II SA/Lu 950/24

II SA/Lu 950/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Jacek Czaja /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust.  1pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2021 poz 735
art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2, art. 151 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 12 listopada 2024 r. znak: SKO.II.41/1042/ŚR/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 21 października 2024 r., znak: SKO.II.41/904/ŚR/2024.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie (SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję własną z 21 października 2024 r., znak: SKO.II.41/904/ŚR/2024, którą uchyliło w całości decyzję SKO w Chełmie z 21 lutego 2022 r. o przyznaniu I. B. (strona, skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem W. B. (pkt. 1) i utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Krasnystaw z 25 stycznia 2022 r. o odmowie przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu (pkt. 2).
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.
W toku prowadzonego postępowania odwoławczego o przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wnioskiem z 8 lipca 2024 r., SKO uzyskało (12 sierpnia 2024 r.) informację, że wnioskodawczyni od 29 kwietnia 2020 r. jest zarejestrowana w Ewidencji Producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pod numerem ewidencyjnym [...] oraz od 29 kwietnia 2020 r. pobiera dopłaty bezpośrednie.
Postanowieniem z 12 września 2024 r. Kolegium wznowiło postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wykazując, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, tj. pobieranie przez stronę od 29 kwietnia 2020 r. dopłat bezpośrednich oraz figurowanie jej w ewidencji producentów.
Wyjaśniając w toku postępowania wznowieniowego rozbieżności wynikające z faktu pobierania dopłat bezpośrednich, strona stwierdziła, że nie jest rolnikiem oraz rezygnuje z poszukiwania pracy, a także z pracy w gospodarstwie rolnym i z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Strona wyjaśniła, że pobierane przez nią dopłaty bezpośrednie w okresie od 2020 do 2023 roku - "były bez produkcji rolnej". Dopłaty otrzymała po śmierci matki, która zmarła w 2019 r. Grunty rolne po matce zostały oddane w dzierżawę D. S.. Strona nie upoważniła dzierżawcy do pobierania dopłat, zaś o dopłaty wystąpiła sama pomimo, że nie posiadała gruntów rolnych i nie była producentem. Agencja, 29 kwietnia 2020 r., zarejestrowała stronę w rejestrze producentów. Strona stwierdziła, że składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 29 grudnia 2021 r. nikt nie poinformował jej, że nie może pobierać dopłat ani nie żądał żadnych zaświadczeń z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W tych okolicznościach nie była świadoma, że robi coś źle. Była bez pracy, nie prowadziła działalności rolniczej i nie prowadziła gospodarstwa. Grunty rolne od 2020 r. są w dzierżawie. Zaświadczenia z Urzędu Gminy wskazują, że strona nie posiada gospodarstwa rolnego. O tym, że nie może pobierać dopłat bezpośrednich dowiedziała się dopiero od organu przy składaniu nowego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w 2024 r. Wówczas zrezygnowała z dopłat bezpośrednich i wycofała wniosek o dopłaty na rok 2024.
Zdaniem Kolegium w sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania, którego skutkiem jest zaskarżona decyzja.
We wniosku z 7 listopada 2024 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wyjaśniła, że faktycznie pobierała dopłaty, ale nie prowadziła produkcji rolnej. Wskazała, że nie posiada prawa jazdy i nie potrafi uprawiać gruntów rolnych, a uprawą gruntów zajmował się dzierżawca. Agencja nie miała jej nic do zarzucenia, gdyż nieważne kto uprawia grunty, ważne żeby nie leżały ugorem. Brat strony jest samoistnym posiadaczem gruntów i to on opłaca podatki, chociaż gruntów nie uprawia. Nie może pracować w gospodarstwie i oddał je w dzierżawę. Dzierżawca nie wyraził zgody na pobieranie dopłat. Wówczas strona weszła w posiadanie tych dopłat ponieważ brat ze względu na niepełnosprawność nie był w stanie załatwiać spraw urzędowych. Skarżąca stwierdziła, że żaden organ jej nie poinformował, że nie może pobierać dopłat, a była to niewielka suma. Gdyby wiedziała to by je wycofała. Obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nadal opiekuje się chorym bratem, nie pracuje i nie jest w stanie zwrócić pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Utrzymując w mocy decyzję z 21 października 2024 r. Kolegium wyjaśniło, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Podstawowym warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, zaś ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Strona złożyła wymagane przepisami ustawy oświadczenie.
Skarżąca 29 grudnia 2021 r. oświadczyła, iż nie jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada gospodarstwa rolnego. Jednakże z akt sprawy wznowieniowego postępowania wynika, że od 29 kwietnia 2020 r. strona była zarejestrowana jako producent rolny i ubiegała się o dotacje w ramach płatności bezpośrednich na podstawie "wniosku o przyznanie płatności obszarowych do gruntów rolnych" i je otrzymywała. Powyższe potwierdza zaświadczenie ARiMR z 11 czerwca 2024 r.
Organ odwoławczy wskazał, że z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie może wystąpić jedynie osoba, która prowadzi działalność rolniczą i jest w posiadaniu gruntów rolnych na dzień 31 maja danego roku, przy czym aby je uzyskać niezbędnym jest, by grunt był wykorzystywany rolniczo przez cały rok. Płatności przyznawane są na dany rok, bez możliwości ich podzielenia na poszczególne miesiące. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego powoduje utratę uprawnień do wypłaty dopłat bezpośrednich i obszarowych. Z kolei, aby rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie, jak również nie zarządza nim.
Organ uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie można uznać, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w dacie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie. Skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie dedykowane rolnikom, o czym nie informowała organu. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, że w sierpniu 2024 r. strona wycofała wniosek o dopłaty za 2024 r. Strona nie spełniła zatem przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stanowi samodzielną przesłankę odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
W skardze m.in. zarzucono naruszenie art. 7,77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, w szczególności pominięcia faktu, że skarżąca nie pozostawała osobą faktycznie prowadzącą gospodarstwo rolne w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, ponieważ gospodarstwo było prowadzone przez ustanowionego dzierżawcę D. S., a skarżąca jedynie pobierała dopłaty bezpośrednie, co samoistnie nie może przesądzać o faktycznym prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Skarżąca podkreśliła, że nigdy nie miała świadomości, że otrzymywanie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego stoi w sprzeczności z uzyskiwaniem dopłat bezpośrednich.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja własna SKO z 21 października 2024 r. wydane zostały bez należytego wyjaśnienia tych okoliczności sprawy, które mogły mieć wpływ na jej wynik.
Przede wszystkim należy zauważyć, że obydwie kwestionowane przez stronę decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie wydane zostały w postępowaniu nadzwyczajnym - po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną tego organu z 21 lutego 2022 r., przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem skarżącej.
Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało przepis art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak stanowi art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2, wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Rozstrzygając na powyższej podstawie prawnej sprawę organ stwierdził, że w sprawie ujawniły się dwie nowe okoliczności oraz nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji SKO, przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne (decyzja z 21 lutego 2022 r.), lecz nieznane organowi, a mianowicie "pobieranie dopłat bezpośrednich oraz figurowanie w ewidencji producentów" - przez skarżącą.
Podkreślić należy, że przesłanka wznowienia postępowania, określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zachodzi wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub dowody - nieznane organowi wydającemu decyzję - są istotne dla sprawy. Oznacza to, że dotyczą one przedmiotu sprawy i mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Istnienie tych okoliczności lub dowodów musi więc - co najmniej potencjalnie - wpływać na ocenę przesłanek, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę, a w konsekwencji na treść rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że tę "istotność" nowych dowodów - nowych okoliczności faktycznych organ musi wykazać, gdyż nie każda nowa okoliczność faktyczna lub dowód, które wyszły na jaw po wydaniu decyzji ostatecznej, mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, a tylko te, które są istotne dla sprawy i z tej racji mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie, gdyby organ je znał w momencie podejmowania decyzji (zob. np. wyrok NSA z 7 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 429/06).
Wyżej przytoczony pogląd w pełni podziela WSA w Lublinie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Oznacza to, że w kontrolowanym postępowaniu SKO miało obowiązek wykazania w sposób niebudzący wątpliwości, że wskazane przez organ przesłanki wznowienia postępowania - "pobieranie dopłat bezpośrednich oraz figurowanie w ewidencji producentów" - nie tylko dotyczą przedmiotu sprawy, jak i miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro po wznowieniu postępowania organ rozstrzygnął sprawę co do jej istoty w sposób odmienny niż w decyzji ostatecznej z 21 lutego 2022 r.
Powyższego obowiązku organ w pełni nie zrealizował, gdyż ustalone przez siebie przesłanki faktyczne wznowienia postępowania - pobieranie dopłat bezpośrednich i rejestracja skarżącej w ewidencji producentów rolnych - utożsamił w sposób automatyczny z wystąpieniem negatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem, jak wynika z treści decyzji SKO w Chełmie z 21 lutego 2022 r., SKO.II.41/382/ŚR/2022, organ ten stwierdził, że "w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, bezspornym jest fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym bratem", a nadto, że SKO "nie ma zastrzeżeń co do stanu faktycznego i nie stwierdza potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie" (s. 3-4 decyzji, k. 1-4 akt administracyjnych). Organ uznał także, że "strona spełnia przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego [...]" (s. 5 decyzji, k. 1-4 akt administracyjnych).
Stwierdzić więc należy, że SKO w Chełmie uznało - co wprost wynika z pkt 2 decyzji z 21 lutego 2022 r. - że skarżącej przyznano świadczenie "z powodu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki". Tę okoliczność SKO uznało za ustaloną przez organ pierwszej instancji - Wójta Gminy Krasnystaw, który w decyzji z 25 stycznia 2022 r. wskazał, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, "tj. zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz - "według przedstawionego zaświadczenia, nie posiada gospodarstwa rolnego" (decyzja Wójta Gminy Krasnystaw z 25 stycznia 2022 r., k. 11 akt administracyjnych). Ustalenia te odpowiadają wskazanej przez SKO podstawie prawnej decyzji z 21 lutego 2022 r., a mianowicie przepisowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast - w aktualnym dla niniejszej sprawy stanie prawnym - przesłanką przyznania takiego świadczenia rolnikowi było zaprzestanie prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Organ uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki z art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy, ponieważ nie można uznać, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w dacie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie.
Zauważyć jednak należy, że Kolegium w ogóle nie odniosło się do istotnego w sprawie zagadnienia przesłanki faktycznej przyznania skarżącej spornego świadczenia i jej oceny prawnej, dokonanej w decyzji Kolegium z 21 lutego 2022 r., przyznającej skarżącej świadczenie od 21 grudnia 2021 r.
W tym bowiem kontekście prawnym i faktycznym należało zweryfikować twierdzenia skarżącej o tym, że nigdy nie prowadziła gospodarstwa rolnego, natomiast pobrała dopłaty bezpośrednie z ARiMR tylko z tego powodu, że po śmierci matki w roku 2019 o dopłaty te nie mógł wystąpić brat, nad który sprawuje opiekę, jak też nie zrobił tego dzierżawca gruntów rolnych (oświadczenie skarżącej, k. 57-58 akt administracyjnych). Twierdzenie to zostało uprawdopodobnione w oświadczeniu D. S. z 15 marca 2020 r., pochodzącym od dzierżawcy gruntów i podpisanym również przez brata skarżącej, z którego wynika, że [...] od 2020 roku dzierżawi grunty od brata skarżącej, który jest ich samoistnym posiadaczem (oświadczenie [...], k. 56 akt administracyjnych). Organ dysponował również dokumentami urzędowi - zaświadczeniami Wójta Gminy Krasnystaw z 29 grudnia 2021 r., z których wynika, że zarówno skarżąca, jak i jej brat nie figurują w rejestrach zobowiązań podatków i opłat lokalnych i nie posiadają gospodarstwa rolnego (k. 24-25 akt administracyjnych).
W świetle powyższych danych nie można wykluczyć prawdziwości twierdzenia skarżącej, że nigdy nie prowadziła ona gospodarstwa rolnego. Jakkolwiek bowiem trafnie wskazało Kolegium, że skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie oraz figurowała w ewidencji producentów rolnych, to te okoliczności nie przesądzają o nieprawdziwości twierdzenia skarżącej co do tego, że w celu sprawowania opieki nad bratem, zarówno nie podejmowała lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i nie prowadziła lub zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczności tych SKO nie wyjaśniło, pomimo tego, że ich potwierdzenie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać bowiem należy, że szczególne okoliczności, w których strona zostaje wpisana do ewidencji producentów rolnych oraz składa wnioski o przyznanie płatności, mogą potwierdzać taki stan faktyczny, w którym strona ta rzeczywiście nie prowadzi gospodarstwa rolnego w jakimkolwiek zakresie (zob. wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1520/23; wyrok WSA w Lublinie z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 855/24). Te okoliczności wymagały wyjaśnienia przez Kolegium, a zaniechanie tych ustaleń stanowiło naruszenie zasad określonych w przepisach art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Z tych względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił obydwie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO oceni wiarygodność dostarczonych przez stronę dokumentów mających świadczyć o tym, że strona nie prowadziła gospodarstwa rolnego, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności sprawy, jak też poczyni w niezbędnym zakresie ustalenia własne, w tym dotyczące powodów składania wniosków o dopłaty bezpośrednie i wpisu do ewidencji producentów rolnych - w kontekście twierdzenia o nie prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez skarżącą. Niezbędne więc będzie poczynienie z urzędu ustaleń, kto w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i na jakiej podstawie prowadził gospodarstwo rolne, które uprzednio prowadziła matka skarżącej.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji.