II SA/Ol 1130/23

II SA/Ol 1130/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Ewa Osipuk
Piotr Chybicki /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1587
art. 3 ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1 art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 28 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2024 roku sprawy ze skargi E. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz E. sp. z o.o. kwotę 3.977 (trzy tysiące dziewięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzja z 2 sierpnia 2023 r. Naczelnik Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (dalej: "NUCS", "organ pierwszej instancji") nałożył na [...] spółkę z o. o. (dalej: "skarżąca", "spółka", "przewoźnik"), karę pieniężną w wysokości:
1/ 10.000 zł z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego odpadów przez transportującego odpady bez oznakowania środków transportu, o którym mowa
w przepisach wydanych na podstawie art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r.
o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699 z późn. zm.);
2/ 10.000 zł z uwagi na wykonywanie przewozu odpadów niebezpiecznych przez transportującego odpady bez wymaganego wpisu do rejestru, o którym mowa w przepisach ustawy o odpadach
W konsekwencji organ wezwał spółkę do uiszczenia nałożonej kary w łącznej wysokości 12.000 zł.
NUCS stwierdził, że skarżąca wykonywała 10 października 2022 r. międzynarodowy transport drogowy rzeczy, które zostały uznane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Olsztynie za odpady niebezpieczne o kodzie 16 01 21*. Przewóz wykonywano zespołem pojazdów, który nie był oznakowany tablicą wymaganą przy przewozie odpadów o treści "ODPADY". Dodatkowo przewóz ten odbywał bez wymaganego wpisu do rejestru, o którym mowa w ustawie o odpadach.
W złożonym odwołaniu spółka wyjaśniła, że realizowała transport na rzecz odbiorcy, który nie wskazywał, jakoby przewożone części samochodowe nie nadawały się do ponownego montażu lub cechowały zużyciem. Przewożone przedmioty nie nosiły znamion odpadów, nadawały się do ponownego montażu i użycia. Skarżąca nie miała możliwości weryfikacji przewożonych części pod ww. kątem, zaś odbiorca nie przedstawił spółce dokumentów świadczących o transporcie odpadów, w szczególności ich rodzaju. Spółka zarzuciła ponadto, że odmowa przeprowadzenia wnioskowanego przez nią dowodu z pisemnych wyjaśnień kierowcy pojazdu, naruszało art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.").
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej "DIAS", "organ odwoławczy"), decyzją z 23 października 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu DIAS podał, że w wyniku kontroli drogowej przeprowadzonej 10 października 2022 r. na drodze krajowej, ustalono, że skarżąca realizowała przewóz ładunku z [...] do [...] Litwa. W trakcie kontroli kierowca okazał list przewozowy CMR, fakturę i wypis z licencji dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy. W wyniku oględzin kontrolowanego zespołu pojazdów i przewożonego ładunku stwierdzono przewóz: 2 silników, 2 skrzyń biegów, 12 opon, 1 kabiny, 4 akumulatorów, 2 zderzaków oraz 2 kartonów z częściami samochodowymi. Części były przewożone na paletach i zabezpieczone pasami. Z silników wyciekał olej na parking. Kontrolujący ustalili, że podmiot wskazany na fakturze jako sprzedawca towaru o numerze NIP [...] nie ma zarejestrowanej działalności gospodarczej, a numer telefonu był zablokowany.
DIAS podał, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska wszczął postępowanie w sprawie określenia sposobu zagospodarowania odpadami o kodzie 16 01 21*, które 19 czerwca 2023 r. zawiesił do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Komendę Policji w Barczewie w sprawie podejrzenia posługiwania się sfałszowanymi dokumentami i podejrzenia prowadzenia nielegalnej działalności gospodarczej przez [...]. Powyższe pozwoliło na stwierdzenie, że przewożone towary stanowiły odpady klasyfikowane do kodu 16 01 21*.
Ustalono, że skarżąca spółka była wpisana do rejestru BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz gospodarowaniu odpadami) jako transportująca odpady, lecz zakres upoważnienia do transportu odpadów nie obejmował odpadów ujawnionych w trakcie kontroli drogowej. Spółka zgłosiła do rejestru wyłącznie transport olejów odpadowych i odpadów ciekłych paliw (z wyłączeniem olejów jadalnych oraz grup 05, 12 i 19) klasyfikowanych do podgrup 1301, 1302 i 1303.
Ponadto organ stwierdził, że przewóz odpadów wymagał oznakowania środka transportu odpadów, stosownie do art. 24 ust. 6 ustawy o odpadach, w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia. Spółka nie wywiązała się z tego obowiązku.
Organy obu instancji stoją na stanowisku, że skontrolowany ładunek stanowiły odpady niebezpieczne o kodzie 16 01 21*. Główny Inspektor Ochrony Środowiska sklasyfikował przewożone odpady zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie katalogu odpadów, w którym odpady o kodzie 16 01 21* zostały opisane jako elementy inne niż wymienione w 16 01 07 do 16 01 11, 16 01 13 i 16 01 14. Oznakowanie indeksem górnym w postaci gwiazdki (*) przy kodzie rodzaju odpadów wskazuje na odpady niebezpieczne w katalogu odpadów. NUCS przyjął klasyfikację odpadów dokonaną przez GIOŚ z zawiadomienia z 8 marca 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie określenia sposobu gospodarowania ww. odpadami. Klasyfikacji towaru dokonał zatem właściwy organ w zakresie klasyfikacji rodzaju transportowanych odpadów. Zawiadomienie to uznane zostało za dokument urzędowy, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a. Wobec tego nieuzasadnione było przeprowadzenie dowodu z pisemnych wyjaśnień kierowcy na okoliczność cech przewożonych części, legalności transportu z Polski na terytorium Litwy, gdyż okoliczności te zostały ustalone w oparciu o posiadane już w sprawie dowody.
DIAS wskazał, że zgodnie z art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 180; z późn. zm.; dalej: "u.t.d."), podmiot wykonujący transport drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego wynikających również ustawy o odpadach, podlega karze pieniężnej. Wykonywanie przewozu drogowego odpadów klasyfikowanych do kodu 16 01 21* wymagało od przewoźnika uzyskania wpisu tego rodzaju odpadów do rejestru BDO, z którego spółka nie wywiązała się. Za niedopełnienie tego obowiązku przewidziana jest kara pieniężna w wysokości 10 000 zł (lp. 4.3 załącznika nr 3 do UTD).
Stwierdził również, że spółka nie wywiązała się z obowiązku odpowiedniego oznakowania środka transportu wykonującego usługę transgranicznego transportu odpadów przewidzianego w § 9 i § 10 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1742). Ciągnik siodłowy nie był bowiem wyposażony w oznaczenie określające rodzaj przewożonego ładunku, to jest tablicę z napisem "ODPADY" lub literą "A". Wykonywanie przewozu drogowego odpadów pojazdem bez wymaganego oznaczenia sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 10 000 zł (lp. 4.8 załącznika nr 3 do u.t.d.).
DIAS zauważył, że wzywając do uiszczenia nałożonych kar pieniężnych, NUCS uwzględnił art. 92a ust. 3 u.t.d.
Stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne wyłączające możliwość nałożenia kary administracyjnej. Przewoźnik, posiadający wieloletnie doświadczenie zawodowe w przewozach powinien podjąć takie starania, by zawsze możliwe było ustalenie, jakiego rodzaju ładunek przewozi i czy posiada odpowiednie zezwolenie na przewóz danego rodzaju towarów. Transportujący odpady powinien posiadać stosowne wpisy do rejestru BDO, aby zakres posiadanych uprawnień do transportu odpadów był na tyle szeroki, by nie ograniczał świadczenia usług transportowych. O niestaranności spółki w tym zakresie świadczy fikcyjny podmiot zlecający przewóz odpadów na Litwę, których międzynarodowe przemieszczanie GIOŚ uznał za nielegalne.
W skardze wywiedzionej do Sądu na powyższą decyzję skarżąca zauważyła, że kwestią sporną wciąż pozostaje czy przewożony ładunek był odpadem. Podniosła, że postępowanie administracyjne, które toczy się przed GIOŚ nie zostało prawomocnie zakończone. Wywiodła, że ostateczne rozstrzygnięcie czy przewożony przez odwołującą ładunek był odpadem, stanowi kwestię prejudycjalną. Powyższe rodzi więc po stronie organu administracji publicznej obowiązek zawieszenia z urzędu toczącego się postępowania, stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Stwierdziła, że przewożony towar nie stanowił odpadów a używane części, nadające się do ponownego montażu. Zarzuciła, że odmowa przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z pisemnych wyjaśnień kierowcy narusza art. 7 k.p.a.
W konsekwencji, w oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji NUCS oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodał, że postępowanie GIOŚ nie dotyczyło klasyfikacji odpadów, lecz ich zagospodarowania, co nie było przedmiotem sprawy prowadzonej przez organy celno-skarbowe. Dodał, że GIOŚ wydał 31 października 2023 r. decyzję wzywającą nabywcę odpadów do ich zagospodarowania na terenie kraju w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji.
W piśmie z 12 marca 2024 r. spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii nr 13/2024 rzeczoznawcy do spraw jakości towarów i usług Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Białymstoku na okoliczność, że przewożone części nie stanowiły odpadu objętego wymogiem posiadania zezwolenia oraz dodatkowej dokumentacji, w związku z tym nie doszło do naruszenie obowiązków związanych z ich przewozem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej: "p.p.s.a."
Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie żadnych wątpliwości nie budzi to, że skarżąca spółka nie posiadała wpisu do rejestru, o którym mowa w przepisach ustawy o odpadach pozwalającego jej na wykonywanie przewozu odpadów niebezpiecznych. Również samochód, którym były przewożone silniki, skrzynie biegów i inne części wyszczególnione w protokole nie posiadał oznaczeń, które powinien posiadać samochód przewożący odpady. Okoliczności te nie są kwestionowane również przez stronę skarżącą, tak więc nałożona na spółkę kara pieniężna byłaby zasadna, gdyby w sposób jednoznaczny ustalono, że w dniu 10 października 2022 r. samochodem należącym do spółki rzeczywiście przewożono odpady.
Pomimo jednoznacznych twierdzeń organu o oczywistości tego, że przewożone części były odpadem, postępowanie organu pierwszej instancji temu w zasadzie zaprzecza. Przypomnieć należy, że kontrola pojazdu została przeprowadzona 10 października 2022 r., od tego czasu, aż do 21 czerwca 2023 r. organ oczekiwał na to co uczyni Główny Inspektor Ochrony Środowiska i dopiero zawieszenie postępowania przed przed tym organem spowodowało podjęcie czynności przez NUCS.
Organy obu instancji decyzje w sprawie wydały w zasadzie na podstawie przypuszczeń pracowników Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Olsztynie dokonanych 10 października 2022 r. Praktycznie w żadnym stopniu oceny tej nie zmienia dołączona do odpowiedzi na skargę decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 31 października 2023 r., ( decyzja organu odwoławczego zapadła w dniu 23 października 2023 r. ) gdyż nie posiada ona waloru prawomocności, ani nawet ostateczności. Znajduje się w niej również stwierdzenie, że skarżącej spółce nie można przypisać odpowiedzialności za nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów.
W kontekście powyższych stwierdzeń zwrócić należy uwagę na dołączoną do akt sądowych sprawy opinię biegłego rzeczoznawcy z Instytutu Rzeczoznawstwa Motoryzacyjnego w Białymstoku (opinia wydana 30 stycznia 2024 r.). W opinii tej biegły stwierdza, że na podstawie wykonanych oględzin i pomiarów stwierdził, iż wszystkie opisane w opinii części ( tj. przewożone przez skarżącą 10 października 2022 r.) są sprawne i nadają się do powtórnego użycia. Biegły oszacował, że ich łączna wartość rynkowa wynosi około 174.353 zł.
Ustawa o odpadach w art. 3 ust.1 pkt 6 ( Dz. U. z 2023 r., poz.1587 ) stwierdza, że odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub, do których pozbycia jest zobowiązany. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "pozbycie się", które stanowi przesłankę do uznania za odpad, oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko ( wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., w sprawie III OSK 1120/22 – dostępny w CBOSA ).
Dlatego też odnosząc się do twierdzeń organu I instancji dotyczącego tego, że nie prowadzi on postępowania pod kątem ustalenia tego, czy przewożony towar był odpadem, tylko pod kątem tego co należy zrobić z przewożonymi odpadami, stwierdzić należy, że może to być stanowisko słuszne, ale tylko pod warunkiem, że nie ma żadnych wątpliwości co do tego, iż przewożony towar jest odpadem. W przeciwnym wypadku w ocenie sądu nie jest wystarczająca nawet decyzja wyspecjalizowanego organu ochrony środowiska, która nie ma waloru prawomocności.
W rozpoznawanej sprawie istnieją wątpliwości, których nie próbowano nawet wyjaśnić. Na k -61 akt administracyjnych znajduje się faktura, której wystawca w rzeczywistości nie funkcjonuje jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ale odbiorca części samochodowych wydaje się być podmiotem rzeczywistym, który mógłby wyjaśnić cel zakupu i przeznaczenie przewożonych części. Wbrew twierdzeniom skarżących mało prawdopodobne jest aby twierdzenia kierowcy samochodu mogły przyczynić się do ustalenia czy przewożone były odpady czy też nie, choć ewentualności takiej wykluczyć nie można.
Również sposób przewożenia części samochodowych tj. ułożonych na paletach i pospinanych pasami, przy uwzględnieniu opinii biegłego o ich przydatności w dalszym użytkowaniu, bez zmiany przeznaczenia, nakazuje zachować ostrożność i zbyt pochopnie, przed prawomocnym rozstrzygnięciem organów wyspecjalizowanych, nie uznać części tych za odpady.
Wymierzoną skarżącej karę za przewożenie odpadów bez stosownego wpisu do rejestru i oznakowania samochodu należałoby uznać za zasadną, ale tyko wówczas, gdyby przewożone części, ostatecznie zakwalifikowane zostały jako odpady. Obecnie takiej pewności mieć nie można.
Przypomnieć należy, że organ administracji winien prowadzić postępowanie
w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, i w tym celu powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego.
Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w pkt 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na zasadzie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. z 2023 r., poz.1964 )