II SA/Ol 169/24

II SA/Ol 169/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk /sprawozdawca/
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1-2, art. 64
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 908 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Z przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "MOPS"), decyzją z [...] r. – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – ustalił M. R. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), opłatę za pobyt matki N. R. w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako: "DPS") w wysokości 147,55 zł. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Od decyzji tej odwołała się skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, również przepisów prawa cywilnego.
W obszernym uzasadnieniu odwołania opisała przebieg postępowania i wskazała, że MOPS nie wykonał wytycznych zawartych w decyzji kasacyjnej. W postępowaniu organ nie ustalił katalogu osób będących stronami postępowania, a postępowanie ponownie nie było prowadzone co do wszystkich zobowiązanych, bez uczestnictwa jej siostry, która to umieściła matkę w DPS. Strona podniosła również, że organ nieprawidłowo obliczył kwotę w zaproponowanej umowie, wobec czego nie można zarzucić jej, że odmówiła zawarcia umowy. Dodała, że nie można przyjąć również stanowiska organu w zakresie kwoty, jaką ustalono odpłatność za pobyt N. R. jej siostrze. W ocenie skarżącej, kwota ta jest zbyt niska, tym bardziej, że siostra otrzymała od matki mieszkanie z umową dożywocia, z którego to się nie wywiązuje, co winno mieć znaczenie w kwestii ustalenia odpłatności za pobyt w DPS ich matki.
Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium opisało stan faktyczny sprawy i podało przepisy mające zastosowanie w sprawie. Wyjaśniło, że nie można całą opłatą obciążyć siostry skarżącej, ponieważ zgodnie z przepisem art. art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm., dalej jako: "u.p.s."), opłatę ponosi mieszkaniec domu, a w dalszej kolejności jego małżonek, zstępni, wstępni a na końcu gmina. Organ odwoławczy zgodził się z MOPS co do sposobu ustalenia opłaty, jaką winna ponosić skarżąca, tj. w wysokości dochodu powyżej 300% kryterium dochodowego, co w niniejszej sprawie dało 147,55 zł miesięcznie. Podkreślono, że postępowanie powinno być prowadzone jednocześnie wobec wszystkich zobowiązanych, ale mogą być wydane odrębne decyzje wobec każdej z nich. Ważne jest, aby każda z pozostałych stron znała wysokość opłaty wnoszonej przez inną stronę. Ostatecznie Kolegium podało, że nie podziela stanowiska skarżącej, że zawarcie przez jej matkę umowy dożywocia z córką D. – siostrą strony – skutkuje ograniczeniem kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w DPS do osób zobowiązanych w umowie dożywocia. Organy administracyjne nie badają i nie oceniają stosunków cywilnoprawnych, ponieważ wykracza to poza ramy postępowania administracyjnego.
Skargę na ww. decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła skarżąca, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."), poprzez jego niezasadne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo wytknięcia przez skarżącą wielu błędów, jakich dopuścił się organ pierwszej instancji;
2. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 2 i § 2a k.p.a., poprzez pominięcie okoliczności, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji zignorował zawarte w decyzji kasacyjnej wskazania co do sposobu prowadzenia postępowania;
3. art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji, które nie odpowiada standardom określonym w ww. normach prawnych poprzez zaniechanie odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania;
4. art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów i twierdzeń;
5. art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a i art. 8 k.p.a., poprzez zaaprobowanie zaniechania łącznego rozpoznania przez organ I instancji spraw o odpłatności wszystkich zobowiązanych,
6. art. 61 ust. 2e oraz art. 61 ust. 2f u.p.s. poprzez zaaprobowanie błędnego sposobu ustalenia wysokości opłat wnoszonych za pobyt matki w DPS, w tym przede wszystkim zaaprobowanie błędnego sposobu ustalenia opłaty ponoszonej przez D. M.;
7. art. 61 ust. 2e oraz art. 61 ust. 2f u.p.s., poprzez ich błędną wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, że skoro D. M. odmówiła zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu, powinna ponosić opłatę obliczoną w sposób "proporcjonalny", podczas gdy proporcjonalne obciążenie opłatą może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana odmówi zawarcia umowy i wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego,
co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca;
8. art. 8 § 2 k.p.a., poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spaw, co znalazło odzwierciedlenie w zmianie stanowiska Kolegium w zakresie tego, czy postępowanie o odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS winno toczyć się łącznie względem wszystkich zobowiązanych, czy też dopuszczalne jest prowadzenie odrębnych postępowań;
9. art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez jego niezastosowanie i pominięcie wynikających z niego obowiązków D. M. wobec N. R. jako dożywotnika (zapewnienie dożywotniego utrzymania), podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. normy doprowadziłoby do konkluzji, że to siostra skarżącej D. M. powinna być wyłącznym zobowiązanym zstępnym do ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS;
10. art. 64 u.p.s. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie uwzględnienia przy rozpatrywaniu sprawy faktu niewywiązywania się przez D. M. z obowiązków wobec matki, w tym zaniechanie także rozważnie tych okoliczności w kontekście możliwości zastosowania art. 64 u.p.s. w stosunku do pozostałych zobowiązanych;
Jednocześnie zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych sprowadzający się do uznania, że skarżąca chciałaby, aby całą opłatę za pobyt matki w DPS uiszczała jej siostra oraz przyjęcie, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności prowadzono łącznie wobec wszystkich zobowiązanych, podczas gdy postępowanie to nigdy nie było prowadzone łącznie.
W obszernym uzasadnieniu skargi strona ponownie opisała przebieg postępowania, podkreślając, że zarzuty czynione w odwołaniu pozostają aktualne. Nie prowadzono łącznego postępowania wobec niej i jej siostry, a po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia nie została ona zawiadomiona o ponownym wszczęciu postępowania. Kolegium pominęło jej zastrzeżenia, stwierdzając, że MOPS w sposób prawidłowy ustalił jej sytuację majątkową, a następnie prawidłowo obliczył opłatę za pobyt matki w DPS. Tym samym, organ odwoławczy naruszył zasadę przekonywania. Podkreśliła, że odwołanie skupiało się na wykazaniu, że oddzielne prowadzenie spraw wszystkich zobowiązanych doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia opłaty obciążającej jej siostrę; obciążenie jej siostry opłatą proporcjonalną jest nieuzasadnione, a siostra powinna zostać obciążona opłatą w wysokości różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i inne osoby zobowiązane. Skarżąca wyliczyła, że skoro koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi 5 234 zł, jej matka ponosi opłatę w wysokości 1 984,30 zł, a jej ustalono opłatę na kwotę 147,55 zł, to siostra winna zostać obciążona opłatą w wysokości 3 102,15 zł. Strona zarzuciła również, że Kolegium nie nadało właściwego znaczenia okoliczności, iż jej siostra jest obciążona obowiązkami wobec matki wynikającymi z umowy dożywocia. Istnienie umowy dożywocia nie może być przez organy ignorowane. Dodała, że znane jest orzecznictwo, na które w tym zakresie powołał się organ odwoławczy, jednak nie zgadza się ona z przedstawioną tam argumentacją. Przysporzenie majątkowe po stronie siostry miało ją zobligować do świadczeń opiekuńczych na rzecz matki, zaś ta umieściła ją w DPS, co wygenerowało znaczne koszty. Ostatecznie skarżąca podniosła, że niezgodna z art. 2 Konstytucji RP jest taka interpretacja art. 64 u.p.s., która wyklucza możliwość zwolnienia częściowego lub całkowitego z opłaty pozostałych zobowiązanych, w przypadku gdy jeden spośród zstępnych w sposób dobrowolny przyjął na siebie obowiązek pieczy nad rodzicem. Pisma strony w toku postępowania mogły być również traktowane jako właśnie taki wniosek, bowiem o charakterze pisma nie przesądza jego tytuł, a jego treść.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 11 marca 2024 r., do sprawy przystąpił profesjonalny pełnomocnik skarżącej, który podtrzymał zarzuty i wnioski skargi.
Postanowieniem z 13 marca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Olsztynie odmówił wstrzymania wykonania decyzji organu pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej jako: "p.p.s.a."). W myśl tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z 11 marca 2024 r., a Kolegium nie sprzeciwiło mu się w przepisanym terminie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (art. 60 ust. 1 u.p.s.). Wedle natomiast art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi z kolei, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 61 ust. 3 u.p.s.
w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
W kontrolowanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej matki, a tym samym zobligowana jest do pokrywania kosztów jej pobytu w DPS. Organy trafnie ustaliły również, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat jest siostra skarżącej – D. M.. Odnosząc się więc do głównego zarzutu skargi i odwołania, tj. prowadzenia odrębnych postępowań w stosunku do zobowiązanych sióstr, tutejszy Sąd w całości podziela i uznaje jako własny pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że "w ustawie o pomocy społecznej brak jest przepisu, który nakazałby ustalenie obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, brak jest tzw. współuczestnictwa materialnego. Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego przewidziana w art. 62 k.p.a. uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania jest zapewne rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, lecz o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s., możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (wyrok NSA z 20 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1832/21 i powołane tam orzecznictwo – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Wobec tego zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium prezentowanym w zaskarżonej decyzji, że w sprawie prawidłowo ustalono krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt N. R. w DPS, a organ pierwszej instancji miał prawo wydać decyzję ustalającą wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w DPS odrębnie dla mieszkańca tego domu, samej skarżącej oraz pozostałych jej zstępnych.
Mając na uwadze powyższe, za niezasadne należy uznać wszystkie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, których uzasadnienie w istocie sprowadzało się do zarzutu odrębnego prowadzenia postępowań wobec skarżącej i jej siostry. W szczególności organy administracyjne nie naruszyły art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem z akt sprawy wynika, że kontrolowane postępowanie prowadzone było w sposób prawidłowy, organ zebrał i ocenił dowody mające znaczenie dla sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie wymagane elementy i realizuje zasadę przekonywania. Kolegium, wbrew twierdzeniom skarżącej, odniosło się do zarzutów odwołania oraz w sposób jasny i wyczerpujący przedstawiło swoją argumentację, którą tutejszy Sąd podziela.
W tym miejscu należy podkreślić, że nie mogły zostać również uwzględnione zarzuty dotyczące sposobu wyliczenia kwoty odpłatności ponoszonej przez siostrę skarżącej, ponieważ nie były one przedmiotem kontrolowanego postępowania, co jak już wyżej podano było nie tylko dopuszczalne, ale również prawidłowe.
W sposób prawidłowy natomiast organ obliczył kwotę odpłatności skarżącej, przedstawiając stosowne matematyczne działania. Decyzja w zakresie ustalenia kwoty odpłatności za pobyt w DPS jest decyzją związaną, co oznacza, że organ nie ma swobody co do ustalenia poziomu odpłatności, również w tym zakresie, że zstępni ponoszą odpłatność za pobyt w DPS podopiecznego tylko w sytuacji, jeżeli posiadany dochód w rodzinie na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (zob. wyrok NSA z 3 września 2021 r., sygn. akt I OSK 2629/20, LEX nr 3225448). W taki sposób też ustalono kwotę odpłatności w stosunku do skarżącej, co nie powinno budzić zastrzeżeń.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organ art. 64 u.p.s. wskazać należy, że przepis ten stanowi, iż osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W orzecznictwie utrwalony jest jednak pogląd, który tutejszy Sąd podziela, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1746/19, LEX nr 3331455). Jak wskazał wprost Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 "zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt". Postępowanie
w rozpoznawanej sprawie dotyczyło określenia skarżącej wysokości opłaty miesięcznej za pobyt jej matki w DPS. Dopiero więc później – gdy decyzja w tym przedmiocie stanie się prawomocna – w odrębnym postępowaniu prowadzonym na wniosek strony, można żądać zwolnienia z opłaty. W tym zakresie organy nie naruszyły więc przepisów ustawy.
Ostatecznie wskazać należy, że niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego, bowiem w postępowaniu administracyjnym organy orzekają wyłącznie na podstawie przepisów prawa materialnego administracyjnego, a nie cywilnego. Kwestia umowy dożywocia zawarta pomiędzy mamą a siostrą skarżącej pozostaje bez wpływu na administracyjną sprawę ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. Obowiązek wywodzący się z przepisu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest bowiem obowiązkiem alimentacyjnym (obowiązkiem wynikającym z prawa cywilnego – rodzinnego i opiekuńczego), lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do DPS. Realizacja tego obowiązku administracyjnoprawnego ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS (por. powołana wyżej uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, CBOSA). Przy czym, realizacja obowiązku alimentacyjnego nie zwalnia z ponoszenia odpłatności za pobyt krewnego w DPS i odwrotnie; obydwa obowiązki mogą być wykonywane równolegle, z tym zastrzeżeniem, że alimenty podwyższają dochód mieszkańca DPS, a to tym samym zmniejszają wysokość opłaty przypadającej na pozostałych zobowiązanych (zob. wyrok NSA z 12 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1099/22, CBOSA). Oznacza to, że w kontrolowanej sprawie bez znaczenia pozostaje, że siostra została obdarowana przez matkę darowizną lokalu mieszkalnego. Tym bardziej nie jest to również okoliczność, która prowadzi do konkluzji, że to D. M. winna być wyłącznym zstępnym zobowiązanym do ponoszeniu kosztów pobytu N. R. w DPS.
Podsumowując, orzekające w sprawie organy w sposób wnikliwy
i wyczerpujący ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i prawidłowo zastosowały przepisy procesowe, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.