II SA/Ol 177/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2024-03-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo wodnespływ wód opadowychgranica działkiprawo budowlaneplanowanie przestrzennepostępowanie administracyjnedecyzja kasatoryjnazasady postępowaniawłaściwość rzeczowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że nie było podstaw do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu W.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Prezydenta Olsztyna w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego gruntu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Sąd administracyjny uznał, że Kolegium nie miało podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ zarzucane przez nie uchybienia dotyczyły głównie niewłaściwej kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego, a nie naruszeń przepisów postępowania. Sąd uchylił decyzję Kolegium i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał sprzeciw W.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Prezydenta Olsztyna w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego gruntu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Sprawa dotyczyła spływu wód opadowych z działki skarżącego na działkę sąsiednią. Prezydent Olsztyna dwukrotnie odmawiał nakazania skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego, uznając, że nie doszło do naruszenia przepisów Prawa wodnego. Kolegium, po rozpoznaniu odwołania, uchyliło decyzję Prezydenta, wskazując na potrzebę ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji i analizy przepisów Prawa budowlanego oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Sąd administracyjny uznał jednak, że Kolegium nie miało podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (decyzja kasatoryjna). Sąd podkreślił, że niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego nie jest podstawą do wydania decyzji kasatoryjnej, a Kolegium nie wykazało naruszeń przepisów postępowania ani nie wskazało konkretnych okoliczności, które wymagałyby ponownego postępowania wyjaśniającego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium i zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może uchylić decyzji organu pierwszej instancji i przekazać sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. wyłącznie z powodu niewłaściwego zastosowania lub wykładni przepisów prawa materialnego. Podstawą do wydania decyzji kasatoryjnej mogą być jedynie naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy i których nie można usunąć w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że decyzja kasatoryjna ma charakter procesowy i może być wydana tylko w przypadku naruszenia przepisów postępowania. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego nie jest wystarczającą przesłanką, chyba że naruszenie to wpłynęło na postępowanie wyjaśniające w sposób uniemożliwiający jego usunięcie w postępowaniu odwoławczym. Organ odwoławczy musi rozstrzygnąć sprawę co do istoty, a decyzja kasatoryjna jest wyjątkiem od tej zasady.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy wzruszenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

p.p.s.a. art. 64a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość wniesienia sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej.

p.p.s.a. art. 64e

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy ze sprzeciwu.

p.p.s.a. art. 151a § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonej decyzji.

Prawo wodne art. 234 § 1-3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Przepisy dotyczące przywrócenia stanu poprzedniego gruntu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Pomocnicze

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 136 § 1-4

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w postępowaniu odwoławczym.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

k.p.a.

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ogólne przepisy postępowania administracyjnego.

u.p.z.p. art. 59 § 3

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Nakaz przywrócenia poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu.

Prawo budowlane art. 84a § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Zakres kontroli przestrzegania przepisów prawa budowlanego.

Prawo budowlane art. 80 § 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Organy nadzoru budowlanego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie miał podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ zarzuty dotyczyły niewłaściwej kwalifikacji prawnej, a nie naruszeń przepisów postępowania. Organ odwoławczy nie wskazał konkretnych okoliczności, które wymagałyby ponownego postępowania wyjaśniającego. Organ odwoławczy nie może nakładać obowiązków z zakresu prawa budowlanego lub planowania przestrzennego w postępowaniu wodnoprawnym.

Godne uwagi sformułowania

Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego nie może stanowić podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. Decyzja kasatoryjna ma charakter procesowy, gdyż podstawą jej podjęcia jest wyłącznie naruszenie przepisów postępowania. Organ odwoławczy nie może wchodzić w kompetencje organu nadzoru budowlanego.

Skład orzekający

Marzenna Glabas

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze oraz zasady właściwości rzeczowej organów administracji publicznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej, w której organ odwoławczy błędnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych przez organy administracji i jak sąd administracyjny kontroluje te działania. Jest to istotne dla prawników procesualistów.

Kiedy sąd uchyla decyzję organu odwoławczego za błąd proceduralny? Kluczowa interpretacja art. 138 § 2 k.p.a.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 177/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu W.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 1 lutego 2024 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego gruntu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz W.T. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 17 lutego 2022 r. Prezydent Olsztyna (dalej jako: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") po rozpatrzeniu wniosku Z.L. i A.L. (dalej jako: odwołujący się") – właścicieli działki [...] odmówił nakazania W.T. (dalej: "skarżący") przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania właścicieli działki nr [...], decyzją z 24 sierpnia 2022 r. uchyliło w całości decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż stwierdziło, że Prezydent nie ustalił wszelkich okoliczności faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Kolegium wskazało, że ponownie rozstrzygając sprawę organ pierwszej instancji winien ustalić, czy na działce
nr [...] doszło do zmiany stanu wód, a także czy na gruntach sąsiednich powstały jakiekolwiek szkody i czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy między zmianą stanu wód na ww. działce a szkodami powstałymi na nieruchomościach sąsiednich. Ponadto wskazał na konieczność ustalenia, jakie działania są niezbędne, by zapobiec szkodom. Kolegium zaznaczyło, że w przypadku stwierdzenia podstaw do nałożenia na skarżącego jednego z obowiązków wymienionych w art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233), rozstrzygnięcie musi być precyzyjne, aby możliwe było wykonanie decyzji, zweryfikowanie poprawności jej wykonania lub jej wyegzekwowanie.
Następnie, decyzją z 4 października 2023 r. Prezydent ponownie odmówił nakazania skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W uzasadnieniu decyzji podał, że ww. działki usytuowane są na zboczu wzniesienia między ulicą [...] (działka skarżącego) i ul. [...] (działka odwołujących się). Wyjaśnił, że ulica [...] przebiega na poziomie ok. 125 m n.p.m., a na poziomie ok. 121,5 m n.p.m. biegnie ulica [...]. Spadek zbocza w miejscu usytuowania działek wynosi ok. 5%. Naturalne spływy powierzchniowe wód opadowych ze zbocza zostały przekształcone przez zabudowę tych działek. Działka przy ul. [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, otoczonym wokół zagospodarowaną przestrzenią. Znaczne nachylenie działki skorygowane zostało kamiennym murkiem tworzącym powierzchnię tarasu. Północno-wschodnią granicę działki stanowi betonowa podmurówka ogrodzenia, oddzielająca ją od działki skarżącego. Wody opadowe z dachu budynku odprowadzane są do kanalizacji deszczowej. Powierzchnia działki skarżącego jest wyrównana, co z racji jej położenia na zboczu, tworzy skarpę wzdłuż granicy z działką odwołujących się. Szczyt skarpy znajduje się wyżej niż podmurówka graniczącego ogrodzenia. Wody opadowe z dachu odprowadzane są na trawiastą chłonną powierzchnię działki. Pierwotne spływy powierzchniowe wód opadowych ze zbocza odbywały się w warunkach zbliżonych do naturalnych. Działka skarżącego była niezabudowana i możliwości infiltracji wód były znacznie większe. Zabudowa tej działki spowodowała zmianę profilu zbocza i zmianę warunków spływu powierzchniowego wód opadowych. Wzdłuż granicy działek powstała betonowa podmurówka ogrodzenia, której górna krawędź wznosi się 0,48 m ponad powierzchnię działki odwołujących się, na działce skarżącego grunt znajduje się 0,06 m poniżej jej krawędzi. Dalej na przestrzeni ok. 1 m, wznosi się skarpa obsadzona tujami i umocniona plastikową kratką, której krawędź znajduje się ok. 1,42 m ponad poziom gruntu na działce odwołujących się. Pierwotny spadek tego odcinka wynosił ok. 4,7%, obecnie - ok. 0,4%. Mimo obecnie niewielkiego spadku i chłonnej powierzchni działki skarżącego przy intensywnych opadach deszczu lub gdy sumy opadów nakładają się na siebie, występuje spływ wód opadowych z działki skarżącego na sąsiednią działkę. W 2021 r. odnotowano kilka takich incydentów po opadach deszczu. Gdy zostaną przekroczone właściwości infiltracyjne trawnika na działce skarżącego, woda spływa zgodnie z naturalnym spadkiem na pozostałą część działki. Prezydent zaznaczył, że u podstawy skarpy skarżący wykonał niewielki wał, mający za zadanie uniemożliwienie spływu wód na działkę sąsiednią, który jednak nie spełnia swojej roli. Jak wykazał przeprowadzony przez uprawnionego hydrologa eksperyment z symulacją 10 mm opadu, woda spływała po osłonie bez przeszkód, a przed wałem infiltrowała w ciągu ok. 9 sekund.
Prezydent stwierdził, że w sprawie nie nastąpiła zmiana kierunku i natężenia odpływu wód opadowych. Zauważył, że wzajemne usytuowanie obu działek na dość stromym zboczu w obszarze o zwartej zabudowie miejskiej wyklucza rozpatrywanie sprawy w trybie art. 234 Prawa wodnego. W warunkach zabudowy kierunki takich spływów powierzchniowych zostały dawno zmienione i podlegają innym przepisom normującym spływy w warunkach zabudowy miejskiej. Tym samym skarżący w stosunku do właścicieli sąsiedniej działki nie naruszył art. 234 ustawy Prawo wodne.
W złożonym odwołaniu odwołujący się zarzucili organowi pierwszej instancji naruszenie art. 80 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 234 ust. 3 Prawa wodnego przez bezpodstawne uznanie, że nie doszło do zmiany stanu wód i że zmiana ta nie spowodowała szkody na gruntach sąsiednich. Odwołujący się stwierdzili, że szkoda zalaniowa powstała i została zgłoszona do ubezpieczyciela, który stwierdził zaistnienie szkody, jej przyczynę i przyznał odszkodowanie za szkodę. Fakt zalewania ich działki przez wody opadowe z sąsiedniej nieruchomości potwierdził również biegły z zakresu hydrologii powołany przez organ pierwszej Instancji. Tym samym Prezydent bezpodstawnie przyjął, że art. 234 Prawa wodnego nie może mieć zastosowania w sprawie. Zarzucili ponadto, że w uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji nie odniósł się do naruszenia przez skarżącego art. 140 i art. 144 Kodeksu cywilnego.
Decyzją z 1 lutego 2024 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej.
Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu, że w sprawie mogą, ale nie muszą mieć zastosowanie przepisy art. 234 ust. 1 - 3 Prawa wodnego, gdyż mają one zastosowanie, gdy nie może dojść do załatwienia sprawy w świetle innych przepisów prawa administracyjnego. Organ pierwszej instancji powinien ostatecznie ocenić, czy stan faktyczny sprawy jest następstwem dozwolonego prawem działania. Zauważyło, że negatywne skutki inwestycji polegającej na określonych robotach budowlanych lub zagospodarowaniu terenu dla działki odwołujących się mogą być wynikiem niewłaściwego ich wykonywania. Co prawda w aktach sprawy znajdują się materiały uzyskane od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie w postaci protokołu kontroli prowadzonej 20 lipca 2021 r. na działce skarżącego, lecz nie zostały one przez organ pierwszej instancji ocenione w kontekście stosowania art. 234 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego. Kolegium zauważyło ponadto, że podniesienie poziomu terenu działki stanowić może o naruszeniu zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Uznało wobec tego, że należało ocenić nawiezienie przez skarżącego mas ziemi i uformowania z nich nasypu przez pryzmat przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przepisów prawa budowalnego. Wyraziło przypuszczenie, że być może organ pierwszej instancji powinien nakazać, na podstawie art. 59 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w drodze decyzji, właścicielowi nieruchomości sąsiedniej przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu oraz że być może właściciel działki sąsiedniej nie zapewnił utrzymania odpowiedniego zagospodarowania we właściwym stanie techniczno-użytkowym i dokonał zabronionej przez prawo budowalne zmiany naturalnego spływu wód opadowych.
Kolegium zauważyło, że dopiero w przypadku ustalenia, że przeprowadzone roboty budowlane albo zagospodarowanie terenu były prawidłowe pod względem prawnym i zostały wykonane należycie, można rozważać zastosowanie art. 234 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego, gdyż być może spływ wody na ww. działkę nie stanowi sprawy naruszenia stosunków wodnych, ale jest sprawą z zakresu prawa budowlanego lub prawa zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem Kolegium, w sprawie istnieje wiele istotnych okoliczności wymagających poczynienia dalszych ustaleń i oceny zasadności wydania decyzji, w szczególności nakazu o określonej treści. Dodało, że jeśli działania właściciela nieruchomości sąsiedniej były zgodne z prawem, odwołującym się pozostaje droga sądowa z powództwa o zakłócenie prawa własności lub posiadania.
W sprzeciwie od tej decyzji Kolegium, wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zauważył, że Prezydent powołał biegłego, który przeprowadził badania i pomiary na obu działkach. W wydanej ekspertyzie z czerwca 2023 r. biegły hydrolog jednoznacznie stwierdził, że skarżący nie naruszył art. 234 Prawa wodnego. Skarżący stwierdził, że wody opadowe są zagospodarowywane w obrębie jego działki zgodnie z przepisami prawa. Skarżący zarzucił, że uzasadnienie decyzji Kolegium budzi obawy co do zasadności podjęcia decyzji, gdyż jest ono nieprecyzyjne i opiera się właściwie na samych przypuszczeniach i domysłach, a nie na przepisach prawa. Zaznaczył, że uzasadnienie winno być konkretne i niepozostawiające miejsca na dowolną interpretację. W decyzji z 24 sierpnia 2022 r. Kolegium wskazało na konieczność zasięgnięcia opinii biegłego, zaś w zaskarżonej decyzji brak jest konkretnych wytycznych dla organu pierwszej instancji. Skarżący zauważył, że postępowanie prowadzone było w związku z brakiem zagospodarowania wód opadowych w obrębie jego działki. Od września 2021 r. stan ten zmienił się jednak, gdyż działkę pokrył trawnikiem. Zauważył, że prawidłowe zagospodarowanie wód opadowych potwierdza brak jakiegokolwiek dowodu na występowanie opisywanego problemu po wrześniu 2021 r.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., strona może wnieść sprzeciw. W myśl z art. 64c § 1 i 2 p.p.s.a. sprzeciw od decyzji wnosi się za pośrednictwem organu, którego decyzja jest przedmiotem sprzeciwu od decyzji, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. Granice rozpoznania sprawy ze sprzeciwu określa art. 64e p.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi natomiast, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję
w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się powszechnie, że decyzja kasatoryjna będzie uzasadniona, gdy organ odwoławczy nie dysponuje wystarczającymi ustaleniami faktycznymi, które pozwoliłyby mu na obiektywne rozpatrzenie sprawy. Rozważając celowość zastosowania w sprawie art. 138 § 2 k.p.a., zawsze należy mieć na uwadze, że obowiązkiem organu odwoławczego jest przede wszystkim rozstrzygnąć sprawę co do istoty, co zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Natomiast odstępstwem od tej ogólnej zasady jest, wynikające z art. 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasatoryjnej. Rozstrzygnięcie kasatoryjne organu odwoławczego powinno mieć wyjątkowy charakter, gdyż zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi na organ drugiej instancji ciężar ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej, a postępowanie odwoławcze nie ogranicza się jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. W sytuacji gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytoryczną decyzją drugoinstancyjną, niedopuszczalne – jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności – jest wydanie decyzji kasacyjnej. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje wydanie decyzji kasatoryjnej zarówno, gdy zaskarżona decyzja jest dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., albo w przypadku istotnych braków postępowania wyjaśniającego, gdy jest możliwa zgoda stron na usunięcie nieprawidłowości w postępowaniu odwoławczym, na podstawie art. 136 § 2 i 3 k.p.a. Z mocy art. 136 § 4 k.p.a. – przepisów § 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione.
Jak wyjaśnił w wyroku z 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1781/17 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy nie rozstrzyga o meritum sprawy, gdyż wydając decyzję kasacyjną wskazuje właśnie na konieczność przeprowadzenia w określonym zakresie lub w całości postępowania wyjaśniającego, celem poczynienia ustaleń niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym decyzja kasatoryjna ma charakter procesowy, gdyż podstawą jej podjęcia jest wyłącznie naruszenie przepisów postępowania. Taki sposób rozstrzygnięcia determinuje również sposób przeprowadzenia kontroli jej legalności dokonywanej przez sąd. Skoro decyzja kasatoryjna jest w istocie rozstrzygnięciem procesowym, gdyż nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego, to możliwości rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego podlegają w tych sytuacjach istotnemu ograniczeniu, gdyż sąd dokonuje kontroli legalności tego rodzaju rozstrzygnięcia w świetle ustawowych przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola ta nie może natomiast, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej
z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne.
W związku z powyższym rozstrzygnięcia Sądu wymagało, czy powoływane przez organ odwoławczy okoliczności rzeczywiście uzasadniały w realiach niniejszej sprawy zwrot sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
W zaskarżonej sprzeciwem decyzji Kolegium nie wskazało i nie uzasadniło okoliczności mieszczących się w katalogu przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło bowiem wprost, że wątpliwości budzi wyłącznie kwalifikacja prawna ustalonego stanu faktycznego sprawy. W świetle powyższych uwag dotyczących wykładni art. 138 § 2 k.p.a. nie budzi żadnej wątpliwości, że niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego nie może stanowić podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. Z użycia w tym przepisie zwrotu "z naruszeniem przepisów postępowania" wynika wprost, że naruszenie przez organ pierwszej instancji norm prawa materialnego, zarówno w aspekcie niewłaściwej ich wykładni, jak i zastosowania, nie może uzasadniać wydania decyzji kasatoryjnej, chyba że organ odwoławczy wykaże, że naruszenie tych przepisów miało wpływ na postępowanie wyjaśniające w zakresie, którego nie można było usunąć przy zastosowaniu art. 136 k.p.a.
Kolegium wskazało w zaskarżonej decyzji, że w stanie faktycznym sprawy mogą mieć zastosowanie przepisy "z zakresu prawa budowlanego lub prawa zagospodarowania przestrzennego". Stwierdziło, że podniesienie poziomu terenu działki może stanowić o naruszeniu zapisów planu, a nawiezienie przez skarżącego mas ziemi i uformowanie z nich nasypu należało skontrolować także przez pryzmat przepisów prawa budowalnego, gdyż negatywne skutki wykonania robót budowlanych lub zagospodarowania terenu dla działki odwołujących się mogą być wynikiem niewłaściwego wykonywania robót budowlanych lub zagospodarowania terenu. Kolegium wyraziło przypuszczenie, że organ pierwszej instancji być może powinien, na podstawie art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r. poz. 977 z późn. zm., dalej: u.p.z.p.) nakazać właścicielowi nieruchomości sąsiedniej w drodze decyzji przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania terenu.
Kontrolowane postępowanie zostało wszczęte "w sprawie zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich" (zob. zawiadomienie Prezydenta z 25 czerwca 2021 r.). W postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233) nie jest możliwe nałożenie obowiązków, o których mowa w art. 59 ust. 3 u.p.z.p., mimo że decyzję również wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Dodać należy, że Kolegium nie wskazało, że na przedmiotowym terenie w ogóle obowiązuje plan miejscowy. Zbadanie tej kwestii przez Kolegium nie naruszyłoby art. 136 k.p.a.
Prezydent nie może również wchodzić w kompetencje organu nadzoru budowanego. Postępowanie administracyjne jest prowadzone w ramach przysługującej organowi właściwości rzeczowej. Jak natomiast wynika z art. 84a pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm.) kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego obejmuje kontrolę zgodności wykonywania robót budowlanych z przepisami prawa budowlanego, projektem budowlanym lub warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę. Zgodnie zaś z art. 84 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego należy do zadań organów nadzoru budowlanego, którymi - stosownie do art. 80 ust. 2 pkt 1 i 2 – są powiatowy inspektor nadzoru budowlanego i wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.
Zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga stwierdzenia (poza naruszeniem przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania), że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności, które są istotne dla sprawy rozstrzyganej w kontrolowanym instancyjnie postępowaniu. Zastrzeżenia Kolegium wymagają natomiast wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybie innych ustaw, niż Prawo wodne.
Kolegium nie zrealizowało również obowiązku wskazania, jakie okoliczności organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Kolegium stwierdziło bowiem jedynie, że w sprawie istnieje "wiele istotnych okoliczności wymagających poczynienia dalszych ustaleń i oceny zasadności wydania decyzji nakazującej w ogóle, a nakazu o określonej treści w szczególności". Nie wskazało jednak konkretnie, jakie są to okoliczności, pominięte przez organ pierwszej instancji, które mają mieć znaczenie dla rozpoznawanej sprawy.
W sprawie brak więc było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w całości, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od sprzeciwu, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając odwołanie Kolegium oceni zebrany materiał dowodowy z perspektywy jego zupełności i kompletności w zakresie orzeczenia co do istoty sprawy, mając na uwadze, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne w drodze wyjątku od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy.
Sąd rozpatrzył sprzeciw na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 64d § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI