II SA/Ol 1040/23

II SA/Ol 1040/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk /przewodniczący/
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Piotr Chybicki
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 42 uist. 1 pkt 1, art. 45 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na akt Starosty E. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta Ełcki (dalej jako: "Starosta"), działając na podstawie art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U z 2023 r. poz. 1426; dalej jako: "ustawa"), pismem z 18 września 2023 r. zawiadomił A.A. (dalej jako: "skarżąca") o odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy.
W uzasadnieniu podał, że skarżąca 21 czerwca 2023 r. uzyskała świadectwo ukończenia szkolenia dla kandydatów zgłaszających gotowość do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a 25 lipca 2023 r. złożyła wniosek o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego. Z rozmowy telefonicznej ze skarżącą, udokumentowanej notatką służbową z 13 lipca 2023 r., wynikało, że skarżąca podjęła działania zmierzające do ustanowienia jej rodziną zastępczą niezawodową dla dwójki małoletnich z terenu województwa kujawsko-pomorskiego, co jest sprzeczne z etapem postępowania kwalifikacyjnego, na jakim się znajdowała. Skarżąca przyznała, że nie informowała wcześniej o swoich planach koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej zatrudnionego w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie (dalej jako: "PCPR") w Ełku, który sporządzał opinię na potrzeby wstępnej kwalifikacji do szkolenia ani psychologa badającego predyspozycje i motywację do pełnienia roli rodzica zastępczego przed wstępną kwalifikacją. Starosta zaznaczył, że skarżąca zwróciła się o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego do PCPR w [...], wskazując na ograniczony czas w procedurze rozpoczętej w Sądzie Rejonowym III Wydział Rodzinny i Nieletnich w [...] . PCPR w [...] na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy odmówił wydania zaświadczenia i odesłał do organizatora pieczy zastępczej, który dokonał wstępnej kwalifikacji i skierował na szkolenie.
Starosta wskazał, że w toku rozmowy telefonicznej z anonimowym rozmówcą, z której koordynator rodzinnej pieczy zastępczej PCPR w Ełku sporządził 14 lipca 2023 r. notatkę służbową, ustalono, że w internecie znajdują się informacje mogące mieć znaczenie przy kwalifikowaniu skarżącej na rodzinę zastępczą i przy dalszej współpracy, dotyczące m.in. jej stanu zdrowia. Przesłuchana 11 sierpnia 2023 r. w charakterze strony skarżąca oświadczyła do protokołu, że opinia o jej stanie zdrowia zawarta w zaświadczeniu z 16 maja 2023 r. została wydana na podstawie stanu zdrowia skarżącej aktualnego na dzień wydania zaświadczenia. Skarżąca oznajmiła, że w przeszłości była chora, lecz nie ujawniła, jaka to była choroba i czy stanowiła zagrożenie dla życia. Starosta zaznaczył, że z uzyskanych od skarżącej informacji wynikało, że zaświadczenie lekarskie do wstępnej kwalifikacji wydał inny lekarz, niż ten, który zna historię chorób skarżącej. W odpowiedzi na wniosek PCPR w Ełku lekarz rodzinny wydał zaświadczenie z 23 sierpnia 2023 r., że nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do sprawowania przez skarżącą opieki nad dziećmi oraz że skarżąca leczy się sporadycznie i nie stwierdził u niej chorób przewlekłych. Starosta ocenił, że brak wyjaśnienia przez skarżącą, na jaką chorobę cierpiała i odesłanie w tym zakresie do lekarza rodzinnego, w zbiegu z treścią zaświadczenia lekarskiego z 23 sierpnia 2023 r., daje podstawy do przypuszczeń, że skarżąca potwierdziła nieprawdę co do jej stanu zdrowia. Zaznaczył, że według informacji dostępnych w internecie, osoba o takim samym imieniu, nazwisku i miejscu zamieszkania, jak skarżąca (przy informacjach widniało zdjęcie skarżącej) zbierała pieniądze na leczenie [...]. Organ stwierdził, że nie udało się wyjaśnić wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącej w bezpośredniej rozmowie z zainteresowaną.
Starosta stwierdził, że wątpliwości budziły również działania podejmowane przez skarżącą bez wiedzy i zgody organów nadzorujących pieczę zastępczą. Skarżąca nawiązała bowiem kontakt z dziećmi, których sytuacja prawna jest niepewna, gdyż toczy się postępowanie o pozbawienie ich rodziców władzy rodzicielskiej. Dzieci i rodzinę sprawującą nad nimi pieczę zastępczą skarżąca poznała na stronie Facebook - Adopcja. W ocenie organu skarżąca postąpiła pochopnie, bez refleksji, podejmując działania w celu zbliżenia się do małoletnich. W dniach 24, 28 maja 2023 r. i 10 czerwca 2023 r. podjęła bowiem bez wiedzy i zgody PCPR w [...] oraz PCPR w Ełku praktykę w Zawodowej Rodzinie Zastępczej - Pogotowiu Rodzinnym, gdzie przebywają dzieci, dla których skarżąca chce stanowić rodzinę zastępczą. W nieuprawniony sposób pozyskała dane osobowe dzieci w celu złożenia wniosku w Sądzie Rejonowym o ustanowienie jej rodziną zastępczą niezawodową dla małoletnich. Skarżąca wyjaśniła, że dane dzieci uzyskała z Sądu Rejonowego, czego jednak Sąd ten nie potwierdził. Nie poinformowała ponadto, że małoletni posiadają starsze rodzeństwo, o czym organ dowiedział się z pisma PCPR w [...] z 12 września 2023 r., mimo że skarżąca miała wcześniej z kontakt z tymi dziećmi podczas I Komunii (wówczas obdarowała dzieci prezentami, pochodzącymi ze zbiórki na ten cel).
Powyższe okoliczności w ocenie komisji kwalifikacyjnej budziły poważne wątpliwości, czy skarżąca daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. W ocenie organu, skarżąca jest osobą dążącą do realizacji własnych, z góry powziętych, celów a nie dobra przebywających w pieczy zastępczej małoletnich. Skarżąca bez konsultacji z PCPR w Ełku poszukiwała praktyk niezbędnych do zaliczenia toku szkolenia w rodzinach na terenie innego województwa, oddalonego od jej miejsca zamieszkania o ponad 300 km. Starosta wyjaśnił, że odbycie takich praktyk jest niezbędne, gdyż daje wiedzę na temat osoby szkolonej. Praktyki odbywają się pod okiem doświadczonych rodzin zawodowych, które dzielą się z PCPR wynikami obserwacji kandydata, dopełniając w ten sposób oceny kandydata. Skarżąca dostarczyła wprawdzie zaświadczenie o odbyciu praktyk, w którym podano datę odbycia praktyk i tematykę, z jaką została zapoznana, lecz bez informacji co do posiadanych przez nią umiejętności, którymi wykazała się w toku praktyk. Skarżąca również bez konsultacji z PCPR w [...] złożyła wniosek o zmianę formy pieczy zastępczej dla małoletnich. Zdaniem Starosty, niedopuszczalne jest wyrwanie dzieci ze środowiska, gdy rodzice biologiczni mają szansę na odzyskanie dzieci, gdyż byli jedynie ograniczeni we władzy rodzicielskiej. W życiu dziecka jest bowiem ograniczona ilość możliwości przeżycia zmian (strat bliskich) i należy zachować szczególną ostrożność co do przenosin małoletnich. Wyjaśnił, że każde dziecko umieszczone w pieczy zastępczej ma przygotowany plan pomocy, w którym zaplanowane są działania, mające na celu ochronę małoletniego i doprowadzenie go do stałych rozwiązań. Plan tworzony jest przez zespół specjalistów, którzy znają potrzeby dziecka w każdym z obszarów funkcjonowania i naganne jest burzenie założeń planu dostosowanego do zindywidualizowanych potrzeb dziecka wyłącznie w celu realizacji własnych zamiarów. Starosta dodał, że skarżąca unikała współpracy z instytucjami odpowiedzialnymi za los ww. dzieci będących w pieczy zastępczej, to jest z PCPR w [...] i w Ełku.
W złożonej skardze skarżąca zarzuciła Staroście naruszenie:
- art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 1-3 ustawy przez odmowę wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej pomimo spełnienia przez nią wszystkich niezbędnych przesłanek, potwierdzonych wymaganymi dokumentami oraz pomimo literalnego brzmienia ww. przepisu, który wprost wskazuje, że organ, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata, "wydaje" zaświadczenia kwalifikacyjne;
- art. 43 ust. 4 oraz ust. 5 ustawy przez rozpoczęcie wstępnej kwalifikacji skarżącej do pełnienia rodziny zastępczej niezawodowej, w sytuacji gdy ustawa wprost wskazuje jako miejscowo właściwy PCPR, w którego okręgu działania kandydat ma miejsce zamieszkania, a w przypadku skarżącej nie zachodziła żadna z przesłanek uzasadniająca odstąpienie od wskazanej w ustawie właściwości;
- art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12 w związku z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm., dalej jako: "k.p.a.") przez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy, zgromadzenia i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz dokonania jego wszechstronnej oceny, a w szczególności dowolną ocenę materiału dowodowego, który potwierdza spełnienie przesłanek określonych w art. 42 ust. 1-3 ustawy polegającą na: oparciu rozstrzygnięcia na anonimowym telefonie przekazującym nieprawdziwe informacje krążące w internecie na temat skarżącej, które nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym i w rozmowie wyjaśniającej przeprowadzonej ze skarżącą; zarzucanie skarżącej bądź lekarzowi wydającemu zaświadczenie o stanie zdrowia kłamstwo lub sfałszowanie zaświadczenia bez żadnych dowodów na prawdziwość zawartych w odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego twierdzeń, w sytuacji gdy dodatkowe zaświadczenie lekarskie, zażądane przez organ, potwierdzało zdolność skarżącej do pełnienia funkcji rodziny zastępczej; zarzucanie skarżącej kradzieży danych osobowych dzieci bez dowodów na prawdziwość tego zarzutu i zarzucanie skarżącej niespełnienia przesłanek z art. 42 ust. 1-3 ustawy, w sytuacji gdy potwierdziła stosownymi dokumentami, że spełniła przesłanki przewidziane w tych przepisach.
Skarżąca stwierdziła, że przedłożyła do PCPR w Ełku: zaświadczenia o wynagrodzeniu wynikającym z zatrudnienia w szkołach podstawowych i zestawienie półroczne dochodów wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej, zaświadczenie o niekaralności i zaświadczenie, że jest zdolna ze względu na stan zdrowia do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Psycholog PCPR w Ełku sporządził pozytywną opinię o posiadaniu przez skarżącą predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, której treści organ nie zakwestionował. Ponadto, na wniosek PCPR potwierdzono, że nie figuruje w rejestrze sprawców przestępstw na tle seksualnym. Skarżąca stwierdziła, że daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, gdyż jako psycholog wykonuje zawód zaufania publicznego. Prowadzi czynną praktykę, posiada uprawnienia do wydawania pozwoleń na broń i psychologa transportu, upoważniające do przeprowadzania badań kierowców, instruktorów jazdy, do pełnienia funkcji inspektora, kuratora, prokuratora czy sędziego. Zaznaczyła, że warunki środowiskowe skarżącej sprawdzili pracownicy z PCPR w Ełku, [...] i w [...] , kurator sądowy i dzielnicowy miejsca zamieszkania, którzy wydali pozytywne opinie.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu ze stenogramu rozmowy nagrywanej za zgodą pracownika PCPR w Ełku na okoliczność ustalenia rzeczywistych motywów, którymi kierowali się pracownicy organu, odmawiając wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego i oparcia rozstrzygnięcia o plotki na temat skarżącej. Ponadto wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wyjaśnił, że PCPR w Ełku podjął działania na podstawie znowelizowanych przepisów, które weszły w życie 1 lutego 2023 r. i wprowadziły derejonizację pieczy zastępczej. PCPR w Ełku uznało, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 43 ust. 5 pkt 2, a PCPR w [...] nie wniosło sprzeciwu co do przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji kandydatki.
Organ wyjaśnił ponadto, że ustawa nie określa, kiedy powinna zostać przeprowadzona ocena predyspozycji i motywacji do sprawowania pieczy zastępczej. Dokonując wstępnej kwalifikacji organ posiłkował się analizą sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej i treścią uzyskanych przez organ zaświadczeń. Wstępna kwalifikacja pozwala ograniczyć kierowanie na szkolenie osób, które nie spełniają podstawowych wymogów ustawowych. W przypadku skarżącej w okresie od przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji do dnia złożenia przez nią wniosku o wydanie zaświadczenia kwalifikującego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej wyszły na jaw okoliczności mające wpływ na potwierdzenie motywacji kandydatki do pełnienia roli rodziny zastępczej, które wpływają na ocenę warunku rękojmi należytego sprawowania pieczy. Organ podjął próbę wyjaśnienia w drodze przesłuchania skarżącej wątpliwości powstałych w odniesieniu do stanu zdrowia skarżącej, opisywanych w artykułach zbiórek pieniędzy za granicą na leczenie, źródła pozyskania danych osobowych małoletnich, lecz skarżąca unikała odpowiedzi. Komisja kwalifikacyjna, rozpatrując wniosek o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego, uznała, że jeśli są jakiekolwiek wątpliwości i podejrzenia, że dana osoba nie powinna pełnić funkcji rodziny zastępczej, a osoba ta nie podejmuje współpracy w celu ich wyjaśnienia, to obowiązkiem komisji jest odmowa wydania zaświadczenia, a wszelkie wątpliwości należy tłumaczyć na niekorzyść strony.
Starosta stwierdził, że stał na straży praworządności i kierował się interesem społecznym, aby piecza zastępcza była powierzana osobom dającym należytą gwarancje jej sprawowania, kierował się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, dając stronie szanse złożenia wyjaśnień w nurtujących organ, nadal niewyjaśnionych, kwestiach, dotyczących m.in. motywacji strony i jej sytuacji zdrowotnej.
Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. pełnomocnik substytucyjny skarżącej wniosła
o uwzględnienie skargi i zasądzenie kosztów. Podniosła, że 5 stycznia 2024 r. skarżąca została wpisana na listę biegłych sądowych w zakresie psychologii przy Sądzie Okręgowym w [...]. Zaznaczyła, że pełnomocnik skarżącej zobowiązał ją, jako pełnomocnika, do zgłoszenia bezprawności czynności. Dodała, że organ naruszył przepisy procedury i prawa materialnego, zaś skarżąca spełniła wymagane przesłanki. Wyjaśniła, że skarżąca w 2015 r. chorowała na [...] , podjęła leczenie w USA i została wyleczona, obecnie jest w stanie remisji. Nie potrafiła podać, czy lekarz skarżącej był o tym poinformowany i czy posiada dokumentację dotyczącą tego leczenia.
Pełnomocnik organu wniosła o oddalenie skargi. Wyjaśniła, że skarżąca nie daje rękojmi do sprawowania pieczy zastępczej. Podała, że bardzo rzadko organ odmawia wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, gdyż boryka się z bardzo małą liczbą chętnych do sprawowania pieczy zastępczej i właściwie wszyscy kandydaci są wysyłani na szkolenie. Dopiero w trakcie szkolenia, kiedy to następuje zapoznanie kandydatów, okazuje się, że nie wszyscy mają predyspozycje do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. W niniejszej sprawie pojawiły się szczególne wątpliwości, gdy pojawiła się anonimowa informacja. Skarżąca odmówiła podania informacji o stanie swojego zdrowia, dlatego organ skierował pytanie do lekarza rodzinnego, który nie miał wiedzy o przebytej przez skarżącą chorobie. Pełnomocnik organu stwierdziła, że skarżąca swoim postępowaniem nie udowodniła, że należycie będzie sprawować pieczę zastępczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Zaznaczyć należy, że kontrola sądu obejmuje ocenę legalności merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji czynności organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sąd nie jest zaś uprawniony do oceny zaskarżonej czynności z punktu widzenia jej celowości, słuszności czy innych kryteriów.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej czynności według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy
z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, posiadającego świadectwo ukończenia szkolenia, o którym mowa w art. 44 ust. 1, organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne zawierające potwierdzenie ukończenia tego szkolenia oraz spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1-3.
Stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które:
1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;
2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;
3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;
4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;
5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone: zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2527), oraz opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym;
6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;
7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym: rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, wypoczynku i organizacji czasu wolnego;
8) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym
z dostępem ograniczonym.
Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo i - w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej - co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (ust. 2 i 3).
Spełnianie wszystkich ww. wymogów jest obligatoryjne, a występujące w cytowanych przepisach słowo "może" nie jest elementem uznania, lecz nakazem wymogów sformułowanych w ustawie. Oznacza to, że niespełnianie jednego z ww. przesłanek będzie równoznaczne z brakiem możliwości pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka.
W rozpoznawanej sprawie Starosta zakwestionował spełnienie przez skarżącą warunku rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.
Przepis art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy nie wyjaśnia, co należy rozumieć przez rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, gdyż ustawodawca posłużył się pojęciem niedookreślonym "rękojmia". W słowniku języka polskiego wskazuje się, że pojęcie to oznacza "poręczenie, zagwarantowanie czegoś, zapewnienie o czymś" (zob. https://sjp.pwn.pl). Przesłankę wskazaną w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy należy więc rozumieć jako zdolność do ponoszenia odpowiedzialności za dziecko i zabezpieczenia jego interesów. Podkreślić należy, że ustawa nie daje instrumentów pozwalających na sprawdzenie, czy osoby, które chcą utworzyć rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka, taką rękojmię dają. Należy zatem polegać na ogólnej ocenie kwalifikacji kandydatów do pełnienia funkcji rodzinnej pieczy zastępczej. Wymaga również zaakcentowania, że spełnienie przez kandydatów pozostałych wymogów przewidzianych przez art. 42 ust. 1 pkt 2-8 oraz ust. 2 i 3 ustawy nie oznacza automatycznie spełnienia warunku wskazanego w pkt 1 ust. 1 art. 42 ustawy. Warunek ten jest odrębnym wymogiem, a nie sumą pozostałych warunków kwalifikacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 1 pkt 2-8 czy w ust. 2 i 3 (zob. K. Tryniszewska [w:] Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2015, art. 42 oraz S. Nitecki [w:] A. Wilk, S. Nitecki, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el. 2021, art. 42).
Zaznaczyć należy, że rozstrzygnięcie o odmowie wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego wydane z powodu niespełnienia omawianego wymogu musi wskazywać argumenty, które skłoniły organ do uznania, że kandydat nie daje gwarancji należytego wykonywania funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka.
Starosta w uzasadnieniu zaskarżonej czynności podał przyczyny, które spowodowały, że ocenił, iż skarżąca – mimo pozytywnej wstępnej kwalifikacji – nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.
Z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika, że organ negatywnie ocenił – jako pochopne, bezrefleksyjne i niesłużące dobru dwójki dzieci w pieczy zastępczej, dla których skarżąca chciała zostać rodziną zastępczą – podejmowanie przez skarżącą działań poza wiedzą nie tylko PCPR w Ełku, ale również PCPR właściwego dla miejsca pobytu tych dzieci (przebywających na terenie województwa kujawsko-pomorskiego). Zaznaczył, że skarżąca poznała te dzieci i opiekującą się tymi dziećmi rodzinę zastępczą przez stronę internetową Facebook – Adopcje. Wskazał, że bez współpracy z właściwym PCPR skarżąca odbyła praktyki w Zawodowej Rodzinie Zastępczej – [...] , gdzie przebywają te dzieci. Starosta wyjaśnił, dlaczego uznał tę okoliczność za istotną. Wskazał, że obywanie praktyk w toku szkolenia daje wiedzę na temat osoby szkolonej, gdyż praktyki odbywają się pod okiem doświadczonych rodzin zawodowych, które dzielą się wiedzą z obserwacji kandydata, co pozwala na uzupełnienie oceny o nim. Skarżąca odbyła bez wiedzy PCPR w Ełku praktyki w ww. rodzinie zastępczej na terenie innego województwa. Uniemożliwiło to temu organowi zbadanie umiejętności, którymi wykazała się skarżąca w toku tych praktyk, gdyż w przedłożonym zaświadczeniu o odbyciu praktyk ujęto jedynie daty odbycia praktyk i tematykę, z jaką zapoznano skarżącą.
Negatywnie Starosta ocenił także fakt złożenia 22 czerwca 2023 r. w sądzie rejonowym wniosku o ustanowienie jej rodziną zastępczą niezawodową dla ww. dzieci. Zdaniem organu prowadziło to do samowolnej, gdyż zaistniałej bez konsultacji z PCPR w [...] nadzorującym pieczę zastępczą sprawowaną nad ww. dziećmi, zmianą formy pieczy zastępczej, którą objęto dzieci. Starosta ocenił, że niedopuszczalne jest wyrwanie dzieci ze środowiska, w sytuacji gdy rodzice biologiczni mają jeszcze szansę na ich odzyskanie, bo zostali jedynie ograniczeni we władzy rodzicielskiej. Podniósł, że w życiu dziecka jest ograniczona ilość możliwości przeżycia zmian (strat bliskich) i należy zachować szczególną ostrożność co do przenosin małoletnich. Każde dziecko umieszczone w pieczy zastępczej ma przygotowany plan pomocy, w którym ustalono działania mające na celu ochronę małoletniego i doprowadzenie go do stałych rozwiązań. Stwierdził, że "Plan tworzony jest przez zespół specjalistów, którzy znają potrzeby dziecka w każdym z obszarów funkcjonowania i nagannym jest burzenie założeń planu dostosowanego do zindywidualizowanych potrzeb dziecka tylko po to, aby zaspokoić własne dążenia, gdyż nic innego nie usprawiedliwia takich działań". Zarzucił ponadto, że skarżąca unikała współpracy z instytucjami odpowiedzialnymi za los dzieci przebywających w pieczy zastępczej, to jest PCPR w [...] i PCPR w Ełku. Nie poinformowała bowiem PCPR w Ełku, że w toku procedury uzyskania zaświadczenia kwalifikacyjnego złożyła wniosek do sądu o ustanowienie jej rodziną zastępczą dla dzieci.
Starosta zauważył przy tym, że skarżąca nie informowała PCPR również o tym, że dzieci, dla których chciała zostać rodziną zastępczą, posiadają starsze rodzeństwo. Zaznaczył, że skarżąca wiedziała o tym fakcie, gdyż kontaktowała się z tymi dziećmi podczas uroczystości kościelnej i obdarowała je prezentami, pochodzącymi ze zbiórki na ten cel.
Starosta zakwestionował ponadto legalność sposobu, w jaki skarżąca uzyskała dane osobowe ww. dzieci. Zauważył, że skarżąca podała, jakoby uzyskała je w sekretariacie Sądu Rejonowego w [...] , w którym złożyła wniosek o ustanowienie jej rodziną zastępczą, lecz Sąd ten nie potwierdzał udostępnienia tych danych. Zaznaczyć należy, że z treści protokołu z 11 sierpnia 2023 r. wynika, że skarżąca oświadczyła, że imiona i nazwiska dzieci i ich rodziców – bez imienia ojca, uzyskała z sekretariatu Sądu III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich. Uzyskanie wybiórczych danych osobowych ojca dzieci mogło skutkować uznaniem przez organ, że skarżąca uzyskała dane dzieci i ich rodziców w sposób "nieuprawniony".
Z treści zaskarżonego aktu wynika ponadto, że Starosta powziął wątpliwości również co do stanu zdrowia skarżącej. Powyższe wynikało z obiekcji organu co do zupełności informacji, których udzieliła skarżąca lekarzowi, który wydał zaświadczenie z 16 maja 2023 r. o jej stanie zdrowia. Zaznaczył, że według wyjaśnień skarżącej, jej lekarz rodzinny i lekarz, który wydał ww. zaświadczenie, dysponowali różnym zakresem informacji o przebytych przez nią chorobach. Skarżąca unikała zaś w toku przesłuchania 11 sierpnia 2023 r. jednoznacznego wyjaśnienia wątpliwości organu, które powstały po powzięciu od anonimowej osoby i z internetu wiedzy o przebyciu przez nią poważnej choroby [...], leczonej poza granicami kraju ze środków finansowych pochodzących ze zbiórki zorganizowanej na ten cel.
PCPR miał również zastrzeżenia co do rzeczywistych przyczyn podjęcia przez skarżącą współpracy z PCPR w Ełku, a nie z PCPR w [...] , który był właściwy ze względu na jej miejsce zamieszkania. Wybór współpracy z PCPR w Ełku skarżąca uzasadniała "konfliktem interesów", powodowanym przez prowadzenie działalności w zakresie wsparcia psychologicznego na terenie powiatu [...] . Po otrzymaniu ww. anonimowej informacji organ ocenił, że rzeczywiste powody mogły być odmienne.
Oceniając skarżącą w świetle podejmowanych przez nią ww. działań, Starosta stwierdził, że nie działała ona mając na celu dobro dzieci przebywających w pieczy zastępczej. W konsekwencji stwierdził, że istnieją poważne wątpliwości co do tego, czy skarżąca daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej.
Uzasadnione wątpliwości organizatora rodzinnej pieczy zastępczej dotyczące tego, czy kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, uzasadnia odmowę wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy. Należy zauważyć, że w preambule do ustawy ustawodawca stwierdził m.in., że regulacje zawarte w tym akcie zostały podjęte dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, w trosce o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności, w przekonaniu, że skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich może być osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. Nadrzędną wartością, którą chroni ustawodawca, jest więc szeroko rozumiane dobro dziecka. Z uwagi na powyższe, organizator pieczy zastępczej ma obowiązek rzetelnego zbadania każdego kandydata, czy daje rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, bez względu na jego wykształcenie i wykonywany zawód, a wątpliwości powstałe w tym zakresie winny być oceniane przez pryzmat dobra dziecka a nie kandydata.
Opisany w zaskarżonym akcie całokształt działań skarżącej, w tym podejmowanie bez porozumienia z właściwymi PCPR faktycznych i prawnych działań, zmierzających do ustanowienia skarżącej rodziną zastępczą dla dzieci już będących w zawodowej rodzinie zastępczej, niezrozumiała niechęć do jednoznacznego sprostowania nieprawdziwych czy błędnych informacji lub wyjaśnienia wątpliwości posiadanych przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, w świetle wartości wskazanych w preambule do ustawy, uzasadniał dokonanie przez organ oceny, że skarżąca nie daje nie daje rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej. Taka zaś ocena wyklucza wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy.
Bez wpływu na prawidłowość tej oceny pozostaje fakt, że skarżąca przedłożyła dokumenty wskazujące na spełnienie przez nią warunków wymienionych w art. 42 ust. 1 pkt 2 - 8 oraz ust. 2 i 3 ustawy. Wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego jest bowiem uzależnione od jednoczesnego spełnienia wszystkich wymogów przewidzianych w art. 42 ust. 1 – 3, w tym również warunku z pkt 1 ust. 1 art. 42 ustawy. Nie przesądza o obowiązku wydania tego zaświadczenia także uprzednie pozytywne wstępne zakwalifikowanie kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, gdyż jest to warunek do skierowania kandydata na szkolenie, o którym mowa w art. 44 ust. 1 ustawy.
Okoliczność, że skarżąca jest psychologiem z wieloletnim stażem, posiada uprawnienia do prowadzenia badań kandydatów ubiegających się o uzyskanie wydawania pozwolenia na broń, badania kierowców, instruktorów jazdy, a także kandydatów na kuratora, prokuratora lub do pełnienia urzędu sędziego, czy też to, że jest członkiem gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych i biegłym sądowym, również nie skutkuje automatycznym uznaniem, że skarżąca spełnia warunek rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1026) na listę psychologów wpisuje się osobę, która łącznie spełnia następujące warunki: uzyskała w polskiej uczelni dyplom magistra psychologii lub uzyskała za granicą wykształcenie uznane za równorzędne w Rzeczypospolitej Polskiej; posiada pełną zdolność do czynności prawnych; włada językiem polskim w mowie i piśmie w zakresie koniecznym do wykonywania zawodu psychologa; odbyła podyplomowy staż zawodowy, pod merytorycznym nadzorem psychologa posiadającego prawo wykonywania zawodu, który ponosi odpowiedzialność za czynności zawodowe wykonywane przez psychologa-stażystę. Badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu są wykonywane przez uprawnionego psychologa, którym jest osoba, która: posiada tytuł zawodowy magistra uzyskany na kierunku psychologia; ukończyła z wynikiem pozytywnym podyplomowe studia w zakresie psychologii transportu prowadzone przez uczelnię prowadzącą studia wyższe na kierunku psychologia; nie była skazana prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów i została wpisana do ewidencji uprawnionych psychologów (zob. art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami; Dz. U. z 2023 r. poz. 622 z późn. zm.). Z kolei badanie psychologiczne m.in. osób, które występują z wnioskiem o wydanie pozwolenia na broń, przeprowadza psycholog, który posiada: dyplom magistra psychologii lub dyplom magistra filozofii chrześcijańskiej ze specjalizacją filozoficzno-psychologiczną uzyskany na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim do dnia 1 października 1981 r. lub dyplom magistra filozofii chrześcijańskiej w zakresie psychologii uzyskany w Akademii Teologii Katolickiej do dnia 31 grudnia 1992 r., co najmniej pięcioletni staż pracy w zawodzie, przy czym co najmniej 3 lata w ostatnim pięcioleciu był zatrudniony na stanowisku psychologa, dodatkowe kwalifikacje z zakresu przeprowadzania badań psychologicznych osób ubiegających się, wpis do rejestru psychologów upoważnionych (zob. art. 15c ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji; Dz. U. z 2022 r. poz. 2516 z późn. zm.). Na mocy § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 września 2014 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych kandydatów do objęcia urzędu sędziego (Dz. U. z 2018 r. poz. 619) psychologiem uprawnionym jest psycholog, który został wpisany do rejestru prowadzonego przez komendanta wojewódzkiego Policji na podstawie art. 15c ust. 2 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Ponadto, w skład gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych wchodzą osoby przeszkolone w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych (art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi , Dz. U. z 2023 r. poz. 2151). Natomiast § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) przewiduje, że biegłych sądowych, ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu na okres 5 lat.
Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że wymogi, które musi spełnić psycholog, aby uzyskać uprawnienia do wykonywania tego zawodu lub szczególne uprawnienia wynikające z ww. przepisów, nie obejmują badania, czy taka osoba daje również rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej. Zaznaczyć należy, że piecza zastępcza, zgodnie z art. 33 ustawy, zapewnia: 1) pracę z rodziną umożliwiającą powrót dziecka do rodziny lub gdy jest to niemożliwe - dążenie do przysposobienia dziecka, a w przypadku braku możliwości przysposobienia dziecka - opiekę i wychowanie w środowisku zastępczym; 2) przygotowanie dziecka do: godnego, samodzielnego i odpowiedzialnego życia, pokonywania trudności życiowych zgodnie z zasadami etyki, nawiązywania i podtrzymywania bliskich, osobistych i społecznie akceptowanych kontaktów z rodziną i rówieśnikami, w celu łagodzenia skutków doświadczania straty i separacji oraz zdobywania umiejętności społecznych; 3) zaspokojenie potrzeb emocjonalnych dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb bytowych, zdrowotnych, edukacyjnych i kulturalno-rekreacyjnych.
Warunki zawarte w cytowanych wyżej przepisach, przewidujących możliwość uzyskania przez psychologa określonych uprawnień, nie są więc identyczne z warunkiem rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, który musi spełniać kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Nawet zatem wysoka ocena pracy zawodowej psychologa nie przesądza, że spełnia on warunek rękojmi, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy. Podkreślić należy, że ustawa nie przewiduje zwolnienia z badania spełnienia omawianego wymogu żadnych osób, w tym także tych, które wykonują tzw. zawody zaufania publicznego, ani posiadających określone wykształcenie, np. psychologa czy pedagoga. Ustawodawca nie ustanowił jakichkolwiek preferencji dla takich osób, wobec czego muszą one spełniać wszystkie warunki z art. 42 ust. 1 – 3 ustawy.
Jak już zaznaczono, brak spełnienia przesłanek z art. 42 ust. 1 – 3 ustawy wyłącza możliwość wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy. Prawidłowo więc Starosta odmówił skarżącej wydania ww. zaświadczenia. Niezasadny jest przy tym zarzut skargi, że w takiej sytuacji organizator pieczy zastępczej obowiązany był wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia. Jak wprost stanowi art. 45 ust. 4 ustawy w przypadku odmowy wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego, o którym mowa w ust. 1, odmowa ta wydawana jest pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej, ze szczegółowym uzasadnieniem przyczyn odmowy i ewentualnym wskazaniem obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismo Starosty z 18 września 2023 r. spełnia ww. wymogi.
Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 43 ust. 4 i 5 ustawy. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o skierowaniu wniosku o przyjęcie na szkolenie dla rodzin zastępczych niezawodowych z 9 maja 2023 r. do PCPR w Ełku a nie do PCPR w [...]. Zgodnie z art. 43 ust. 4 ustawy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest przeprowadzana przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Jednakże, na mocy ust. 5 pkt 2 wstępna kwalifikacja, o której mowa
w ust. 1, może być przeprowadzana przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej innego niż organizator rodzinnej pieczy zastępczej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, jeżeli organizator rodzinnej pieczy zastępczej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wyraził zgodę na przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji danego kandydata przez innego organizatora rodzinnej pieczy zastępczej. Jak wynika z notatki służbowej z 9 maja 2023 r. i z odpowiedzi na skargę, Dyrektor PCPR w Ełku ustaliła w rozmowie telefonicznej z Kierownikiem PCPR w [...], że skarżąca nie występowała z wnioskiem do tamtego organizatora o przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji. Kierownik PCPR w [...] nie sprzeciwiała się podjęciu współpracy skarżącej z PCPR w Ełku.
W opisanym stanie faktycznym miał więc zastosowanie art. 43 ust. 5 pkt 2 ustawy.
Z art. 45 ust. 1 ustawy jednoznacznie natomiast wynika, że zaświadczenie kwalifikacyjne wydaje organizator rodzinnej pieczy zastępczej, który pozytywnie wstępnie zakwalifikował kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Tym samym bezzasadny jest zarzut, że PCPR w Ełku nie był uprawniony do oceny wniosku skarżącej o wydanie takiego zaświadczenia.
Wbrew zarzutom skargi materiał zgromadzony w sprawie został oceniony przez organ zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sąd nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały istotne wątpliwości, co uzasadniałoby odmowę zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a w konsekwencji - przeprowadzenie dowodu z transkrypcji rozmowy, do której nie załączono oryginalnego nagrania. Sugestie zawarte w skardze co do niewłaściwych motywów odmowy wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego nie mają znaczenia w sprawie wobec zawartych
w zaskarżonym akcie uzasadnionych wątpliwości organu co do spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.