II SA/OL 115/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2024-05-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
piecza zastępczaopłata za pobytuchwała rady powiatukryterium dochodowewsparcie rodzinyprawo rodzinnealimentydecyzja administracyjnakontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, uznając, że dochód skarżącego poniżej 200% kryterium dochodowego powinien skutkować zwolnieniem z opłaty.

Skarżący złożył skargę na decyzję odmawiającą odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Organy obu instancji uznały, że mimo dochodu skarżącego poniżej 200% kryterium dochodowego, brak jest podstaw do odstąpienia od opłaty ze względu na bierność rodzica w stosunku do dziecka. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje, interpretując lokalną uchwałę w sposób wskazujący, że dochód poniżej 200% kryterium powinien skutkować zwolnieniem z opłaty, a organy nie uzasadniły zmiany swojej dotychczasowej praktyki.

Sprawa dotyczyła skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu, utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, która odmówiła odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ I instancji ustalił, że dochód skarżącego (2.307,86 zł netto) nie przekracza 200% kryterium dochodowego (600 zł na osobę), jednakże odmówił odstąpienia od opłaty, wskazując na bierność skarżącego w stosunku do córki umieszczonej w pieczy i brak starań o jej powrót. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko. Skarżący zarzucił organom błędną wykładnię uchwały Rady Powiatu, która jego zdaniem powinna prowadzić do odstąpienia od opłaty przy dochodzie poniżej 200% kryterium. Podkreślił również, że organy zmieniły swoją dotychczasową praktykę orzeczniczą bez uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał skargę za zasadną. Sąd zinterpretował uchwałę Rady Powiatu w taki sposób, że dochód osoby zobowiązanej nieprzekraczający 200% kryterium dochodowego powinien skutkować całkowitym odstąpieniem od ustalenia opłaty, a organy nie wykazały uzasadnionej przyczyny zmiany swojej utrwalonej praktyki w tym zakresie. Sąd wskazał również na nieprzeanalizowanie przez organy sytuacji rodzinnej, w tym braku woli dziecka do powrotu do ojca oraz stanu zdrowia skarżącego. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, interpretacja uchwały lokalnej przez sąd administracyjny wskazuje, że dochód poniżej 200% kryterium dochodowego powinien skutkować zwolnieniem z opłaty, a organy nie mogą dowolnie od tego odstępować bez uzasadnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalne brzmienie § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały, choć sugeruje uznanie administracyjne, w kontekście systemowym i § 4 ust. 2 oraz § 5 uchwały, wskazuje na zamiar zwolnienia osób o najniższych dochodach z opłaty. Brak dodatkowych przesłanek dla tej grupy dochodowej oraz zasady częściowego odstąpienia dla wyższych progów dochodowych sugerują, że dla najniższych dochodów odstąpienie powinno być regułą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.w.s.p. art. 193 § 1 pkt 2

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Określa wysokość miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

u.w.s.p. art. 194 § 3

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Umożliwia staroście, uwzględniając uchwałę rady powiatu, umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłaty.

u.w.s.p. art. 194 § 2

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Nakłada na radę powiatu obowiązek określenia szczegółowych warunków umorzenia, odroczenia, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek związania organów oceną prawną wyrażoną przez sąd przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zasada legalności działalności administracji publicznej.

Uchwała Nr [...] art. 4 § 1 pkt 1 i 2 lit a-c

Uchwała Rady Powiatu [...] z dnia 27 czerwca 2019 r.

Szczegółowe warunki odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w tym kryterium dochodowe.

Uchwała Nr [...] art. 4 § 2

Uchwała Rady Powiatu [...] z dnia 27 czerwca 2019 r.

Zasady częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty dla osób z dochodem powyżej 200% kryterium.

Uchwała Nr [...] art. 5

Uchwała Rady Powiatu [...] z dnia 27 czerwca 2019 r.

Zasada, że ustalona odpłatność nie może spowodować, by kwota pozostająca do dyspozycji osoby zobowiązanej była niższa niż 100% kryterium dochodowego.

Pomocnicze

u.p.s. art. 6 § 14

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja rodziny na potrzeby świadczeń pomocy społecznej.

u.p.s. art. 6 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja dochodu rodziny.

u.p.s. art. 6 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja dochodu na osobę w rodzinie.

u.p.s. art. 8 § 1 pkt 2

Ustawa o pomocy społecznej

Określa kryterium dochodowe na osobę w rodzinie.

k.p.a. art. 8 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada nieodstępowania od utrwalonej praktyki bez uzasadnionej przyczyny.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dochód skarżącego nie przekracza 200% kryterium dochodowego, co powinno skutkować odstąpieniem od opłaty zgodnie z interpretacją sądu. Organy nie uzasadniły zmiany swojej dotychczasowej praktyki orzeczniczej w zakresie odstępowania od opłaty. Sytuacja rodzinna i brak woli dziecka do powrotu do ojca powinny być uwzględnione. Stan zdrowia skarżącego ogranicza możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy.

Odrzucone argumenty

Bierność skarżącego w stosunku do dziecka i brak starań o jego powrót do domu rodzinnego. Dochód skarżącego, choć poniżej 200% kryterium, nie obliguje organu do odstąpienia od opłaty ze względu na uznanie administracyjne.

Godne uwagi sformułowania

"może nastąpić" co sugeruje, że w sprawie mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym "To zaś oznacza, że w istocie dla osób o takim najniższym dochodzie jedynym zabezpieczeniem odnośnie do możliwości ustalenia wysokości opłaty będą zapisy § 5 uchwały." "To zaś oznacza, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem miejscowym." "organy nie uzasadniły dlaczego zmieniły dotychczasową interpretację § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały" "bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym"

Skład orzekający

Bogusław Jażdżyk

przewodniczący sprawozdawca

Marzenna Glabas

sędzia

Tadeusz Lipiński

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zwłaszcza w kontekście kryterium dochodowego i zasady nieodstępowania od utrwalonej praktyki przez organy administracji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnej uchwały rady powiatu i może wymagać analizy lokalnych przepisów w innych przypadkach. Interpretacja sądu opiera się na specyficznej wykładni przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak interpretacja lokalnych przepisów przez sąd może wpłynąć na sytuację finansową obywateli w trudnej sytuacji rodzinnej. Podkreśla znaczenie spójności orzeczniczej organów administracji.

Sąd: Niższy dochód to niższa opłata za pieczę zastępczą. Organy muszą uzasadnić zmianę praktyki.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Ol 115/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący sprawozdawca/
Marzenna Glabas
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 193 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 listopada 2023 r. Zastępca Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Starosty [...] (dalej jako: "organ I instancji"), ustalił wobec M. L. (dalej jako: "skarżący") brak przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka J. N. w pieczy zastępczej.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że córka skarżącego została umieszczona w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i swoim synem, a rodzina zamieszkuje w mieszkaniu należącym do skarżącego. Skarżący pracuje na pełnym etacie jako drobiarz, za wynagrodzeniem 2.533,86 zł. Żona nie pracuje, z MOPS w [...] otrzymuje zasiłek rodzinny na dziecko. Skarżący choruje na dyskopatię kręgosłupa, pozostali członkowie rodziny są zdrowi. Skarżący na rzecz córki uiszcza alimenty w kwocie 350 zł, utrzymuje z dzieckiem kontakt telefoniczny (dwa, trzy razy w miesiącu) i osobisty (raz, dwa razy na miesiąc). Nie podejmuje żadnych czynności w kierunku powrotu dziecka do domu rodzinnego. Dochód rodziny, po odliczeniu alimentów, wynosi 2.307,86 zł. Kryterium dochodowe zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi dla osoby w rodzinie 600 zł. Organ I instancji argumentował, że zgodnie z § 4 ust. 1 Uchwały Nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. U. Województwa [...] z 2019 r. poz. [...]; dalej jako: uchwała) całkowite odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej lub z urzędu, na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku gdy:
dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 200% kryterium dochodowego,
2) dochód osoby zobowiązanej jest wyższy niż 200% kryterium dochodowego lecz równocześnie zachodzi minimum jedna z poniższych przesłanek:
a) udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych,
b) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,
c) osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zdaniem organu I instancji dochód skarżącego nie przekracza 200% kryterium dochodowego, jednakże nie powoduje to obowiązku odstąpienia od ustalenia opłaty, gdyż skarżący pozostaje bierny w stosunku do dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, nie podejmuje starań w kierunku odbudowy, czy poprawy relacji z córką, nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości do poprawy sytuacji socjalno-bytowej, nie poszukuje pracy za korzystniejszym wynagrodzeniem, pomimo, że posiada uprawnienia spawacza i jest osobą w wieku produkcyjnym, a zatem zasadne było ustalenie braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący. Podkreślił w odwołaniu, że musi zapłacić rachunki za prąd, wodę, śmieci, opał, butlę gazową, ubezpieczenie pojazdu, a z tego co zostaje musi utrzymać trzyosobową rodzinę. W ocenie skarżącego kwestie materialne są tu najważniejsze i muszą być brane pod uwagę. Dochód skarżącego nie przekracza 200% kryterium dochodowego, jak również skarżący płaci na rzecz córki alimenty w kwocie 350 zł. Córka nie wykazuje zainteresowania kontaktami, zależy jej na pieniądzach, a nie na relacjach. Skarżący argumentował dalej, że wykupił mieszkanie na własność, w ratach, co jest przejawem dążenia do poprawy sytuacji socjalno-bytowej. PCPR nie bierze pod uwagę specyfiki córki, która była leczona psychiatrycznie, a rodzina zastępcza zrezygnowała z pieczy nad nią, z obawy o swoje bezpieczeństwo. Organ nie wziął pod uwagę, że skarżący choruje na kręgosłup, a obecny pracodawca dostosowuje powierzane prace do możliwości zdrowotnych skarżącego.
Zaskarżoną decyzją z 4 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Elblągu (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie dochód skarżącego nie przekracza 200% kryterium dochodowego, ale samo w sobie nie powoduje to obowiązku odstąpienia od ustalenia opłaty, bowiem przepis w tym zakresie stwarza tylko możliwość fakultatywną. Skarżący pozostaje zasadniczo bierny w stosunku do dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej – (dom dla dzieci), de facto nie chce, boi się, nie widzi takiej możliwości, sposobności, czy konieczności powrotu dziecka do domu rodzinnego, przy czym winą za taką sytuację obarcza nie siebie jako rodzica, lecz małoletnią córkę, która przecież przejawiała działania suicydalne, była leczona psychiatrycznie, co tym bardziej świadczy o konieczności odbudowywania relacji, a zatem należne było ustalenie braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium w zaskarżonej decyzji wyjaśniło, że ustalona odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie może jednak spowodować, by kwota pozostająca do dyspozycji osoby zobowiązanej była niższa niż 100% kwoty kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, co wprost wynika z treści przywołanej Uchwały (§ 5), w której sprecyzowano również przesłanki umorzenia należności z omawianego tytułu w całości, jak i w części, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze skarżący zarzucił:
1. niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo przytoczenia w odwołaniu szeregu okoliczności, które przekonują o konieczności jego uwzględnienia;
2. niezasadną odmowę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, która to odmowa nie znajduje żadnego poparcia w przesłankach uregulowanych w § 4 uchwały;
3. błędną wykładnię § 4 uchwały, a sprowadzająca się do przyjęcia, iż kryterium dochodowe nie może być uznane za wyłączną przesłankę odstąpienia od ustalania opłaty, podczas gdy analiza literalnej treści uchwały prowadzi do przeciwnych wniosków,
4. pominięcie przez Kolegium okoliczności, że organ I instancji w swej decyzji z 6 listopada 2023 r. odstąpił od dotychczasowej praktyki orzeczniczej – wcześniej odstępowano od ustalania opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej – mimo, że w sytuacji skarżącego nie doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności, organ uznał, że aktualnie istnieją podstawy do odmowy odstąpienia od ustalania opłaty, zatem doszło do zmiany praktyki orzeczniczej,
5. naruszenie norm Kodeksu postępowania administracyjnego, mających charakter podstawowych zasad postępowania administracyjnego, m.in. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania do władzy publicznej, jak również zasady przekonywania.
Zdaniem skarżącego organy obu instancji zgodnie przyznały, że w sprawie zachodzi przesłanka odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, określona w § 4 pkt. 1 wyżej wspominanej uchwały. Zdaniem skarżącego, analiza treści uchwały prowadzi do konkluzji, iż osiąganie dochodu nieprzekraczającego 200% kryterium dochodowego jest przesłanką, która sama w sobie zezwala organowi na odstąpienia od ustalania opłaty.
Skarżący zwrócił uwagę, że dotychczas organ I instancji odstępował od ustalenia opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. Od czasu ostatniego orzekania w tym przedmiocie nie zaszły żadne zmiany w sytuacji skarżącego. Organ I instancji zatem w sposób nieuzasadniony odstąpił od swojej dotychczasowej praktyki orzeczniczej.
Niezależnie od powyższego, w ocenie skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o tym, że organy nie dość wszechstronnie i wnikliwie przeanalizowały sytuację odmawiając odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organy w ogóle nie zwróciły uwagi na fakt, że dla córki domem rodzinnym nie jest miejsce zamieszkania skarżącego, a dom jej dziadka macierzystego. Córka sama wskazywała w toku sprawy zawisłej przed Sądem Rejonowym w [...] III Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich (sygn. akt [...]), że chciałaby wrócić do dziadka. Córka przez całe swoje życie przebywała pod opieką swojej matki. Środowisko skarżącego nie jest jej bliżej znane, jest dla niej obce. Córka nie chce zamieszkać ze skarżącym, gdyż nigdy nie miało to miejsca. Nie nadano znaczenia okoliczności, że skarżący uiszcza alimenty na rzecz córki, czy też, że utrzymuję z córką kontakty. Co prawda córka do kontaktów ze skarżącym odnosi się niechętnie, nie mniej jednak skarżący stara się utrzymywać z nią relację. Pominięto także tę okoliczność, że córka jest już nastolatką, co powoduje, iż trudno przekonać ją do czegokolwiek, a tym bardziej do nawiązania więzi z ojcem. W ocenie skarżącego organ zdaje się wyrażać zapatrywanie, że skarżący powinienem przejąć opiekę nad córką wbrew jej woli. Powyższe nie zasługuje na aprobatę w kontekście wieku, w jakim aktualnie jest córka.
Skarżący zwrócił również uwagę na stan swojego zdrowia, który uniemożliwia podjęcie ciężkiej pracy fizycznej. Organy pominęły też okoliczność stanu zdrowia syna skarżącego, który sprawia, że żona skarżącego nie może podjąć zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 120 i art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu, wobec braku sprzeciwu strony skarżącej.
Zasada legalności, wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2022 r. poz. 2492) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa
w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie.
W niniejszej sprawie sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec wadliwej subsumcji bezspornych ustaleń faktycznych pod mającą zastosowanie normę prawną.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1426; dalej jako: ustawa) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym – w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie zaś z art. 194 ust. 3 ustawy starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa
w ust. 2, może umorzyć w całości lub części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Art. 194 ust. 2 ustawy stanowi natomiast, że rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.
W niniejszej sprawie Rada Powiatu taką uchwałę podjęła 27 czerwca 2019 r.
Z § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 lit a-c uchwały wynika, że: całkowite odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej lub z urzędu, na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku gdy:
1) dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 200% kryterium dochodowego,
2) dochód osoby zobowiązanej jest wyższy niż 200% kryterium dochodowego lecz równocześnie zachodzi minimum jedna z poniższych przesłanek:
a) udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych,
b) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,
c) osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej, lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W § 4 ust. 2 uchwały natomiast prawodawca lokalny wskazał, że w przypadku, gdy dochód osób zobowiązanych do ponoszenia opłat przekracza 200% kryterium dochodowego, następuje częściowe odstąpienie od ustalenia opłaty na zasadach określonych w poniższej tabeli. W tabeli zaś określono zasady relacji pomiędzy procentem posiadanego dochodu w stosunku do odpowiedniego kryterium dochodowego oraz stopień odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w stosunku do średniomiesięcznego utrzymania dziecka w pieczy zastępczej.
W myśl zaś § 5 powołanej uchwały ustalona odpłatność za pobyt dziecka
w pieczy zastępczej nie może spowodować, by kwota pozostająca do dyspozycji osoby zobowiązanej była niższa niż 100% kwoty kryterium dochodowego określonego
w ustawie o pomocy społecznej.
Na zasadzie tego przepisu dochód rodziny ustala się na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Dochód rodziny oznacza zaś sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.) Dochód na osobę
w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.). Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 600 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.).
W sprawie poza sporem pozostaje, że dochód skarżącego wynosi 2.307,86 zł i jest niższy od 200% kryterium dochodowego, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały. W sprawie sporne jest m.in., czy sam fakt posiadania dochodu poniżej tego kryterium dochodowego wystarczy do odstąpienia od ustalenia opłaty. Samo literalne brzmienie § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały nie pozwala na przyjęcie takiego wniosku. Wszak uchwała posługuje się sformułowaniem "może nastąpić" co sugeruje, że w sprawie mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym tak jak chcą tego organy. Niemniej jednak wykładnia systemowa tego przepisu nie pozwala na taką interpretację zapisów uchwały. Po pierwsze, sam ustęp pierwszy uchwały wskazuje, że dla osób z dochodem powyżej 200% kryterium dochodowego lokalny prawodawca pozwala na odstąpienie od ustalenia opłaty wprowadzając kryteria, którymi dodatkowo organ winien się kierować. Natomiast dla osób poniżej 200% kryterium dochodowego takich dodatkowych przesłanek brak, co sprawia, że organ ma większą dowolność, czy odstąpić od ustalenia opłaty, czy też nie. Co najistotniejsze jednak w § 4 ust. 2 lokalny prawodawca zawarł związane zasady regulujące jaką opłatę ponosi osoba w zależności od dochodu. Pierwszym progiem dochodowym jest dochód w wysokości od 200% do 300% kryterium dochodowego. Dla podmiotów o takim dochodzie lokalny prawodawca przyjął, że stopień odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w stosunku do średniomiesięcznego utrzymania dziecka w pieczy zastępczej wynosi 90%. W stosunku zaś do osób o dochodach poniżej 200% kryterium dochodowego nie przewidziano obowiązkowej wysokości odstąpienia od ustalenia opłaty. Powyższe oznacza, że w istocie dla osób o takim najniższym dochodzie jedynym zabezpieczeniem odnośnie do możliwości ustalenia wysokości opłaty będą zapisy § 5 uchwały. Co ponownie stawia takie osoby w gorszej sytuacji.
W ocenie sądy powyższe zapisy uchwały wskazują, że w istocie zamiarem lokalnego prawodawcy było, by osoby o najniższych dochodach wynoszących poniżej 200% kryterium dochodowego były zwolnione od ponoszenia opłaty. To zaś oznacza, że jedyna możliwa do przyjęcia interpretacja zapisów uchwały wskazuje, że w przypadku osób o dochodach poniżej 200% kryterium dochodowego nie obowiązuje uznanie administracyjne odnoszące się do osób o dochodach powyżej 200% kryterium dochodowego. To zaś oznacza, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem miejscowym.
Rację ma ponadto skarżący wskazując, że ograny nie uzasadniły dlaczego zmieniły dotychczasową interpretację § 4 ust. 1 pkt 1 uchwały i nie odstąpiły od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W aktach administracyjnych znajduje się decyzja organu I instancji z 13 września 2022 r., którą odstąpiono od ustalenia opłaty. W decyzji tej organ wskazał, że jeżeli miesięczny dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 200% kryterium dochodowego, całkowicie odstępuje się od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. Z uwagi na zapisy art. 8 § 2 k.p.a. (organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym) organ – w szczególności I instancji – winien wyjaśnić, dlaczego zmienił zdanie w sprawie przywołanego zapisu uchwały.
Powyższa interpretacja przepisów uchwały obligowała sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu pierwszej instancji.
Na marginesie wskazać także należy, że skarżący płaci alimenty na rzecz córki. Córka zaś, która jest już praktycznie osobą dorosłą nie wyraża zgody na zamieszkiwanie ze skarżącym – co nie zostało zakwestionowane w toku postępowania – na co wskazuje chociażby przywołane w sprawie postanowienie sądu powszechnego. Zasługiwał więc na uwzględnienie argument skarżącego, że córka wyraziła wolę przed sądem rodzinnym pozostawania pod opieką dziadka. Skarżący nie uchyla się od obowiązków rodzicielskich skoro płaci alimenty na córkę. Nie ma też znaczenia dla rozstrzygnięcia podnoszona przez organ okoliczność, że skarżący mógłby znaleźć sobie lepiej płatną pracę. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy znaczenie ma tylko to, że skarżący w analizowanym okresie był zatrudniony na umowę o pracę, za którą uzyskiwał ustalone wynagrodzenie. Istotne jest więc, ile faktycznie zarabiał w analizowanym okresie. Organ nie podważył skutecznie twierdzeń skarżącego, że mógł on znaleźć lepszą pracę, a skarżący wskazuje na opisane wyżej kłopoty ze zdrowiem związane z brakiem możliwości dźwigania. Oczywistym jest zaś, że praca fizyczna często wymaga takiej możliwości.
Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 80 k.p.a., oraz z naruszeniem art. 194 ust. 3 ustawy w zw. z § 4 cytowanej uchwały, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające będą związane oceną prawną wyrażoną przez sąd, stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI