłącznego kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu wniosku
o przyznanie zasiłku celowego. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych.
Obowiązujące przepisy, wbrew przekonaniu skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb
w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP określają jedynie ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia. Jednak konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym
w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. W myśl ust. 2, obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Art. 69 Konstytucji stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Stosownie zaś do art. 71 ust. 1 Konstytucji, Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Powyższe unormowania wskazują wyraźnie, że to ustawy określają przesłanki
i zasady przyznawania świadczeń ze środków publicznych. Rozdział środków musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Ustawa o pomocy społecznej waży i uwzględnia wszystkie te wartości. W świetle tej ustawy organ I instancji prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącego. Stosownie do art. 39 ust. 1 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków
i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek ten ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, która musi być oceniana na tle całokształtu sytuacji wnioskodawcy i innych potrzebujących. W sprawie istotnym jest, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci zasiłku stałego i pielęgnacyjnego, może więc wydatki zaplanować. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Jednak sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna. Z wywiadu wynika, że skarżący zamieszkuje w lokalu własnościowym.
W rozpatrywanym przypadku istotnym jest też, że regularnie korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego i pielęgnacyjnego. W miarę możliwości organ
I instancji udziela skarżącemu dodatkowego wsparcia finansowego w postaci zasiłków celowych na zakup żywności, leków, środków czystości, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, dodatku osłonowego. Udzielona skarżącemu pomoc w formie zasiłków celowych od początku roku do listopada 2022 r. wyniosła 1800 zł. Kwota ta przekraczała znacznie średnią wsparcia udzieloną innym beneficjentom.
Należy mieć również na uwadze, że z brzmienia art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy "może" być przyznany. Tym samym przepis ten nie obliguje organu do przyznania tego świadczenia. Oznacza to, że wnioskodawca nie posiada roszczenia
o przyznanie zasiłku celowego. Przepis ten zezwala organowi orzekającemu na miarkowanie udzielanej pomocy, a nawet odmowę jej przyznania z uwagi na obowiązujące zasady przy korzystaniu z pomocy społecznej. Prawidłowo organy orzekające argumentowały, że rozpoznając wniosek pomocowy właściwy organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a korzystających z pomocy społecznej. Organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została też jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). Z treścią powyższych przepisów koresponduje art. 7 k.p.a., w świetle którego, organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień
i środków (zob. wyrok NSA z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57, wyrok NSA z 19.01.2006r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414).
W związku z tym organ miał obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale musiał także uwzględnić ilość i rodzaj skierowanych do niego wniosków o udzielenie pomocy. Nie budzą wątpliwości Sądu wyjaśnienia organu I instancji załączone do akt postępowania odwoławczego o wysokości posiadanych środków na analizowany cel i sposobie ich rozdysponowywania. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego.
Organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby środki wystarczyły na cały rok i z pomocy społecznej mogła skorzystać jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach zastępstwa procesowego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).