II SA/Ol 167/04

II SA/Ol 167/04 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2005-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Adam Matuszak /przewodniczący/
Alicja Jaszczak-Sikora
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Sędzia WSA Protokolant Adam Matuszak Marzanna Glabas (spr.) Alicja Jaszczak-Sikora Marcin Morawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie nadania prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty E. z dnia "[...]" r. nr "[...]"; II. zasądza od Wojewody na rzecz Gminy kwotę 440,- zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Rejonowego w E. decyzją z dnia 29 kwietnia 1998 r., znak: "[...]" orzekł w pkt l o nadaniu J. L. na własność 2060/10000 części zabudowanej działki nr 483/5 o pow. ogólnej 0,1600 ha wraz z udziałem w budynku mieszkalnym wynoszącym 1960/10000 i udziałem w budynku gospodarczym wynoszącym 2429/10000 a także działki niezabudowane nr 483/4 o pow. 0,0600 ha i nr 86/2 o pow. 5,0000 ha, położone we wsi P. gmina P.; w pkt 2 ustalił wartość nadanych nieruchomości w ilości 74,77 kwintali żyta według cennika obowiązującego w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie i w pkt 3 odmówił nadania na własność pozostałej części zabudowanej działki nr 483/5 w udziale 7940/10000 o pow. ogólnej 0,1600 ha, działki nr 483/2 o pow. 0,5700 ha, działki nr 483/3 o pow. 0,3700 ha oraz działki nr 101 o pow. 0,7700 ha, działki nr 129 o pow. 0,7500 ha, działki nr 130 o pow. 0,4200 ha oraz części działki nr 85 o pow. 1.040/10000 ha a także pozostałej części pomieszczeń w budynku mieszkalnym i budynku gospodarczym.
Wojewoda decyzją z dnia 18 stycznia 2001 r., Nr "[...]", po rozpatrzeniu odwołania J. L., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt II SA 562/01 stwierdził nieważność powyższej decyzji Wojewody z uwagi na rażące naruszenie przepisów procedury administracyjnej, poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w części, w której tej decyzji nie zaskarżono.
W wykonaniu tego wyroku Wojewoda wydał decyzję z dnia 27 marca 2003 r., Nr "[...]", którą uchylił punkt 3 decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w E. z dnia 29 kwietnia 1998 r., znak: "[...]" i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji - Starostę E.
Decyzją z dnia 30 października 2003 r., Nr "[...]" Starosta
E. działając na podstawie art. 2, art. 5 i art. 13 dekretu z dnia 6 września
1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340), nadał J. L. na własność część działki nr 483/5 w udziale 7940/10000 o pow. 0,1600 ha, działkę nr 483/2 o pow. 0,5700 ha, działkę nr 483/3 o
pow. 0,3700 ha, działkę nr 101 o pow. 0,7700 ha, działkę nr 129 o pow.
1,0400 ha działkę nr 130 o pow. 0,4200 ha, część działki nr 85 w udziale
8040/10000 ha oraz pozostałą część pomieszczeń w budynku mieszkalnym
w udziale 8040/10000 i w budynku gospodarczym w udziale 7571/10000, położone we wsi P.
W uzasadnieniu stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że J. L. w dniu 7 września 1951 r. posiadał i prowadził gospodarstwo rolne, które obejmowało działki oznaczone numerami: zabudowana działka nr 483/5, działka niezabudowana nr 483/4, 86/2, 483/2, 483/3, 101, 129, 130 oraz cześć działki nr 85, położone we wsi P. gm. P., które na dzień wydania decyzji są własnością osób trzecich. Uznał, że wątpliwości w sprawie oraz fakty, których nie da się jednoznacznie stwierdzić, powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony, która wywodzi z tego skutki prawne. Dał zatem wiarę zeznaniom świadków: L. N., F. M., J. P., F. L., którzy jednoznacznie stwierdzili, że J. L. w 1951 r. był w posiadaniu w/w nieruchomości oraz jako jedyny zamieszkiwał budynek mieszkalny usytuowany na działce nr 483/5 o pow. 0,1600 ha. Zauważył, że przesłuchani w charakterze
świadków: W. O., C. W., K. L., M. K., L. Z. dokładnie nie pamiętają (ze względu na odległość czasową) daty opuszczenia przez J. L. zajmowanych nieruchomości. Nie dał wiary świadkom: C. J., H. P. i W. S., którzy wprowadzili się po dniu 7 września 1951 r. i po tej dacie poznali J. L. oraz H. W., który mieszkał w P. od 1945 r., w latach 1950-52 był w wojsku i nie mógł znać stanu faktycznego na dzień 7 września 1951 r.
Organ pierwszej instancji stwierdził ponadto, że nabycie z mocy prawa przedmiotowych nieruchomości "ma znaczenie historyczne", gdyż nie może wpływać na obecny stan prawny nieruchomości.
Od decyzji tej odwołanie wniósł Wójt Gminy P. kwestionując prawidłowość ustalenia stanu faktycznego i wnosząc o uchylenie jej w całości i wydanie decyzji odmawiającej nadania J. L. na własność przedmiotowych nieruchomości oraz pełnomocnik J. L. w zakresie uzasadnienia tej decyzji, wskazując na brak podstaw do stwierdzenia, że "nabycie z mocy prawa przedmiotowych nieruchomości 'ma znaczenie historyczne', gdyż nie może wypływać na obecny stan prawny nieruchomości i nie zmieni ich aktualnego stanu prawnego".
Decyzją z dnia 19 grudnia 2003 r., Nr "[...]" Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził m.in., że wydany na podstawie art. 2 ust. l dekretu z dnia 6 września 1951 r. akt nadania gospodarstwa rolnego i jego przynależności ma charakter deklaratoryjny i nie jest ograniczony w czasie. Powinien być wydany nawet obecnie po stwierdzeniu, że rolnik spełnia przesłanki do nabycia własności gospodarstwa, bez względu na jego stan prawny. Podstawowym warunkiem nabycia własności z mocy tego dekretu jest faktyczne posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 7 września 1951 r. Podejmując decyzję organ pierwszej instancji oparł się na zeznaniach świadków i
stwierdził, że J. L. spełniał te przesłanki. Ocenił, że zarzuty podnoszone w odwołaniach były znane organowi podejmującemu decyzję i nie wnoszą nic nowego do sprawy.
Decyzję tę zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Gmina P. W uzasadnieniu skargi zarzuca błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazując na brak uzasadnienia, dlaczego organy obu instancji nie dały wiary zeznaniom świadków bezpośrednio niezainteresowanych rozstrzygnięciem sprawy, natomiast dały wiarę zeznaniom żony i członków rodziny strony. Podnosi, że wątpliwości w sprawie oraz fakty, których nie da się jednoznacznie stwierdzić, nie powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony, która wywodzi z tego skutki prawne. J. L. powinien udowodnić fakt, że w 1951 r. był w posiadaniu przedmiotowych nieruchomości i jako jedyny zamieszkiwał sporny budynek. Zarzuca ponadto nienależyte uzasadnienie decyzji.
Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej
oddalenie. W uzasadnieniu podkreślił, że z uwagi na upływ 52 lat trudno jest
znaleźć świadków, którzy obecnie jednoznacznie potwierdziliby fakt użytkowania przez J. L. nieruchomości w dniu 7 września 1951 r. i
określiliby zakres tego użytkowania. Większość świadków zeznała, że nie pa
mięta dokładnie wszystkiego. Pomocne w rozstrzygnięciu było więc przesłuchanie samego zainteresowanego i członków jego rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W zwiąż-
ku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l powołanej ustawy.
W niniejszej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia takiego narusze
nia. Kwestią sporną jest okoliczność, czy J. L. w dniu 7 września 1951 r. posiadał i prowadził gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły m.in. część działki nr 483/5 w udziale 7940/10000 o pow. 0,1600 ha, działka
nr 483/2 o pow. 0,5700 ha, działka nr 483/3 o pow. 0,3700 ha, działka nr 101 o
pow. 0,7700 ha, działka nr 129 o pow. 1,0400 ha, działka nr 130 o
pow. 0,4200 ha, część działki nr 85 w udziale 8040/10000 ha oraz pozostała
część pomieszczeń w budynku mieszkalnym w udziale 8040/10000 i w budynku
gospodarczym w udziale 7571/10000, położonych we wsi P. Stosownie
bowiem do art. 2 ust. l dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340 z późn. zm.), osoby, które posiadały gospodarstwa rolne i prowadziły je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akt nadania, który zawiera określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 1 powołanego dekretu).
Rozpoznając zatem niniejszą sprawę organy administracji zobowiązane były ustalić - w sposób nie budzący wątpliwości - istnienie okoliczności określonych w tym przepisie.
Organy orzekające w sprawie uznały, że skarżący spełnia przesłanki określone w powołanym art. 2 ust. l dekretu, co stanowiło podstawę do wydania decyzji orzekającej o nadaniu J. L. na własność spornych nie-
ruchomości. Jednakże prawidłowości tej oceny nie można zweryfikować. Kwestia wyłącznego posiadania przez L. przedmiotowych nieruchomości w dniu 7 września 1951 r., w szczególności fakt niezamieszkiwania w tej dacie w spornym budynku innych osób, nie została - z naruszeniem art. 7, art. 75 § l i art. 77 § l kpa - należycie wyjaśniona, brak jest również oceny zgromadzonych w tym zakresie dowodów, co narusza art. 80 Kpa.
Przede wszystkim nie podjęto się wyjaśnienia rozbieżności wynikających z obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania prowadzonego od 1986 r. Twierdzenia świadków złożone do protokołów z dnia 29 września 1995 r. i z dnia 10 grudnia 1997 r. nie zostały w ogóle poddane weryfikacji dowodowej. Brak jest też jakiejkolwiek analizy i oceny materiału dowodowego.
Organ w zasadzie bez żadnego uzasadnienia odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom W. O., C. W., K. L., M. K. i L. Z., ograniczając się do lakonicznej oceny, że "ze względu na odległość czasową" nie pamiętają oni dokładnej daty opuszczenia przez L. zajmowanych nieruchomości. Stanowisko, że "wątpliwości w sprawie oraz fakty, których nie da się jednoznacznie stwierdzić, powinny być rozstrzygnięte na strony, która wywodzi z tego skutki prawne" skutkowało zaś uznaniem za wiarygodne zeznań świadków: F. L. (żony wnioskodawcy), J. P. (powinowatej wnioskodawcy), L. N. i F.M. Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony może mieć zastosowanie, jeżeli w sprawie nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny, a w tym kierunku organy nie przeprowadziły żadnych rozważań.
Zeznania H. P. organ pierwszej instancji uznał za niewiarygodne, gdyż zamieszkała ona w P. po 1951 r., lecz nie uzasadnił swojego twierdzenia. Z zeznań złożonych do protokołu przesłuchania świadka z dnia 2 grudnia 1994 r. i z dnia 10 grudnia 1997 r. oraz z protokołu z rozprawy z
dnia 29 września 1995 r. wynika natomiast, że H. P. zamieszkała w P. w 1945 r. a w spornym budynku w 1950 r.
Organy dały wiarę zeznaniom L. N., która zeznała do protokołu z dnia 10 grudnia 1997 r., że do P. z rodziną przyjechała w 1947 r. i dokładnie nie pamięta, kiedy L. wprowadził się do budynku przy ul. "[...]". Pamięta, że jak przyjechała do P. to L. już był. Z protokołu przesłuchania strony z dnia 25 listopada 1985 r. i "Wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na ziemiach Odzyskanych", wynika zaś jednoznacznie, że L. zamieszkał w P. dopiero jesienią 1949 r.
Za zbyt daleko idące należy uznać wniosek, jakoby F. M. jednoznacznie stwierdził m.in., że L. w 1951 r. jako jedyny zamieszkiwał w przedmiotowym budynku. Do protokołu z dnia 29 września 1995 r. świadek zeznał, że "nie sprawdzał, czy ktoś mieszka na górze", co nie pozwala na wyprowadzenie powyższego wniosku.
Bez jakiegokolwiek uzasadnienia całkowicie zostały pominięte dowody z zeznań G. B., złożonych do protokołu z dnia 24 listopada 1994 r., 29 września 1995 r. i 10 grudnia 1997 r. W żaden sposób nie odniesiono się również do treści książki meldunkowej z 1953 r., do której zastosowanie ma art. 76 § l i 3 kpa. Książka ta została co prawda sporządzona w 1953r., ale zawiera wpisy dotyczące lat wcześniejszych i z całą pewnością założona została w okresie nieodległym od zdarzeń mających znaczenie w sprawie ( zamieszkiwania różnych osób w spornym budynku). Pozostawienie tego dowodu bez ustosunkowania się do niego stanowi z cała pewnością uchybienie przepisom postępowania administracyjnego. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu. Pominięcie jakiegokolwiek dowodu, może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów.
Okolicznością nie kwestionowaną w sprawie jest, że w spornym budynku, przed wprowadzeniem się do niego mieszkańców, było prowadzone przedszkole, przeniesione następnie do budynku zajmowanego przez Urząd Gminy. Nie ustalono daty przeniesienia przedszkola i urzędu gminy, natomiast okoliczności te mogą mieć znaczenie przy weryfikowaniu daty zamieszkania w tym budynku poszczególnych lokatorów. Z treści oświadczenia mieszkańców P. z dnia 17 kwietnia 1986 r., pisma lokatorów bloku przy ul. "[...]" w P. do naczelnika Urzędu Gminy z dnia 18 kwietnia 1986 r. oraz protokołu przesłuchania świadka H. P. z dnia 2 grudnia 1994 r. wynika bowiem, że P. i M. zostali przekwaterowani do spornego budynku już w 1950 r., gdyż zajmowane przez nich lokale zostały zajęte na potrzeby Urzędu Gminy. Z kolei z zeznań F. L., F. M. i J. P. wynika, że pozostali lokatorzy zamieszkali w tym budynku dopiero w kilka lat po L.
Skoro więc organ pierwszej instancji nie zebrał pełnego materiału dowodowego i nie poczynił niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to utrzymanie wydanej w oparciu o taki materiał decyzji, stanowi naruszenie prawa.
W rozpatrywanej sprawie naruszono także art. 107 § 3 Kpa. Przede wszystkim zabrakło wyjaśnienia motywów, dlaczego organ dał wiarę wybranym tylko świadkom, nie wskazano również faktów uznanych za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Argumenty, które zdaniem organu przemawiaj ą za tym, iż J. L. w dniu 7 września 1951 r. spełnia przesłanki określone w art. 2 ust. l dekretu z dnia 6 września 1951 r., nie dają się zrekonstruować na podstawie uzasadnienia decyzji i nie są wystarczająco ujawnione.
Ponownie rozpatrując sprawę należy przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w
przepisach art. 7, art. 77 § l i art. 80 Kpa. W oparciu o prawidłowo zebrany i kompletny materiał dowodowy organ rozstrzygnie o ewentualnym istnieniu przesłanek określonych w art. 2 ust. l dekretu z dnia 6 września 1951 r. oraz przedstawi argumenty i podstawy podjętej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 Kpa.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 powołanej ustawy.