II SA/Ol 102/23

II SA/Ol 102/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /przewodniczący/
Tadeusz Lipiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2556
art. 276, art. 293 pkt 1 -3
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 76 par. 1 i 3, art. 75, art. 78 par. 2, art. 123 par. 1, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 152 par. 1, art. 139 par. 4, art. 144, art. 170, art. 157 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 18 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie: sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2023 roku sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania lub opłaty podwyższonej za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym za 2019 rok – oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 20 maja 2022 r. Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego (dalej: "Marszałek", "organ pierwszej instancji") umorzył wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia [...] spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] (dalej: "spółka") opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania lub opłaty podwyższonej za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym za 2019 r.
W uzasadnieniu decyzji Marszałek opisał tok postępowania wszczętego wnioskiem spółki z 12 czerwca 2018 r. i zakończonego wydaniem 24 czerwca 2019 r. przez Starostę [...] decyzji w przedmiocie udzielenia spółce pozwolenia zintegrowanego na prowadzenie instalacji do produkcji płyt drewnopochodnych, płyt wiórowych.
Zaznaczył, że na wniosek spółki z 25 czerwca 2019 r. Starosta [...] postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. nadał ww. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Po rozpoznaniu zażaleń Stowarzyszenia E. (dalej także: "Stowarzyszenie", "skarżący"), Stowarzyszenia I. i Prokuratora Regionalnego w Białymstoku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") postanowieniem z 2 września 2019 r., utrzymało w mocy w całości postanowienie Starosty. Następnie, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/OI 883/19 postanowienie to i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, zostały uchylone. Informacja o wydanym wyroku dotarła do spółki 3 stycznia 2020 r., spółka wniosła skargę kasacyjną.
Marszałek wskazał, że od decyzji Starosty z 24 czerwca 2019 r. zostały złożone odwołania, lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z 27 marca 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty w całości. Przed WSA w Olsztynie toczy się postępowanie ze skarg wniesionych na decyzję Kolegium.
Marszałek przytoczył treść art. 273 ust. 1 pkt 4, art. 276 ust. 1, art. 284 ust. 1, art. 285 ust. 1 ust. 2, art. 286, art. 288 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 293 ust. ust. 1 – 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 z późn. zm.; dalej "P.o.ś") oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.; dalej: "k.p.a."). Wywiódł, że wymierzenie w drodze decyzji opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania lub za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska może nastąpić, gdy marszałek województwa stwierdzi dopuszczenie się przez podmiot korzystający ze środowiska tych naruszeń, a podmiot ten nie uwzględni opłaty podwyższonej z tego tytułu w wykazie składanym organowi zgodnie z art. 286 P.o.ś. W razie natomiast niezaistnienia takiej sytuacji należy umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Oceniając, czy korzystanie przez spółkę ze środowiska po 16 grudnia 2019 r. (polegające na magazynowaniu odpadów zgodnie z pozwoleniem zintegrowanym) uzasadniało postawienie spółce zarzutu magazynowania odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania i wymierzenie z tego tytułu opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, Marszałek odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2011 r., II OPS 2/11. Powołał się również na inne orzeczenia NSA i wywiódł, że sytuacja, kiedy podmiot rozpoczął korzystanie ze środowiska na podstawie pozwolenia zintegrowanego, któremu nadano rygor natychmiastowej wykonalności, i jednocześnie oczekuje na rozpoznanie odwołań od decyzji, którą pozwolenie to zostało udzielone, jest analogiczna do tej, w której podmiot posiadający pozwolenie występuje o jego wydanie na kolejny okres. Wskazał, że ostatnie z odwołań od decyzji Starosty z 24 czerwca 2019 r. wpłynęło do organu odwoławczego 1 sierpnia 2019 r. i gdyby sprawa ta została załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. nie powstałaby wątpliwość co do uprawnienia spółki do korzystania ze środowiska po 16 grudnia 2019 r. Uwzględniając powyższe Marszałek stwierdził, że naliczenie
i wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska przez spółkę po
16 grudnia 2019 r. stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego, zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, zasadą bezpieczeństwa prawnego i zasadą sprawiedliwości, a także z zasadą praworządności materialnej (art. 7 Konstytucji RP) oraz nie znajdowałoby podstaw
w art. 288 ust. 1 pkt 2 i art. 293 ust. 1-3 P.o.ś.
Odnosząc się do twierdzeń Stowarzyszenia, Marszałek wyjaśnił, że silosów nie można uznać za miejsce magazynowania ani składowania odpadów, gdyż służą wyłącznie jako urządzenia operacyjne do usprawnienia procesu produkcyjnego, brak było podstaw do utożsamiania magazynowania surowca z magazynowaniem odpadów.
Oceniając natomiast, czy użytkowanie zbiorników, w tym zbiorników podziemnych do magazynowania odpadu 08 04 01, które nie zostały uwzględnione w pozwoleniu zintegrowanym, może świadczyć o magazynowaniu odpadów bez wymaganej decyzji stwierdził, że spółka wyjaśniła, iż zbiorniki te nie stanowią miejsc magazynowania odpadów, lecz urządzenia techniczne będące częścią instalacji. Funkcją tych zbiorników jest wychwytywanie wody zawierającej pozostałości klejowe, mogącej powstawać w trakcie czyszczenia instalacji, napełniania instalacji klejem i poruszania się cystern zawierających klej.
Marszałek podkreślił, że w toku postępowania spółka została poddana na podstawie art. 379 P.o.ś. kontroli (w okresie 18 stycznia 2022 r. – 18 lutego 2022 r.) w zakresie przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska dotyczących ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, w wyniku przeprowadzenia tej kontroli nie stwierdzono magazynowania przez spółkę odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania ani składowania przez spółkę odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu Stowarzyszenie E. (dalej Stowarzyszenie) podkreśliło, że NSA w uchwale z 11 grudnia 2011 r. II OPS 2/11 dopuścił możliwość nieobciążania opłatą podwyższoną podmiotu korzystającego ze środowiska wyłącznie, gdy jest to kolejne pozwolenie niezbędne do zapewnienia ciągłości funkcjonowania zakładu i nie zostało ono wydane w terminie z przyczyn leżących po stronie organu. NSA wykluczył, aby jakikolwiek podmiot mógł rozpocząć działalność bez pozwolenia i nie miał z tego powodu ponosić konsekwencji w postaci opłaty podwyższonej. Zaznaczyło, że spółka nie korzystała ze środków dyscyplinujących organy administracji publicznej, a postępowanie w pierwszej instancji w sprawie wydania pozwolenia zintegrowanego nie przekroczyło 6 miesięcy przy uwzględnieniu art. 35 § 5 k.p.a.
Stowarzyszenie zarzuciło ponadto, że Marszałek zignorował przesłanki, które zadecydowały o uchyleniu przez WSA w Olsztynie wyrokiem z 17 grudnia 2019 r. rygoru natychmiastowej wykonalności. Uznało za istotne również to, że WIOŚ ukarał mandatem spółkę za prowadzenie instalacji bez wymaganego pozwolenia. Zauważyło, że nie może być tak, że jeden organ nakłada mandat kamy za prowadzenie instalacji bez pozwolenia, a drugi przyjmuje, że jest to wina organów, które na czas nie wydały pozwolenia.
Stowarzyszenie zarzuciło także, że w piśmie z 31 marca wskazało, że nie zostały wyjaśnione kwestie dotyczące składowania odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych, do których to zagadnień Marszałek nie odniósł się w sposób wyczerpujący. Zarzuciło ponadto, że organ pierwszej instancji nie ustalił w sprawie stanu faktycznego i nie przeprowadził postępowania dowodowego, gdyż nie wydał postanowienia w tym przedmiocie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") decyzją
z 14 listopada 2022 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy w całości.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło tok czynności podejmowanych przez spółkę i organy administracji w postępowania zainicjowanym wnioskiem z 12 czerwca 2018 r. o wydanie pozwolenia zintegrowanego. W ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że spółka była uprawniona do korzystania ze środowiska, w tym w zakresie magazynowania odpadów, od 27 czerwca 2019 r. do 16 grudnia 2019 r. (to jest od dnia wydania postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności do dnia poprzedzającego uchylenie tego postanowienia wyrokiem WSA z 17 grudnia 2019 r.). Kolegium przywołało pogląd zaprezentowany w uchwale NSA z 12 grudnia 2011 r., II OPS 2/11.
Organ odwoławczy wskazał, że 12 czerwca 2018 r. spółka złożyła wniosek do Starosty [...] o wydanie pozwolenia zintegrowanego. Starosta wydał 24 czerwca 2019 r. decyzję udzielającą spółce pozwolenia zintegrowanego na prowadzenie wskazanej instalacji. Decyzji tej na mocy postanowienia Starosty z 27 czerwca 2019 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, a spółka po tej dacie uruchomiła instalację. Tym samym w chwili rozpoczęcia użytkowania instalacji posiadała stosowną decyzję uprawniającą ją do korzystania ze środowiska. W trakcie użytkowania przedmiotowej instalacji spółka oczekiwała natomiast na rozpoznanie odwołań od decyzji Starosty z 24 czerwca 2019 r. oraz zażaleń na postanowienie Starosty z dnia 27 czerwca 2019 r. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja, w której znalazła się spółka, jest analogiczna do sytuacji podmiotu, który posiadając pozwolenie na korzystanie ze środowiska, występuje o wydanie pozwolenia na kolejny okres.
Wskazało, że postanowieniem z 2 września 2019 r., Kolegium utrzymało w mocy w całości postanowienie Starosty z 27 czerwca 2019 r. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 17 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/O1 883/19, uchylił postanowienie Kolegium i postanowienie Starosty. Jak wyjaśniła spółka w toku postępowania, wyrok ten został jej doręczony 3 stycznia 2020 r. Spółka wywiodła skargę kasacyjną, a postępowanie zainicjowane tą skargą, prowadzone pod sygn. III OSK 2554/21, nie zostało jeszcze zakończone.
Wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska nie znajdowałoby oparcia w art. 288 ust. 1 pkt 2 i art. 293 P.o.ś. Spółka, działając w dobrej wierze, rozpoczęła bowiem eksploatację instalacji, posiadając decyzję udzielającą jej pozwolenia zintegrowanego, która została zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności. Spółka wykazała zatem w tym zakresie należytą staranność i mogła oczekiwać, że instalacja będzie mogła funkcjonować w pełnym zakresie do czasu zakończenia postępowania odwoławczego i uzyskania przez decyzję udzielającą jej pozwolenia zintegrowanego waloru ostateczności.
Kolegium zgodziło się również z organem pierwszej instancji, że silosy nie służą do magazynowania odpadów, lecz do usprawnienia procesów produkcyjnych jako urządzenia operacyjne. Wskazało na różnicę między magazynowaniem surowca drzewnego (biomasy), a magazynowaniem odpadów.
Kolegium dodało, że Marszałek w toku postępowania przeprowadził dwie kontrole przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska i nie stwierdził magazynowania przez spółkę odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania ani składowania odpadów w miejscu do tego nie przeznaczonym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Stowarzyszenie, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosło o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie:
- art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 273 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 276 ust. 1 i w zw. z art.293 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska poprzez uznanie, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe;
- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego jak i przeprowadzenia postępowania dowodowego, tudzież sporządzenia uzasadnienia decyzji, w zakresie ilości składowanych lub magazynowanych odpadów przez [...] w 2019 r. bez wymaganej decyzji administracyjnej i nawet z naruszeniem warunków decyzji nieostatecznej;
- art. 78 § 2 w zw. z art. 77 § 2 i art. 123 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 124 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, a w szczególności poprzez niewłączenie do akt sprawy w drodze postanowienia dowodów, na których podstawie zostało oparte rozstrzygnięcie;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, choć SKO powinno zastosować art. 138 § 1 pkt 2 i uchylając zaskarżoną decyzję orzec co do istoty sprawy, ewentualnie zaskarżoną decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia Marszałkowi na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie jest bezsporne, że w okresie relewantnym dla niniejszej sprawy, to jest od 17 grudnia 2019 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. inwestor nie dysponował ostateczną decyzją administracyjną tj. pozwoleniem zintegrowanym. W sprawie istotne jest, że decyzje organów obu instancji dotyczące udzielenia pozwolenia zintegrowanego zostały uchylone wyrokiem WSA w Olsztynie z 22 września 2022 r., w sprawie II SA/Ol 424/20. Bezsporne jest natomiast to, że uchylone pozwolenie zintegrowane jest pierwszym udzielonym kiedykolwiek inwestorowi, natomiast uchwała NSA wprost dotyczyła tylko pozwolenia na kolejny okres. Korzystanie ze środowiska bez pozwolenia lub innej decyzji pociąga za sobą konieczność poniesienia opłaty podwyższonej, nadto spółka nie korzystała ze środków dyscyplinujących. Niezależnie od faktu, że [...] nie posiadał pozwolenia zintegrowanego, we wskazanym okresie, to dodatkowo naruszał warunki pozwolenia w zakresie magazynowania
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie zauważyć należy, że sprawa praktycznie identyczna ze sprawą niniejszą również w zakresie podniesionych zarzutów została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 95/23. Różnicą pozostającą bez praktycznego znaczenia jest to, że postępowanie w sprawie II SA/Ol 95/ 23 dotyczyło opłaty podwyższonej za wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów za 2019 rok, natomiast niniejsza sprawa dotyczy opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów w 2019 r. Dlatego też Sąd rozpoznający sprawę II SA/Ol 102/23 stwierdza, iż w pełni podziela argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wyroku sprawy II SA/Ol 95/23.
Przed przystąpieniem do szczegółowych rozważań należy również zaakcentować to, że wyrok WSA w Olsztynie 19 grudnia 2019 r. o sygn. II SA/Ol 883/19 ( uchylający postanowienie o nadaniu pozwoleniu zintegrowanemu rygoru natychmiastowej wykonalności ) został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny ( III OSK 2554/21 ), a sprawa po raz drugi nie została jeszcze przez WSA rozpoznana. Nadto nieprawomocnym wyrokiem z 22 września 2022 r. WSA w Olsztynie, w sprawie II SA/Ol 424/20 uchylił decyzję udzielającą Spółce pozwolenia zintegrowanego, jednak w uzupełnieniu tego wyroku stwierdził, że decyzje uchylone w punkcie I. wyroku wywołują skutki prawne do dnia uprawomocnienia się wyroku.
Kwestionowana decyzja umarzająca postępowanie w sprawie wymierzenia spółce opłaty podwyższonej za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce magazynowania lub za składowanie odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym za 2019 r. wydana została zgodnie z przepisami ustawy – Prawo ochrony środowiska, z poszanowaniem zasad unormowanych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Z pewnością organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie, a zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający i został rozważony w jego całokształcie. Poczynionym przez organy orzekające ustaleniom faktycznym nie można przypisać cech dowolności. Organy orzekające dokonały prawidłowej subsumcji ustaleń faktycznych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., gdyż wskazuje jakie okoliczności faktyczne i prawne organ wziął pod uwagę przy rozstrzygnięciu, co pozwalało na weryfikację zajętego stanowiska.
Organy administracji orzekające w sprawie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, w związku z funkcjonowaniem spornej instalacji do produkcji płyt drewnopochodnych w [...], w tym również co do magazynowania i składowania odpadów. Zakresem niniejszego postępowania objęta była kwestia wymierzenia spółce opłaty podwyższonej za 2019 r. Wymagało to ustalenia, czy spółka legitymowała się w tym roku wykonalnym pozwoleniem zintegrowanym.
Skonkretyzował to organ I instancji, gdyż postępowanie było prowadzone w kierunku zakreślonym treścią art. 276 ust. 1 i 2 p.o.ś. Z treści tego przepisu wynika, że podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania właściwego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska ( ust. 1 ). Natomiast w razie korzystania ze środowiska z przekroczeniem lub naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu, podmiot korzystający ze środowiska ponosi prócz opłaty, administracyjną karę pieniężną ( ust. 2 ). Z akt sprawy wynika bezspornie, że organ w toku postępowania analizował, czy spółka nie naruszyła postanowień pozwolenia zintegrowanego. Organ I instancji ustalił, że spółka przedłożyła Marszałkowi Województwa Warmińsko-Mazurskiego wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska w 2019 r. Dodatkowo w dniach 18.01-18.02.2022 r. organ I instancji przeprowadził kontrolę w zakresie przestrzegania i stosowania przez spółkę przepisów o ochronie środowiska dotyczących ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. Kontrolą objęto okres 2019-2020 r., podczas tej kontroli nie stwierdzono magazynowania przez spółkę odpadów bez wymaganej decyzji sposób jak również magazynowania lub składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym ( w roku 2019 r. ).
Nie ma żadnych podstaw, aby kwestionować te ustalenia. Samo negowanie przez stowarzyszenie przedstawionych przez organ danych jest niewystarczające. Stowarzyszenie nie przedłożyło żadnego dowodu, który pozwoliłby poddać w wątpliwość ustalenia kontroli, natomiast zawarte w uzasadnieniu skargi tabele nie dotyczącą roku 2019 tylko 2020, nadto na ich podstawie nie można stwierdzić, że warunki pozwolenia zintegrowane zostały naruszone. Również z protokołu kontroli WIOŚ wynika, że w 2019 r. nie przekroczono ilości wytworzonych odpadów w instalacji w stosunku do posiadanego pozwolenia zintegrowanego.
Dlatego raz jeszcze podkreślić należy, że nie można było uznać, aby doszło do przekroczenia warunków określonych w pozwoleniu zintegrowanym. Zasada oficjalności postępowania dowodowego wynikająca z treści art. 7 k.p.a. nie pozwala na przyjęcie, że strona może zachowywać się biernie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyrok NSA z 15 listopada 2000 r., sygn. akt III SA/2431/99, wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA").
Oczywistym jest, że organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku. W wyroku z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2123/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w sytuacji, gdy dany środek dowodowy służący do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z istnienia której strona wywodzi dla siebie skutki prawne, nie znajduje się
w posiadaniu organu, to wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu prowadzącego postępowanie ogranicza się do konieczności poinformowania strony
o możliwości wypowiedzenia się i przedstawienia posiadanych dowodów. Z kolei w wyroku
z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2859/16 (dostępnym w CBOSA) NSA wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne (zob. F. Elżanowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, W-wa 2014, str. 325).
Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę. Jeżeli organ w protokole kontroli ustalił określony stan faktyczny, to strona w celu podważenia tych ustaleń powinna przedstawić dowód, który pozwoliłby zanegować treść protokołu. Protokół taki, jako dokument urzędowy, korzysta z domniemania zgodności z prawdą (art. 76 § 1 i 3 k.p.a.).
Wbrew przekonaniu skarżącego, niewydanie przez organy postanowienia określającego dopuszczone w sprawie dowody pozostawało bez wpływu dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym nie stanowiło istotnego naruszenia. W myśl art. 77 § 2 k.p.a. organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. Jednak wydawanie takiego postanowienia nie jest obligatoryjne. Organ nie jest związany takim postanowieniem, postanowienie takie nie podlega zaskarżeniu. Zgodnie z art. 75 § 1 jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. To organ decyduje, czy żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu ma znaczenie dla rozstrzygnięcia i czy należy je uwzględnić (art. 78 § 2 k.p.a.). Nie musi w tym przedmiocie wydawać postanowienia. Art. 123 § 1 k.p.a. stanowi tylko ogólnie, że w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. Jednak żaden przepis k.p.a. nie nakazuje wydawania postanowienia w kwestii dopuszczenia, czy też odmowy dopuszczenia dowodu. Ustawodawca jedynie mówi o takiej możliwości. Przekonuje co do tego też treść art. 107 § 3 k.p.a., który wymaga, aby w uzasadnieniu decyzji organ wskazał dowody na, których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Uwzględnić też należy, że z mocy art. 77 § 1 k.p.a. organ ma obowiązek rozpatrzyć cały materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z art. 77 § 4, fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Należy zakomunikować je tylko stronie.
Stowarzyszenie podkreślało w skardze, że okolicznością zasadniczą w sprawie, wymagającą rozstrzygnięcia, było to, czy spółka legitymowała się pozwoleniem zintegrowanym, uprawniającym do działania zakładu w 2019 r. Spór w zasadzie dotyczył tylko okresu od 17 grudnia 2019 r. – od wydania wyroku uchylającego postanowienie o nadaniu nieostatecznemu pozwoleniu zintegrowanemu rygoru natychmiastowej wykonalności do dnia 31 grudnia 2019 r. – tj. końca roku, za który weryfikowana była wymagalność opłaty podwyższonej. Uwagi zawarte w skardze, że spółka dokonała rozruchu zakładu przed 27 czerwca 2019 r. należy uznać za gołosłowne, a tym samym pozostające bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. W toku postępowania stowarzyszenie nie podnosiło takich okoliczności, zwracało tylko uwagę na skutki wyroku z 17 grudnia 2019 r. Tym samym słusznie organy orzekające przyjęły, że spółka rozpoczęła działalność i korzystała ze środowiska w zakresie określonym w pozwoleniu zintegrowanym po 27 czerwca 2019 r., i bezsporne jest, że mogła to czynić do 16 grudnia 2019 r.
Strony nie są natomiast zgodne co do skutków nieprawomocnego wyroku z 17 grudnia 2019 r. uchylającego postanowienie o nadaniu pozwoleniu zintegrowanemu rygoru natychmiastowej wykonalności. W judykaturze można wprawdzie spotkać wypowiedzi kwestionujące możliwość wstrzymania wykonania postanowienia o nadaniu rygoru wykonalności (zob. np. postanowienia NSA z: 9 czerwca 2017 r. I FZ 109/17; 29 września 2016 r. I FZ 244/16; 1 grudnia 2011 r., I FZ 403/11,CBOSA). Jednak w orzecznictwie jest też prezentowany pogląd przeciwny, który skład orzekający podziela, a który wiąże przymiot wykonalności aktu nie tylko z możliwością jego realizacji w drodze egzekucji, ale uwzględnia szerszy kontekst aktów będących źródłem uprawnień, obowiązków czy zobowiązań bądź zakazów lub nakazów określonego zachowania (zob. np. postanowienia NSA z: 27 maja 2022 r. sygn. akt III FZ 202/22, 7 grudnia 2021 r. sygn. akt I FZ 226/21, czy 22 stycznia 2021 r. sygn. akt I FSK 1457/20 i powołane tam orzecznictwo; CBOSA).
Takie ujęcie pozwala przyjąć, że instytucja tymczasowej ochrony sądowej odnosi się również do postanowień o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej. Akty te umożliwiają bowiem realizację decyzji przed jej uostatecznieniem się, a więc wpływają na prawa i obowiązki materialne stron w toku postępowania.
W niniejszej sprawie najistotniejszym jest ustalenie, od kiedy wyrok z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 883/19, wywoływał wobec spółki skutki prawne określone
w art. 152 § 1 p.p.s.a. Wyrok ten został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie
z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie, na które służy zażalenie. W takich sprawach sąd nie zawiadamia stron w jakim trybie rozpatrzy skargę i o terminie posiedzenia. Zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym podlega publicznemu udostępnieniu
w sekretariacie sądu, przez okres czternastu dni. W piśmiennictwie wskazuje się, że udostępnienie wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym w sekretariacie sądu przez okres 14 dni ma zapewnić realizację konstytucyjnej zasady, iż wyrok ogłaszany jest publicznie (art. 45 ust. 2 in fine Konstytucji RP, Kabat Andrzej Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 139, wyd. II, LEX/el.2021, zob. też uzasadnienie projektu noweli z kwietnia 2015 r., VII kadencja, druk sejmowy nr 1633
i 2539). Publiczne udostępnienie wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym ma jedynie walor informacyjny i upływ terminu ogłoszenia nie jest wiążący dla sądu i stron postępowania. Zgodnie z art. 144 p.p.s.a. sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wyroku. Związanie sądu wydanym przez siebie wyrokiem oznacza, że od tej pory sentencja wyroku może ulec zmianie tylko w przypadkach i na zasadach przewidzianych ustawą. Związanie wyrokiem nieprawomocnym nie odnosi się do stron
i innych podmiotów. Dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku następują skutki prawomocności materialnej określone w art. 170 p.p.s.a. polegające na związaniu wyrokiem stron i sądów innych niż ten, który wydał orzeczenie oraz organów administracji publicznej. Dopiero po uprawomocnieniu się wyroku przestaje funkcjonować w obrocie prawnym akt, który został wyrokiem uchylony (por. wyrok NSA z 25 listopada 2009 r., II GSK 218/09, publ. w CBOSA).
Zgodnie z art. 139 § 4 p.p.s.a. odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie sentencja wyroku z 17 grudnia 2019 r. doręczona została spółce 3 stycznia 2020 r., to należy uznać, że dopiero tego dnia została ona zawiadomiona o wyroku i od tego momentu wyrok ten wywoływał skutki prawne wobec spółki, w tym w zakresie związania treścią art. 152 § 1 p.p.s.a. Skoro przepisy p.p.s.a. wskazują, że o rozprawach zawiadamia się strony (art. 91 § p.p.s.a.), a sentencję wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza stronom, to nie można przyjmować, że strona powinna wiedzieć o wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym i publicznym udostępnieniu tego wyroku. Strona nie ma obowiązku ciągłego monitorowania i sprawdzania czy sąd skieruje sprawę na posiedzenie niejawne i kiedy wyda wyrok. Ustawa gwarantuje stronie, że ma zostać zawiadomiona o rozprawie, na której jest wydawany wyrok albo ma zostać jej doręczony odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym.
Dopiero doręczenie wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym otwiera stronie terminy do żądania jego uzupełnienia (art. 157 § 1 p.p.s.a), czy też jego zaskarżenia. Od daty doręczenia takiego wyroku można rozważać związanie strony treścią art. 152 § 1 p.p.s.a. Powyższe prowadzi do wniosku, że nie było w ogóle podstaw do nałożenia na spółkę opłaty podwyższonej za 2019 r., ponieważ do końca 2019 r. legitymowała się nieostatecznym pozwoleniem zintegrowanym zaopatrzonym w rygor natychmiastowej wykonalności, który, mimo uchylenia postanowienia o jego nadaniu wyrokiem z 17 grudnia 2019 r., pozostawał w obrocie prawnym, wobec nieprawomocności wyroku, a o wydaniu wyroku, a tym samym niewywoływaniu skutków prawnych przez uchylone postanowienie do czasu uprawomocnienia się wyroku, spółka zawiadomiona została dopiero 3 stycznia 2020 r.
W tym stanie rzeczy bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawała kwestia oczekiwania przez spółkę na rozpatrzenie odwołania od decyzji z 24 czerwca 2019 r., czy uchylenie pozwolenia zintegrowanego nieprawomocnym wyrokiem z 22 września 2022 r. Zgodnie z art. 293 pkt 1 - 3 P.o.ś. opłatę podwyższoną ponosi podmiot, który składuje, magazynuje odpady bez wymaganej decyzji, jak również składuje je w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym. Istotne jest więc tylko czy w badanym okresie, a więc w 2019 r. spółka legitymowała się pozwoleniem zintegrowanym podlegającym wykonaniu. Późniejsze losy tego pozwolenia nie mogą wpłynąć na tę ocenę.
Prawidłowo organ odwoławczy wyjaśnił też, że wobec stwierdzenia braku podstaw do nałożenia na spółkę obowiązku uiszczenia opłaty podwyższonej, postępowanie wszczęte z urzędu w tym przedmiocie podlegało umorzeniu. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., tj. podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Stwierdzenie w toku postępowania wszczętego z urzędu, że nie wystąpiły przesłanki do nałożenia opłaty podwyższonej oznacza brak przedmiotu postępowania.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.