II SA/OL 171/25

II SA/Ol 171/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Klimek
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 1, art. 37
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Chybicki Asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ przyznaje radcy prawnemu A. K. od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., Dyrektor [...], działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta E. (dalej jako: "ECUS", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 104 § 1 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), 106 ust. 3, ust. 5, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej jako "u.p.s.") oraz art. 6bb ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.), w związku z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1494), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) – w sprawie zmiany decyzji przyznającej P. M. (dalej jako: "strona", "skarżący") pomoc w formie zasiłku stałego – z urzędu zmieniła decyzję z [...] r., zmienioną decyzją z [...] r., dotyczącą przyznania P. M. pomocy w formie zasiłku stałego, w części dotyczącej wysokości i okresu przyznania zasiłku stałego w ten sposób, że:
1. Zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej przyznaje się do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. do 3 października 2024 r.
- od 1 października 2024 r. do 3 października 2024 r. wysokość zasiłku stałego wynosi 76,74 zł,
2. Pozostała treść decyzji pozostaje bez zmian.
3. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu wskazano, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania Niepełnosprawności w E. orzeczeniem z [...] r. zaliczył stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności okresowo do 30 września 2027 r. Orzeczenie stało się ostateczne w dniu 3 października 2024 r. Organ stwierdził, że zmiana okresu ważności orzeczenia powoduje konieczność zmiany okresu przyznania zasiłku stałego. Powołano się na art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z tego względu przedłużono stronie okres, na jaki przyznano zasiłek stały do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia. Ustalając wysokość zasiłku oparto się na art. 106 ust. 3 u.p.s.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy potwierdził, że przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zatem in se zakwestionowana decyzja pozostaje zasadna, ale dotyczy ona jedynie trzydniowego okresu zasiłkowego. Nie zmienia więc sedna zagadnienia, jakim wciąż pozostaje kwestia przyznania stronie zasiłku stałego. Decyzja ta powinna zapaść niezwłocznie. Kolegium nie zgadza się
z poglądem, że obecnie warunkiem sine qua non rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Kolegium stwierdziło, że kwestia zasiłku stałego jest jedną z bardzo pilnych kwestii do załatwienia względem strony, bowiem beneficjent pozbawiony jest zasiłku stałego, zasiłków celowych, jak i ciepła w okresie zimowym. Niemożność przeprowadzenia wywiadu nie może niweczyć sensu pomocy społecznej jako takiej we wszelkich jej aspektach. W tej specyficznej sytuacji wydaje się wystarczające odebranie od strony stosownego oświadczenia pod odpowiedzialnością karną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. obrazę art. 106 u.p.s., poprzez wydanie mylnej decyzji i przyznanie zasiłku tylko w okresie 1-3 października 2024 r., września 2027 r.;
2. obrazę art. 37 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewydanie odpowiedniej decyzji od 1 października 2024 r. do 30 września 2027 r.;
3. obrazę art. 5 w nawiązaniu do art. 6 oraz art. 7 u.p.s., poprzez wydanie wadliwej decyzji, na którą wpływ maiły czynniki niezastosowania się przez pracowników ECUS w E. do ustalenia niezmiennych faktów oraz dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności ;
4. obrazę art. 106a u.p.s., poprzez wstrzymanie regularnego wypłacania zasiłku stałego, pomimo przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2024 r. wywiadu środowiskowego i przedłużenie orzeczenia o niepełnosprawności nie powinno wpłynąć na konieczność przeprowadzenia nowego wywiadu;
5. obrazę art. 107 u.p.s., poprzez uporczywą odmowę skarżącemu uaktualnienia ważnego wywiadu i przedłużenie orzeczenia o niepełnosprawności nie powinno wpłynąć na konieczność przeprowadzenia nowego wywiadu;
6. obrazę art. 38 u.p.s., przez brak ustalenia prawa do zasiłku ze względu na potrzebę uaktualnienia wywiadu środowiskowego, gdyż jego okres nie przekroczył 6 miesięcy, a sam fakt dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie powinien wpłynąć na konieczność przeprowadzenia nowego wywiadu;
7. błąd w ustaleniach faktycznych nakazujący zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie zasiłku stałego tylko w okresie 1-3 października 2024 r. bez jego przedłużenia do 30 września 2027 r., pomimo dostarczenia nowego orzeczenia
o niepełnosprawności.
Mając powyższe pod uwagę, skarżący wniósł o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, poprzez przyznanie zasiłku stałego w pełnej wysokości wraz z ustawowymi odsetkami od 1 października 2024 r., ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Pismem z 3 lipca 2025 r., pełnomocnik skarżącego uzupełniła skargę, zarzucając zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art.. 84 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych i nieuwzględnieniu wywiadu środowiskowego z 24 sierpnia 2024 r., co spowodowało nieprzyznanie skarżącemu świadczenia, w sytuacji, gdy powinien je uzyskać;
2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie
i nieuwzględnienie, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;
3. naruszenie art. 37 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie zasiłku stałego skarżącemu;
4. naruszenie art. 106 u.p.s., poprzez nieuwzględnienie, że skarżący dostarczył do organu orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym stwierdzające, że niepełnosprawność trwa do 30 września 2027 r.;
5. naruszenie art. 106a u.p.s., poprzez jego zastosowanie i uznanie, że należy przeprowadzić wywiad środowiskowy w przypadku, gdy ostatni wywiad był przeprowadzony 24 sierpnia 2024 r., co powoduje nieprzyznanie zasiłku skarżącemu;
6. naruszenie art. 107 ust. 4 u.p.s., poprzez jego zastosowanie i nieuwzględnienie, informacji uzyskanych z wywiadu środowiskowego z 24 sierpnia 2024 r.,
co powoduje nieprzyznanie skarżącemu zasiłku.
Pełnomocnik wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie
z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu.
Przechodząc do meritum sprawy podnieść należy, że zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłku stałego, określają przepisy u.p.s. Jak wskazuje się w art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1010 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1229 zł miesięcznie. Jednocześnie, w myśl art. 37 ust. 3 u.p.s., kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł miesięcznie.
Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku stałego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego i to zarówno co do faktu jego przyznania, jak i co do jego wysokości. Kryteria przyznawania przedmiotowego świadczenia są ściśle określone obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Zasiłek stały przysługuje wówczas, gdy przesłanki wskazane w art. 37 ust. 1 u.p.s. zostały spełnione, a przyznawany jest w wysokości wskazanej w art. 37 ust. 2 i 3 u.p.s.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 30 września 2027 r.
W dniu 20 września 2024 r. skarżący złożył do ESUC wniosek o przedłużenie wypłacania zasiłku stałego, którego pierwotną datą ważności był dzień 30 września 2024 r. do daty wydania następnego orzeczenia o niepełnosprawności.
Do wniosku załączył kopię zaświadczenia potwierdzającego złożenie wniosku dotyczącego orzeczenia o niepełnosprawności.
Orzeczenie to zostało wydane [...] r. Zgodnie z jego treścią skarżący został zaliczony do stopnia niepełnosprawności znacznego do 30 września 2027 r. Ponieważ strona w dniu 3 października 2024 r. złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tym samym orzeczenie stało się ostateczne i prawomocne w dniu 3 października 2024 r.
Organ pierwszej instancji wydał [...] r. decyzję zmieniającą z urzędu decyzję [...] r. (z późn. zm.), dotyczącą przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku stałego, w części dotyczącej wysokości i okresu przyznania zasiłku, w ten sposób, że zasiłek stały przyznał do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności tj. od dnia 1 do dnia 3 października 2024 r. Decyzja została utrzymana w mocy przez organ drugiej instancji.
Wskazać w tym miejscu należy, że w dniu wydania przedmiotowej decyzji organ miał już wiedzę, że skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 30 września 2027 r., ale nie uwzględnił tego w decyzji. Wniosek skarżącego de facto nie został więc rozpoznany.
Organ pierwszej instancji powołał się na przepisy art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy - jeżeli decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej, o której mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), została wydana w związku
z niepełnosprawnością potwierdzoną orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i okres, na który została przyznana pomoc, jest uzależniony od terminu ważności tego orzeczenia, którego okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 6bb ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, okres wskazany
w decyzji ulega przedłużeniu na okres, na jaki zachowuje ważność orzeczenie
o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, na podstawie decyzji wydanej z urzędu.
W myśl zaś art. 6bb o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia
o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.
Z przepisów tych wynika po pierwsze, że zachowuje w przedmiotowej sprawie ważność orzeczenie o stopniu niepełnosprawności do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia (tj. do 3 października 2024 r.), a po drugie, że okres wskazany w decyzji ulega przedłużeniu na okres, na jaki zachowuje ważność orzeczenie
o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (art. 3 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) na podstawie decyzji wydanej z urzędu. Nie oznacza to jednak, że organ winien wydać wyłącznie decyzję na okres 1-3 października 2024 r. bowiem skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego na podstawie nowego orzeczenia
i wniosek ten nie został w ogóle rozpatrzony.
Tym samym, organ winien był rozpatrzyć wniosek skarżącego, czego nie uczynił w sprawie przyznania zasiłku stałego zgodnie z orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności z 25 września 2025 r., które w dniu orzekania było
w posiadaniu organu.
Co prawda, organ odwoławczy wskazał organowi pierwszej instancji, że nie ma obecnie potrzeby przeprowadzania wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony 24 lipca 2024 r. i nie sposób przyjąć, że wywiad należało przeprowadzić/aktualizować po tak krótkim czasie, tym bardziej, że sytuacja skarżącego jest doskonale znana organowi. Kolegium wskazało, że postępowanie toczy się
w sposób nieobiektywny, jednak utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, co jest postępowaniem nieprawidłowym.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.