II SA/Ol 166/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki na decyzję odmawiającą ustalenia warunków zabudowy dla kotłowni, uznając, że nie można ich ustalić dla inwestycji już zrealizowanej samowolnie.
Spółka F. sp. z o.o. wniosła o ustalenie warunków zabudowy dla zmiany sposobu użytkowania budynku magazynu na kotłownię, mimo że budynek był w budowie. Organy administracji odmawiały wydania decyzji, wskazując na samowolę budowlaną i niezrealizowanie procedur legalizacyjnych. Sąd administracyjny pierwszej instancji, po wcześniejszym uchyleniu decyzji organów, w ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę, stwierdzając, że nie można ustalić warunków zabudowy dla inwestycji już zrealizowanej samowolnie, a decyzja o rozbiórce elementów kotłowni pozostaje w obrocie prawnym.
Spółka F. sp. z o.o. złożyła wniosek o ustalenie warunków zabudowy dla zmiany sposobu użytkowania istniejącego budynku magazynu na kotłownię. Budynek ten był w trakcie budowy na podstawie pozwolenia nr 7/2015. Organy administracji, początkowo odmawiając, a następnie uchylając decyzje, ostatecznie odmówiły ustalenia warunków zabudowy, wskazując na samowolną zmianę sposobu użytkowania obiektu i brak postępowań legalizacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po wcześniejszym uchyleniu decyzji organów w wyroku z 2 czerwca 2022 r. (II SA/Ol 285/22), w ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę spółki. Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły ustalenia warunków zabudowy, ponieważ inwestycja została już zrealizowana w sposób samowolny, a w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę urządzeń kotłowni. Sąd podkreślił, że decyzja o warunkach zabudowy może być wydana dla inwestycji już zrealizowanej tylko w ramach postępowania legalizacyjnego, a nie niezależnie od działań organów nadzoru budowlanego. Sąd odniósł się również do kwestii decyzji środowiskowej, uznając, że była ona prawidłowo uzyskana dla planowanego przedsięwzięcia, jednak nie mogło to skutkować uwzględnieniem skargi z uwagi na niedopuszczalność ustalenia warunków zabudowy dla samowolnie zrealizowanej inwestycji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji już zrealizowanej jest dopuszczalne wyjątkowo, jedynie w ramach postępowania legalizacyjnego, gdy organ nadzoru budowlanego nałoży obowiązek przedłożenia takiej decyzji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że decyzja o warunkach zabudowy dotyczy przyszłych zamierzeń inwestycyjnych. W przypadku samowolnej budowy lub zmiany sposobu użytkowania, inwestor musi przejść przez procedury legalizacyjne, które mogą wymagać przedłożenia decyzji o warunkach zabudowy, ale nie można inicjować postępowania o ustalenie warunków zabudowy niezależnie od działań organów nadzoru budowlanego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (38)
Główne
u.p.z.p. art. 61 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 61 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Pomocnicze
u.p.z.p. art. 4 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 6 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 55
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 64 § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Prawo budowlane art. 36 § ust. 1 i ust. 1b
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 48
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 51
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 36a § ust. 5 pkt 4
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 71a
Ustawa Prawo budowlane
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo budowlane art. 33 § ust. 2 pkt 3
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 35 § ust 5 pkt 3
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 71 § ust. 2 pkt 4
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 28 § ust. 1
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 30 § ust. 1b
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 59 § ust. 3
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 59 § ust. 1
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 60
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 61
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 63 § ust. 1
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 2 § pkt 1
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 4 § ust. 2 pkt 2
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 56
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 61
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 55
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 64 § ust. 1
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 71 § ust. 2 pkt 2
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 72 § ust. 1 pkt 3
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 151
Ustawa Prawo budowlane
Prawo budowlane art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo budowlane
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nie można ustalić warunków zabudowy dla inwestycji już zrealizowanej samowolnie, gdy w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę. Postępowanie o ustalenie warunków zabudowy dla obiektu zrealizowanego samowolnie musi być ściśle powiązane z postępowaniem legalizacyjnym prowadzonym przez organ nadzoru budowlanego.
Odrzucone argumenty
Spółka argumentowała, że wniosek dotyczy przyszłego sposobu użytkowania budynku, a nie legalizacji samowoli budowlanej. Spółka kwestionowała uznanie przepisów prawa budowlanego za przepisy odrębne w kontekście warunków zabudowy. Spółka podnosiła, że organ nie wyjaśnił prawidłowo kwestii związanych z decyzją środowiskową.
Godne uwagi sformułowania
nie można ustalić warunków zabudowy dla inwestycji już zrealizowanej samowolnie postępowanie o ustalenie warunków zabudowy niezależnie od działań organów nadzoru budowlanego jest niedopuszczalne decyzja o warunkach zabudowy obejmuje przyszłe zamierzenia
Skład orzekający
Bogusław Jażdżyk
przewodniczący
Ewa Osipuk
członek
Marzenna Glabas
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji zrealizowanych samowolnie i ich związek z postępowaniem legalizacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy istnieje ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących warunków zabudowy i samowoli budowlanej, a także podkreśla znaczenie postępowań legalizacyjnych. Jest to ważny przykład dla inwestorów i prawników zajmujących się prawem budowlanym i planowaniem przestrzennym.
“Samowolna budowa kotłowni i próba legalizacji przez warunki zabudowy – sąd wyjaśnia granice prawa.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Ol 166/24 - Wyrok WSA w Olsztynie Data orzeczenia 2024-04-09 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-02-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie Sędziowie Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/ Ewa Osipuk Marzenna Glabas /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6153 Warunki zabudowy terenu Hasła tematyczne Zagospodarowanie przestrzenne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 977 art. 4 ust. 2 pkt 2, art. 6 ust. 2 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, pkt 5, art. 55, art. 64 ust. 1 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.) Dz.U. 2021 poz 2351 art. 36 ust. 1 i ust. 1b, art. 48, art. 51 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi F. sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z 2 września 2021 r. F. sp. z o.o. (dalej jako: "skarżąca", "spółka", "inwestor") wystąpiła do Wójta Gminy o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania budynku magazynu do przechowywania płodów rolnych (w budowie - pozwolenie nr 7/2015) na kotłownię w ramach istniejącej zabudowy zagrodowej, na działce nr [...]. We wniosku podano parametry obiektu kubaturowego. Skonkretyzowano, że zamierzeniem inwestora jest: kotłownia grzewcza wodna o mocy 1,70 MW, zasilana płynnym paliwem gazowym propan, awaryjnie drugi kocioł opalany biomasą o mocy 0,85 MW; komin stalowy o wysokości 12 m n.p.t. oraz zbiorniki naziemne – 6 sztuk o pojemności 6,4 m3 każdy. Do wniosku spółka załączyła decyzję Wójta Gminy z dnia 18 czerwca 2019 r., nr OS.6220.2.2018, określającą środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia pn. "Dostosowanie istniejącej instalacji do odchowu i tuczu indyków w S., gm. S., do wymagań niezbędnych do prowadzenia chowu brojlerów kurzych w maksymalnej, jednorazowej obsadzie stanowisk hodowlanych wynoszącej 1 200,00 DJP", zlokalizowanego na działkach nr [...]". Decyzją z dnia 19 listopada 2021 r. Wójt Gminy (dalej jako: "organ I instancji") odmówił ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania budynku do przechowywania płodów rolnych (w budowie) na kotłownię. W uzasadnieniu stwierdził, że obiekt objęty wnioskiem jest w trakcie budowy. Stwierdził, że nie można zmienić sposobu użytkowania obiektu, który nie jest jeszcze użytkowany. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 31 stycznia 2022 r., nr SKO.73.524.2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o ustalenie warunków zabudowy może co do zasady dotyczyć wyłącznie planowanego przedsięwzięcia budowlanego, a nie inwestycji już zrealizowanej lub będącej w toku. Wydanie decyzji o warunkach zabudowy w stosunku do inwestycji już zrealizowanych lub będących w toku dopuszczalne jest wyjątkowo - w sytuacji nałożenia na inwestora przez organ nadzoru budowlanego obowiązku przedłożenia tej decyzji w ramach postępowania zmierzającego do doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. Nie jest dopuszczalne, aby inwestor inicjował postępowanie co do ustalenia warunków zabudowy niezależnie od działań podejmowanych przez organ nadzoru. Organ odwoławczy zauważył, że z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że budynek objęty wnioskiem o zmianę sposobu użytkowania jest w trakcie budowy. Reasumując, Kolegium podniosło, że tak jak nie można ustalić warunków zabudowy dla inwestycji zrealizowanych lub będących w toku, tak samo nie można ustalić warunków zabudowy dla zmiany sposobu użytkowania obiektu, który nie jest jeszcze użytkowany, gdyż jest w trakcie budowy. Wyrokiem z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 285/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił powyższe decyzje. Wskazał, że zgodnie z wyjaśnieniami prezesa spółki, zamiarem spółki jest zmiana pozwolenia na budowę. Zamierzenie nie jest jeszcze zrealizowane, budowa nie zakończyła się jeszcze. W związku z tym niezasadnie organy i pełnomocnik spółki skupili się na analizie przepisów ustawy Prawo budowlane, które dotyczą zupełnie innych etapów procesu budowlanego, a pominęli przepisy dotyczące zmiany pozwolenia na budowę. Sąd stwierdził, że nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy są uwagi Kolegium dotyczące dostosowania inwestycji do stanu zgodnego z prawem, kiedy z akt sprawy nie wynika, aby inwestor dopuścił się samowoli budowlanej. Treść wniosku i załączona decyzja środowiskowa potwierdzają, że inwestor zmienił koncepcję inwestycji, do czego miał prawo. W tym celu wystąpił najpierw o decyzję środowiskową, która zgodnie z pkt 3 ppkt 1 lit. e), f) i g) obejmuje: kocioł wodny o mocy cieplnej do 1,700 MW, wyposażony w palnik zasilany płynnym paliwem gazowym propanem, z kominem stalowym, izolowanym termicznie, o wysokości 12 m n.p.t.; kocioł opalany biomasą (drewnem opałowym w postaci zrębki), o mocy cieplnej do 0,850 MW i wysokości emitora 14 m n.p.t., wyposażony w urządzenie odpylające o średniej skuteczności redukcji pyłu ogólnego 76,2%; sześć zbiorników do naziemnego magazynowa płynnego propanu, każdy o pojemności 6,4 m3. W uzasadnieniu decyzji czytamy m.in. na str. 16, że inwestor podjął decyzję o zastąpieniu kotłów opalanych węglem kamiennym kotłem opalanym płynnym paliwem gazowym – propanem, a w przypadku awarii kotła opalanego gazem, uruchamiany będzie kocioł na biomasę. W związku z tym inwestor zamierza wyposażyć instalację energetyczną (kotłownię) w zespół zbiorników do naziemnego magazynowania płynnego propanu w ilości sześciu zbiorników, każdy o pojemności 6,4 m3, tj. łącznie 38,40 m3. Zbiorniki posadowione zostaną na istniejącej żelbetowej płycie zlokalizowanej w sąsiedztwie budynku kotłowni. Kotłownia zlokalizowana zostanie w istniejącym budynku pełniącym rolę magazynu słomy (str. 20). W decyzji środowiskowej wskazano, że są to ustalenia dotyczące ochrony środowiska do uwzględnienia przy wydaniu decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1-13 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostepnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 2081), dalej w skrócie: "ustawa środowiskowa", a więc m.in. decyzji o pozwoleniu na budowę (pkt 1) i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (pkt 3). Sam organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że przed wydaniem decyzji o warunkach zabudowy inwestor musiał uzyskać decyzję środowiskową dla realizacji sześciu naziemnych zbiorników do magazynowania gazu, tj. przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839), dalej: "rozporządzenie". Po czym zupełnie zignorował tę okoliczność. Sąd wskazał, że oczywistym jest, że co do zasady decyzja o warunkach zabudowy obejmuje przyszłe zamierzenia. Zgodnie z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2021 r. poz. 741 ze zm.), dalej jako: "u.p.z.p.", decyzja o warunkach zabudowy wiąże organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę. Jednak to inwestor jest dysponentem prawa do realizacji zabudowy. Jeżeli wystąpi o pozwolenie na budowę, to decyzja o warunkach zabudowy wiążąco określa dopuszczoną funkcję, czyli przeznaczenie planowanej zabudowy. Z tego powodu zamierzony sposób użytkowania obiektu budowlanego stanowi istotny warunek pozwolenia na budowę. Zmianę tego warunku, czyli zamierzenia co do przeznaczenia obiektu, należy kwalifikować jako istotne odstąpienie od zatwierdzonego pozwolenia budowlanego. Dał temu wyraz ustawodawca w art. 36a ust. 5 pkt 4 ustawy Prawo budowlane, w którym wskazał, że istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie: zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Treść tego przepisu potwierdza jednoznacznie, że zmiana sposobu użytkowania może dotyczyć zamierzonego sposobu użytkowania. Sąd wywiódł, że at. 59 ust. 1 u.p.z.p. może mieć zastosowanie do zabudowy pozostającej w sferze planów, będącej w trakcie realizacji pozwolenia na budowę, jak i już użytkowanej w określony sposób po zakończeniu budowy. Może mieć miejsce sytuacja, gdy po ustaleniu warunków zabudowy inwestor zmieni plany co do funkcji zabudowy i w celu uzyskania pozwolenia na budowę lub jego zmiany będzie musiał uzyskać nowe warunki zabudowy. Sąd dostrzegł, że w przypadku samowolnej budowy lub samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego, przepisy ustawy Prawo budowlane przewidują procedury legalizacyjne (np. art. 48, art. 51 art. 71a ), które także wymagają przedłożenia decyzji o warunkach zabudowy w celu sprawdzenia zgodności popełnionej samowoli z przepisami u.p.z.p. Sąd zauważył, że z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Reasumując, Sąd stwierdził, że organy orzekające bezpodstawnie przyjęły, że nie można ustalić warunków zabudowy dla obiektu będącego w trakcie budowy. Wskazał, że niezasadnie pominięto też, że wniosek obejmował prócz zmiany sposobu użytkowania budynku także inne roboty budowlane mogące znacznie oddziaływać na środowisko i wpływać na zmianę zagospodarowania terenu. Także z tego powodu nie można było uznać wniosku za bezprzedmiotowy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z 25 kwietnia 2023 r. Wójt Gminy odmówił ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu przeznaczenia (użytkowania) budynku magazynu do przechowywania płodów rolnych (w budowie - pozwolenie nr 7/2015) na kotłownię, na ww. działce. Wyjaśnił, że w sprawie zostały spełnione warunki z art. 61 ust. 1 pkt 2, 3, 4 i 6 u.p.z.p., do wniosku nie ma zastosowania art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. z uwagi na powierzchnię gospodarstwa rolnego, natomiast nie został spełniony warunek z art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. Organ I instancji wskazał, że w celu sporządzenia analizy funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu przeprowadził wizję lokalną, w czasie której zauważono dwa kominy, w tym z jednego ulatniał się dym. Organ ustalił, że ww. budynek służy jako kotłownia już użytkowana, na którą wnioskodawca ubiega się o warunki zabudowy. Ustalił też, że Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego prowadzi postępowanie administracyjne w sprawie budowy budynku gospodarczego wykonanego na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę Nr 7/2015 z dnia 09.01.2015 r. w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w ww. pozwoleniu na budowę, w trybie art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane. Urządzenia i instalacje grzewcze w budynku są objęte tym postępowaniem. Jednocześnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego poinformował, że nie wydał postanowienia w trybie art. 48b ust 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane. W powyższej sprawie została wydana decyzja przez Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakazująca rozbiórkę urządzeń znajdujących się wewnątrz przedmiotowego budynku. W związku z tym, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ I instancji podniósł, że nie jest dopuszczalne, aby inwestor inicjował postępowanie co do ustalenia warunków zabudowy niezależnie od działań organów nadzoru budowlanego podejmowanych co do robót budowlanych rozpoczętych bądź prowadzonych bez wymaganego pozwolenia na budowę. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej spółki zarzucił naruszenie: - art. 59 u.p.z.p. poprzez jego niezastosowanie, mimo że przepis ten dotyczy również inwestycji znajdującej się w trakcie budowy; - art. 61 ust. 1 pkt 5 przez błędne uznanie, że planowane przedsięwzięcie narusza przepisy odrębne, bez wskazania jakie są to konkretnie przepisy, a w konsekwencji nieprawidłową odmowę ustalenia warunków zabudowy; - art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez brak uwzględnienia oceny prawnej WSA w Olsztynie z wyroku wydanego w sprawie II SA/Ol 285/22; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak racjonalnego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, polegającego po pierwsze na zaniechaniu wskazania, który z przepisów odrębnych prawa materialnego miałby być naruszony; po drugie, na zaniechaniu wyjaśnienia, jakie powody doprowadziły do zaniechania zastosowania się do wiążącej wykładni prawa ustalonej w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Decyzją z 18 grudnia 2023 r., nr SKO.73.271.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w toku ponownego prowadzenia postępowania organ I instancji uzupełnił akta sprawy o dokumenty potwierdzające wykonanie robót związanych z samowolną zmianą sposobu użytkowania przedmiotowego budynku gospodarczego/ magazynowego na kotłownię m.in. o decyzję Starosty znak: B.6740.23.47.2014/2019 z dnia 15.05.2019 r. uchylającą decyzję nr 7/2015 z dnia 09.01.2015 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą spółce pozwolenia na budowę budynku gospodarczego w miejscowości S. na działce nr geod. [...] (wobec stwierdzenia przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego istotnych odstępstw od ustaleń i warunków ww. pozwolenia na budowę, tj. samowolną zmianę sposobu użytkowania ww. budynku gospodarczego na funkcje kotłowni do ogrzania 5-ciu budynków inwentarskich oraz nałożenia na inwestora obowiązku sporządzenia projektu budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych, w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane). Z uwagi na brak przedłożenia przez inwestora projektu zamiennego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, decyzją znak: PINB-7140/01/23/2019 z dnia 14.10.2020 r., nakazał w trybie art. 51 ust. 5 ustawy Prawo budowlane rozbiórkę przedmiotowego budynku gospodarczego. Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (decyzją znak: P.7721.156.2020 11MM z dnia 12.05.2021 r.) uchylił powyższą decyzję PINB oraz orzekł co do istoty - nakazując rozbiórkę 6 płyt fundamentowych oraz urządzeń grzewczych znajdujących się wewnątrz przedmiotowego budynku gospodarczego (wykonanych w ramach samowolnej zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek kotłowni). Sprawa jest rozpatrywana przez sąd administracyjny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie sygn. akt II SA/OI 661/21 z dnia 25.01.2022 r. oddalający skargę inwestora; wyrok nie jest prawomocny z uwagi na wniesienie przez spółkę skargi kasacyjnej). Podkreślono, że ustalenia organów nadzoru budowlanego pokrywają się z ustaleniami Wójta Gminy, który w ramach wizji lokalnej stwierdził, że z dwóch kominów przedmiotowego budynku ulatniał się dym. Kolegium wyjaśniło, że katalog przepisów odrębnych, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. (Dz. U. z 2023 r. poz. 977) nie jest katalogiem stałym. Liczba i rodzaj przepisów uznanych za przepisy odrębne zależy bowiem od faktycznych i prawnych uwarunkowań terenu, co do którego są ustalane warunki zabudowy, w tym sposobu jego zagospodarowania. Wniosek o ustalenie warunków zabudowy może co do zasady dotyczyć wyłącznie planowanego przedsięwzięcia budowlanego, a nie inwestycji już zrealizowanej lub będącej w toku. Wydanie decyzji o warunkach zabudowy w stosunku do tych ostatnich dopuszczalne jest wyjątkowo - w sytuacji nałożenia na inwestora przez organ nadzoru budowlanego obowiązku przedłożenia tej decyzji w ramach postępowania zmierzającego do doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. Zatem możliwość ubiegania się przez inwestora o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla obiektu wybudowanego lub będącego w budowie pozostaje w ścisłym związku z postępowaniem legalizacyjnym, w ramach którego wydawane jest postanowienie w tym przedmiocie. Nie jest natomiast dopuszczalne, aby inwestor inicjował postępowanie co do ustalenia warunków zabudowy niezależnie od działań organów nadzoru budowlanego podejmowanych co do robót budowlanych rozpoczętych bądź prowadzonych bez wymaganego pozwolenia na budowę. Kolegium zauważyło, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 25.01.2022 r. sygn. akt II SA/Ol 661/21 wskazał, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach (z dnia 18.06.2019 r. znak: OŚ.6220.2.2018) nie ma nic wspólnego z legalizacją samowolnej zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na ww. działce na kotłownię ani ze zmianą sposobu zagospodarowania działki. W ocenie Kolegium samowolne wykonanie przedmiotowej inwestycji poprzez zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części (niezależnie od naruszenia art. 36a ust. 1 oraz ust. 5 pkt 4 ustawy Prawo budowlane) stanowiło również naruszenie art. 71 ust. 2 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej. Wskazano, że przed złożeniem przedmiotowego wniosku inwestor powinien uzyskać decyzję środowiskową na realizację sześciu naziemnych zbiorników na magazynowanie gazu, zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 37 rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze, Kolegium uznało, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, w szczególności w zakresie naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. Brak spełnienia łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 61 ust. 1 ww. ustawy skutkował koniecznością wydania decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla wnioskowanej inwestycji. Kolegium dostrzegło też, iż WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 02.06.2022 r. sygn. akt II SA/Ol 285/22 wskazał jedynie, iż z akt sprawy (którymi wówczas sąd dysponował) nie wynika, aby inwestor dopuścił się samowoli budowlanej. Akta niniejszego postępowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy zostały jednak uzupełnione o dokumenty potwierdzające samowolne wykonanie inwestycji objętej wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy. Tym samym organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Aktualna analiza uzupełnionego materiału dowodowego bezspornie potwierdza, iż przedmiotowy wniosek (który miał dotyczyć planowanej inwestycji), nie ma związku z postępowaniem legalizacyjnym organu nadzoru budowlanego. Kolegium zaznaczyło, że pominięcie pozostawania w obiegu prawnym ostatecznej decyzji organu nadzoru budowlanego nakazującej rozbiórkę m.in. urządzeń i instalacji grzewczych (których wykonanie doprowadziło do samowolnej zmiany sposobu użytkowania przedmiotowego budynku na kotłownię), stanowiłoby obejście prawa zmierzające do dalszej próby "legalizacji" zrealizowanej samowolnie inwestycji. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie spółka, reprezentowana przez adwokata, domagała się uchylenia decyzji odmawiających ustalenia warunków zabudowy dla wnioskowanego zamierzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art.61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. poprzez uznanie tego przepisu za podstawę prawną decyzji, mimo że z ustaleń faktycznych wynika niezbicie, że zachodzi wyłączenie tego unormowania; - art. 52 ust. 1 u.p.z.p. poprzez zupełne pominięcie intencji inwestora, który nie ma w zamierzeniu uzyskania warunków zabudowy w trybie legalizacji samowoli budowlanej, a planuje ustalenie warunków zabudowy dla zmiany sposobu przeznaczenia (użytkowania) budynku magazynowego do przechowywania płodów rolnych (który to budynek pozostanie po wykonaniu decyzji nadzoru budowlanego) na kotłownię. Na żadnym z etapów postępowania spółka nie twierdziła, że nie dojdzie do wykonania decyzji mającej doprowadzić budynek magazynowy do zgodności z prawem. Intencją inwestora są warunki zabudowy dla zmiany (w przyszłości) przeznaczenia budynku, który po wykonaniu praw budowlanych (w części określonej przez organ nadzoru budowlanego) będzie magazynem, a ma stać się kotłownią; - art. 61 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. w zw. z art. 36a ust. 1 oraz ust. 5 pkt 4 Prawa budowlanego poprzez błędne uznanie, że decyzja ustalająca warunki zabudowy zgodnie z wnioskiem byłaby niezgodna z przepisami odrębnymi, podczas gdy przepisy prawa budowlanego nie mogą być uznane za przepisy odrębne w postępowaniach dotyczących warunków zabudowy, a po drugie przedmiotowe postępowanie prowadzone jest na skutek zmodyfikowanego wniosku i nie ma nic wspólnego z legalizowaniem samowoli budowlanej, albowiem inwestor chce uzyskać warunki zabudowy dla przedsięwzięcia dopiero planowanego, tj. już po wykonaniu orzeczeń nadzoru budowlanego i doprowadzeniu do stanu, w którym budynek magazynowy będzie mógł zmienić przeznaczenie na kotłownię; - art. 64 § 2 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. w zw. z art. 71 ust. 2 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej poprzez uznanie, że ustalenie warunków zabudowy stanowiłoby naruszenie przepisów odrębnych z tego powodu, iż doszło do niedołączenia do wniosku decyzji środowiskowej dla realizacji sześciu naziemnych zbiorników do magazynowania gazu, tj. przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 37 rozporządzenia, podczas gdy do wniosku była dołączona decyzja środowiskowa, a organ nie wyjaśnił inwestorowi (ani go nie wezwał do uzupełnienia wniosku) jaka konkretnie inna decyzja ma być dołączona do wniosku o warunki zabudowy; - art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia jaki związek ma "samowolne wykonanie przedmiotowej inwestycji poprzez zmianę sposobu użytkowania" z naruszeniem przepisów art. 71 ust. 2 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej oraz dlaczego organ odwoławczy łączy odrębnie prowadzone przez organy nadzoru budowlanego postępowanie rozbiórkowe z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji dopiero planowanej. Spółka wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że na obecnym etapie organy administracji były związane oceną Sądu wyrażoną w wyroku z 2 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 285/22. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że dla inwestycji nie można ustalić warunków zabudowy z uwagi na brak zgodności z przepisami odrębnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracyjnymi, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. W stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji o odmowie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania budynku magazynu do przechowywania płodów rolnych (w budowie - pozwolenie nr 7/2015) na kotłownię w ramach istniejącej zabudowy zagrodowej na wskazanej działce. W warunkach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że materialnoprawną podstawę odmowy stanowił art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p., co akcentowano w motywach rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano wprost, że uznano za spełnione warunki z art. 61 ust. 1 pkt 2, 3, 4 i 6. Wyraźnie też wyjaśniono, że w sprawie nie miał zastosowania art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. z uwagi na zastosowania art. 61 ust. 4 u.p.z.p. W związku z tym powołanie przez Kolegium w komparycji decyzji tylko art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p., jako podstawy prawnej orzekania, było niepełne i pozostaje bez wpływu na ostateczny wynik sprawy. Dla kontroli zasadności rozstrzygnięcia zasadniczego znaczenia nie ma jakie przepisy powołane zostaną w komparycji decyzji, ale należy uwzględniać jakie przepisy prawa miały ogólnie w sprawie zastosowanie, czy organ orzekający je uwzględnił i czy uzasadniały treść rozstrzygnięcia. W poprzednio wydanym wyroku tutejszego Sądu z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 285/22, w sprawie przedmiotowego wniosku, WSA wytłumaczył dlaczego nie było podstaw do umorzenia postępowania i uznania niniejszego wniosku za bezprzedmiotowy. Z uzasadnienia wyroku jasno wynika, że ponieważ inwestor deklarował, że wniosek dotyczy przyszłego sposobu użytkowania budynku znajdującego się w budowie, podkreślał, że zamierzenie nie jest jeszcze zrealizowane, budowa nie zakończyła się jeszcze, a akta sprawy nie podważały tych twierdzeń, to Sąd uznał, że stan faktyczny sprawy dotyczy ustalenia warunków zabudowy dla zmiany sposobu użytkowania budynku jeszcze w ogóle nie użytkowanego, będącego w budowie. Dlatego wyjaśnił, że zmiana zamierzonego sposobu użytkowania budynku, dla którego wydano pozwolenie na budowę, stanowi istotne odstąpienie od zatwierdzonego pozwolenia na budowę i wymaga uzyskania zmiany pozwolenia na budowę, stosownie do art. 36a ust. 1 i 1b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.), a w konsekwencji przedłożenia przez inwestora decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w zakresie deklarowanej zmiany, w myśl art. 36a ust. 3 w zw. z art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. W związku z tym za bezpodstawne Sąd uznał twierdzenia organów orzekających, że nie można ustalić warunków zabudowy dla obiektu będącego w trakcie budowy. Sąd zważył, że co do zasady decyzja o warunkach zabudowy obejmuje przyszłe zamierzenia. Jest ona wydawana na wstępnym etapie inwestycyjnym w celu ustalenia jaki rodzaj zabudowy, o jakiej funkcji i jakich parametrach może powstać na danym terenie. Sąd zauważył, że w przypadku samowolnej budowy lub samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego, przepisy ustawy Prawo budowlane przewidują procedury legalizacyjne (np. art. 48, art. 51 art. 71a ), które także wymagają przedłożenia decyzji o warunkach zabudowy w celu sprawdzenia zgodności popełnionej samowoli z przepisami u.p.z.p. Podkreślił przy tym, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż jak wcześniej wskazał, z akt sprawy nie wynikało w ogóle, aby sprawa dotyczyła samowoli budowlanej. Sąd nie czynił w związku z tym rozważań na temat możliwości wydania decyzji o warunkach zabudowy w przypadku stwierdzenia samowoli budowlanej. Wywiódł natomiast, że na zasadzie art. 56 i 61 u.p.z.p. właściwy organ winien przeprowadzić postępowanie przewidziane przepisami powołanej ustawy i rozstrzygnąć czy lokalizacja inwestycji będzie pozostawała w zgodzie z przepisami u.p.z.p. i z unormowaniami szczególnymi, określającymi uwarunkowania związane zabudową i zagospodarowaniem terenu. Wytyczne te zrealizował prawidłowo organ I instancji, uwzględniając w szczególności wskazanie Sądu, że co do zasady decyzja o warunkach zabudowy obejmuje przyszłe zamierzenia inwestycyjne. Mianowicie, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji przeprowadził wizję terenu i ustalił bezspornie, że wnioskowana zmiana sposobu użytkowania budynku gospodarczego na kotłownię została już zrealizowana, kotłownia rzeczywiście funkcjonuje, z komina unosił się dym i w obiegu prawnym istnieje ostateczna decyzja Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 12 maja 2021 r. nakazująca rozbiórkę przedmiotowego budynku gospodarczego w części 6 płyt fundamentowych i posadowionych na nich kotłów, komina i innych elementów instalacji C.O. W takim stanie rzeczy organy właściwe do orzekania w sprawie ustalenia warunków zabudowy prawidłowo rozstrzygnęły o odmowie ustalenia tych warunków. Na obecnym etapie, kiedy pozostaje niezrealizowana decyzja nakazująca rozbiórkę elementów urządzonej i funkcjonującej kotłowni nie można przyjmować, że inwestycja dotyczy przyszłego zamierzenia. Przeczyłoby to wszelkim zasadom logiki. W świetle bezspornych ustaleń faktycznych, w postaci użytkowania budynku gospodarczego jako kotłowni, bez znaczenia pozostają deklaracje spółki, że chce uzyskać warunki zabudowy dla zamierzenia planowanego po wykonaniu orzeczeń nadzoru budowlanego. Ogólna zasada wynikająca z treści art. 63 ust. 1 u.p.z.p., że inwestor może ubiegać się o ustalenie warunków zagospodarowania danego terenu nawet kilkakrotnie przedstawiając we wnioskach różne warianty zamierzenia inwestycyjnego ma zastosowanie do zamierzeń inwestycyjnych, a nie do inwestycji już zrealizowanych lub będących w toku (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2162/16, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Podkreślić trzeba, że okoliczność, iż warunki zabudowy można ustalić co do zasady tylko dla planowanego zamierzenia, a nie już zrealizowanego, wynika z treści art. 6 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p. W myśl tego unormowania każdy ma prawo w granicach określonych ustawą do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli nie narusza to chronionego prawem interesu publicznego oraz osób trzecich. Przepis ten jasno wskazuje, że inwestor nie może postępować samowolnie w kwestii zagospodarowania terenu. Najpierw musi zostać uchwalony miejscowy plan miejscowy, a w jego braku wydana zostać decyzja administracyjna wiążąco określająca sposób zagospodarowania terenu i warunki jego zabudowy (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p.). Celem decyzji ustalającej warunki zabudowy jest zagwarantowanie ładu przestrzennego, określonego treścią art. 2 pkt 1 u.p.z.p., rozumianego jako takie ukształtowanie przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia w przyporządkowanych relacjach wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, gospodarczo - społeczne, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. W świetle tych przepisów niedopuszczalne jest wydawanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji zrealizowanych. Zasada ta wynika też z treści art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p., zgodnie z którym decyzja ustalająca warunki zabudowy określa wymagania dotyczące nowej, czyli przyszłej zabudowy, jak i z art. 55 w związku z art. 64 ust. 1 u.p.z.p., zgodnie z którym decyzja ustalająca warunki zabudowy jest wiążąca w procedurze udzielenia pozwolenia na budowę. Art. 59 ust. 3 u.p.z.p. stanowi, że w przypadku zmiany zagospodarowania terenu, która nie wymaga pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 ust. 1b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, z wyjątkiem zmian zagospodarowania terenu, o których mowa w ust. 2 i 2a, bez uzyskania decyzji o warunkach zabudowy wójt, burmistrz albo prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości: 1) wstrzymanie użytkowania terenu, wyznaczając termin, w którym należy wystąpić z wnioskiem o wydanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, albo 2) przywrócenie poprzedniego sposobu zagospodarowania. Regulacje te wskazują porządek działań inwestycyjnych. Tak samo czyni ustawa Prawo budowlane, która szczegółowo normuje warunki rozpoczęcia robót budowlanych, czy użytkowania obiektu budowlanego, a także reguluje procedury legalizacyjne w przypadku stwierdzonych samowoli budowlanych. Zważyć trzeba, że decyzja o warunkach zabudowy dotyczy wstępnego etapu inwestycyjnego i ma umożliwić inwestorowi ubieganie się o wydanie pozwolenia na budowę lub skuteczne zgłoszenie zamiaru budowy. W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowi obligatoryjny element wniosku o wydanie pozwolenia na budowę (art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo budowlane). Organ administracji architektoniczno-budowlanej przed wydaniem pozwolenia na budowę albo jego zmiany sprawdza zgodność projektu budowlanego z zawartymi w decyzji o warunkach zabudowy ustaleniami. Ustawa Prawo budowlane stanowi w art. 28 ust. 1, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Zmiana zaś sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części (w przypadku zakończonej budowy) wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. W zgłoszeniu należy określić dotychczasowy i zamierzony sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Do takiego zgłoszenia należy dołączyć decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub kopię tej decyzji, w przypadku braku obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (art. 71 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo budowlane). Z przytoczonych unormowań wynika, że decyzja o warunkach zabudowy stanowi podstawę wszelkich działań inwestycyjnych wymagających zgody organów administracji architektoniczno-budowlanej i może obejmować działania dotyczące wyłącznie planowanego przedsięwzięcia budowlanego, a nie inwestycji już zrealizowanej lub będącej w toku (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1221/14, publ. w CBOSA). Odrębnie ustawodawca uregulował w ustawie Prawo budowlane procedury legalizacyjne w zakresie stwierdzonych samowoli budowlanych (art. 48, art. 50, art. 51, art. 71a), które także określają kolejność działań naprawczych. Przytoczone przepisy u.p.z.p. jak i ustawy Prawo budowlane korespondują ze sobą i stanowią przepisy odrębne w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 5 u.p.z.p. Wszystkie te przepisy muszą być interpretowane spójnie. Jeżeli inwestor zrealizuje roboty budowlane sprzecznie z obowiązującym prawem, bez wymaganej decyzji o warunkach zabudowy, to nie może domagać się ustalenia mu warunków zabudowy w normalnym trybie, ale muszą zostać wdrożone nakazane prawem procedury naprawcze, które umożliwiają legalizację zamierzenia budowlanego po spełnieniu określonych warunków. W wyroku z dnia 19 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 223/20 (publ. w CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że sytuacja, w której dopuszczalne jest ustalenie warunków zabudowy dla już istniejącego obiektu budowlanego ma charakter wyjątkowy i wynikać musi z wyraźnych przepisów prawa (por. też: wyroki NSA z: 4 lipca 2017 r. sygn. akt II OSK 2162/16; 20 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 3047/18; 16 czerwca 2021 r. sygn. akt II OSK 2665/18; 16 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1451/09; 24 marca 2022 r. sygn. akt II OSK 561/21, publ. w CBOSA). Takie przepisy zawiera ustawa Prawo budowlane w regulacjach dotyczących legalizacji samowoli budowlanej. NSA wskazał, że ustawodawca początkowo nie dopuścił do możliwości ustalania warunków zabudowy w procedurze legalizacyjnej, jeżeli inwestor nie legitymował się ostateczną decyzją ustalającą warunki zabudowy w chwili wszczęcia postępowania legalizacyjnego. Dopiero Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 grudnia 2007 r. sygn. P 37/06, opub. w OTK-A 2007/11/160 stwierdził, że wówczas obowiązujący art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 3 pkt 1 Prawa budowlanego w tej części, w której wymaga od inwestora przedłożenia ostatecznej decyzji ustalającej warunki zabudowy "w dniu wszczęcia postępowania" jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten wszedł w życie z dniem 29 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 247, poz. 1844) i spowodował stosowną zmianę od 6 grudnia 2008 r. art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 3 pkt 1 Prawa budowlanego. Od tego czasu dopuszczalnym jest ustalanie warunków zabudowy już w trakcie prowadzonego postępowania legalizacyjnego, a więc dla obiektu budowlanego już wybudowanego. Wydanie takiej decyzji musi być jednak ściśle powiązane z postępowaniem legalizacyjnym, czyli zobowiązaniem inwestora przez organ nadzoru budowlanego do przedłożenia takiej decyzji. W związku z powyższym organy orzekające prawidłowo wyjaśniły skarżącej, że uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji już zrealizowanej jest możliwe, gdy decyzja ta jest niezbędna dla legalizacji samowoli budowlanej. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy, na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 i art. 61 u.p.z.p., dla inwestycji już zrealizowanej jest możliwe, gdy decyzja ta jest niezbędna dla legalizacji samowoli budowlanej, w ramach prowadzonego postępowania legalizacyjnego. W judykaturze akcentuje się konieczność rozróżnienia zwykłego trybu wydawania decyzji o warunkach zabudowy dla obiektu mającego powstać legalnie od trybu legalizacyjnego wszczynanego przez organ nadzoru budowlanego w stosunku do obiektu realizowanego w warunkach samowoli budowlanej (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1890/12, dostępny w CBOSA). Co prawda ustalenie warunków zabudowy w obu przypadkach odbywa się w taki sam sposób, jednakże gdy obiekt już istnieje, możliwość ubiegania się przez inwestora o wydanie decyzji o warunkach zabudowy musi pozostać w ścisłym związku z postępowaniem legalizacyjnym, w ramach którego wydawane jest postanowienie w tym przedmiocie. W sytuacji inwestycji już zrealizowanej z wniosku inwestora, jak i z decyzji o warunkach zabudowy powinno wyraźnie wynikać, że warunki zabudowy dotyczą trybu legalizacyjnego (tak też NSA w wyroku z 28 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2333/16, publ. w CBOSA). W wyroku z 20 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 2246/20 (publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że wydanie decyzji o warunkach zabudowy w stosunku do inwestycji już zrealizowanych lub będących w toku dopuszczalne jest wyjątkowo - w sytuacji nałożenia na inwestora przez organ nadzoru budowlanego obowiązku przedłożenia tej decyzji w ramach postępowania zmierzającego do doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. NSA podkreślił, że nie jest dopuszczalne, aby inwestor inicjował postępowanie co do ustalenia warunków zabudowy niezależnie od działań podejmowanych przez organ nadzoru budowlanego. Idąc tym tokiem myślowym stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie uwzględnieniu wniosku o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania budynku magazynu do przechowywania płodów rolnych (w budowie - pozwolenie nr 7/2015) na kotłownię w ramach istniejącej zabudowy zagrodowej sprzeciwia się m.in. art. 35 ust 5 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, który stanowi, że organ administracji architektoniczno-budowlanej wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego i wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, jeżeli na terenie, którego dotyczy projekt zagospodarowania działki lub terenu, znajduje się obiekt budowlany, w stosunku do którego wydano ostateczną decyzję o nakazie rozbiórki. Wobec spółki, co podkreślić trzeba, wydana została ostateczna decyzja nakazująca rozbiórkę elementów kotłowni, urządzonej w budynku gospodarczym, objętym wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy. Dopóki w obrocie prawnym pozostaje ta decyzja i ciąży na inwestorze obowiązek rozbiórki, skarżąca nie może uzyskać decyzji umożliwiającej realizację jakichkolwiek robót budowlanych związanych ze zmianą sposobu użytkowania wnioskowanego budynku. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 71 ust. 2 pkt 2 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej poprzez uznanie, że ustalenie warunków zabudowy stanowiłoby naruszenie przepisów odrębnych z tego powodu, iż doszło do niedołączenia do wniosku decyzji środowiskowej dla realizacji sześciu naziemnych zbiorników do magazynowania gazu, podczas gdy do wniosku była dołączona decyzja środowiskowa, a organ nie wyjaśnił inwestorowi (ani go nie wezwał do uzupełnienia wniosku) jaka konkretnie inna decyzja ma być dołączona do wniosku o warunki zabudowy, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy niezasadnie przyjął, że załączona do wniosku decyzja środowiskowa nie uprawnia do realizacji sześciu naziemnych zbiorników do magazynowania gazu. Jak wskazano w uzasadnieniu cytowanego wyroku II SA/Ol 285/22 inwestor zmienił koncepcję inwestycji, do czego miał prawo. W tym celu wystąpił najpierw o decyzję środowiskową, którą załączył do wniosku. W pkt 3 ppkt 1 lit. g) decyzja środowiskowa wskazuje, że w projekcie budowlanym należy uwzględnić, a tym samym decyzja środowiskowa dopuszcza realizację przez spółkę na wnioskowanej działce: w sąsiedztwie budynku kotłowni, na istniejącej płycie żelbetowej posadowienie sześciu zbiorników do naziemnego magazynowania płynnego propanu, każdy o pojemności 6,4 m3. Niezrozumiałe jest więc twierdzenie organu o braku uzyskania przez skarżącą decyzji środowiskowej w tym zakresie. Powołany przez organ pkt V decyzji środowiskowej, który stanowi, że przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia należy przeprowadzić ocenę oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, nie dotyczy postępowania o ustalenie warunków zabudowy. Powyższe nie mogło jednak skutkować uwzględnieniem skargi z uwagi na omówioną wcześniej niedopuszczalność ustalenia warunków zabudowy dla zamierzenia zrealizowanego samowolnie. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną. Skarga rozpatrzona została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek strony skarżącej i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI