II SA/Lu 944/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2013-01-31
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznausługi opiekuńczeniepełnosprawnośćdecyzja administracyjnaprawo proceduralneprawo rodzinnesamotnośćopieka

WSA oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania usług opiekuńczych, uznając, że skarżący, mimo orzeczonej separacji, nie spełnia definicji osoby samotnej i ma zapewnioną pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Skarżący domagał się przyznania usług opiekuńczych, jednak organ pierwszej instancji odmówił, wskazując na możliwość zapewnienia pomocy przez żonę (mimo separacji) oraz przyznane już specjalistyczne usługi opiekuńcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję. WSA w Lublinie oddalił skargę, podkreślając, że skarżący nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy, a przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze są wystarczające do zaspokojenia jego szczególnych potrzeb.

Sprawa dotyczyła skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania usług opiekuńczych. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że skarżący, mimo orzeczonej separacji od żony, pozostaje w związku małżeńskim, co wyklucza uznanie go za osobę samotną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, organ wskazał, że skarżącemu przyznano już specjalistyczne usługi opiekuńcze, które są dostosowane do jego potrzeb wynikających z choroby psychicznej i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, obejmując pomoc w codziennych czynnościach, czynnościach gospodarczych i porządkowych. Skarżący argumentował, że zwykłe usługi opiekuńcze nie są wykluczone przez przyznanie usług specjalistycznych i że ostatni wywiad środowiskowy był zbędny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd wyjaśnił, że pomoc w formie usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej lub osobie, której rodzina nie może zapewnić pomocy. Skarżący, będąc w związku małżeńskim (mimo separacji), nie spełnia definicji osoby samotnej. Przyznanie usług na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pozostawione jest uznaniu administracyjnemu. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny, a przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze są wystarczające, pokrywając zakres pomocy potrzebny skarżącemu, który jest sprawny fizycznie i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Sąd podkreślił, że zwykłe usługi opiekuńcze mają na celu wyrównanie braku wsparcia rodziny w codziennych czynnościach, czego skarżący nie wykazał.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba pozostająca w związku małżeńskim, nawet orzeczoną separacją, nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Uzasadnienie

Ustawa o pomocy społecznej definiuje osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostającą w związku małżeńskim. Separacja sądowa nie powoduje ustania małżeństwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (21)

Główne

u.p.s. art. 6 § 9

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja osoby samotnej: osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych.

u.p.s. art. 50 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze przysługują osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona.

u.p.s. art. 50 § 2

Ustawa o pomocy społecznej

Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić.

u.p.s. art. 50 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

Zakres usług opiekuńczych: pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieka higieniczna, zalecona przez lekarza pielęgnacja oraz zapewnienie kontaktów z otoczeniem.

u.p.s. art. 50 § 4

Ustawa o pomocy społecznej

Specjalistyczne usługi opiekuńcze: usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi w przypadku braku podstaw do jej uwzględnienia.

Pomocnicze

u.p.s. art. 2

Ustawa o pomocy społecznej

Zasada subsydiarności: pomoc społeczna wspiera osoby w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać własnymi siłami.

u.p.s. art. 3 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb i umożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

u.p.s. art. 3 § 3

Ustawa o pomocy społecznej

Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe lub zlecić jego przeprowadzenie innemu organowi.

k.p.a. art. 24 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 35

Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw administracyjnych.

k.r.o. art. 614 § 3

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków pozostających w separacji, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 250

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. 18 § 1 pkt 1 lit. c

Określenie wysokości opłat za czynności adwokackie z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. 2 § 3

Określenie wysokości opłat za czynności adwokackie z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

Reguluje zasady przyznawania i świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie spełnia definicji osoby samotnej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Przyznane skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze są wystarczające do zaspokojenia jego potrzeb. Skarżący jest sprawny fizycznie i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co nie uzasadnia przyznania dodatkowych usług opiekuńczych. Organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i prawny sprawy.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 i art. 24 § 3 k.p.a. (wyłączenie członków SKO). Zarzuty dotyczące bezczynności lub przewlekłości postępowania organów (poza zakresem sprawy).

Godne uwagi sformułowania

pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w przypadku orzeczenia rozwodu. sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. przez brak samodzielności należy rozumieć sytuację życiową strony, w której pozostawienie jej przez dłuższy okres bez opieki spowodowałoby zgubne dla niej skutki zarówno zdrowotne, jak i finansowe.

Skład orzekający

Maria Wieczorek-Zalewska

przewodniczący

Joanna Cylc-Malec

sprawozdawca

Iwona Tchórzewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji osoby samotnej w kontekście pomocy społecznej, zasady przyznawania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, zakres kontroli sądowej nad decyzjami uznaniowymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby pozostającej w separacji i jej statusu jako osoby samotnej w rozumieniu ustawy. Interpretacja przepisów o pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu pomocy osobom niepełnosprawnym i starszym, ale jej rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej interpretacji przepisów, co czyni ją bardziej interesującą dla prawników niż dla szerokiej publiczności.

Czy separacja chroni przed obowiązkiem pomocy? Sąd rozstrzyga o prawie do usług opiekuńczych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 944/12 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2013-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Iwona Tchórzewska
Joanna Cylc-Malec /sprawozdawca/
Maria Wieczorek-Zalewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 6 pkt 9, art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 września 2011 r. Z. W., zwany dalej skarżącym, wystąpił do Wójta Gminy [...] (dalej jako organ pierwszej instancji) z wnioskami o przyznanie mu między innymi świadczenia w formie usług opiekuńczych.
Wniosek ten wobec nie wykonania przez skarżącego wezwania do złożenia określonych dokumentów, organ administracji pozostawił bez rozpoznania.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Lu [...] uwzględnił skargę skarżącego na bezczynność organu w przedmiocie rozpatrzenia tego wniosku, zobowiązując organ pierwszej instancji do rozstrzygnięcia - w terminie 30 dni od daty doręczenia akt administracyjnych sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku – wniosku skarżącego z dnia 18 września 2011 r. o przyznanie usług opiekuńczych.
Wykonując powyższy wyrok organ pierwszej instancji decyzją z dnia 5 lipca 2012 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanych usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że mimo podejmowanych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie udało się tego dokonać z uwagi na nieobecność skarżącego w domu. Wobec tego organ, celem ustalenia stanu faktycznego posłużył się dotychczas zgromadzoną dokumentacją oraz wiedzą posiadaną z urzędu wskazując, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z mieszkającą razem z nim żoną pozostaje bowiem w separacji. Źródłem utrzymania skarżącego jest renta w wysokości [...] zł, której wysokość do wypłaty po potrąceniach komorniczych wynosi [...] zł netto miesięcznie. Świadczenie to zostało przyznane skarżącemu na stałe na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o trwałej całkowitej niezdolności do pracy. Organ podniósł również, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, gdzie został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w związku z chorobą psychiczną. Z orzeczenia tego wynika, że wobec skarżącego wskazana jest częściowa opieka osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stosownie do powyższego orzeczenia Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 20 lutego 2012 r. przyznał skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie od 3 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Przyznając tego rodzaju usługi, organ kierował się treścią rozporządzenia Ministra P. Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz opinią biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, według którego skarżący powinien mieć opiekunkę, która kontrolowałaby podawanie leków oraz okolicznością, że żona skarżącego, z którą jest w separacji, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Wskazując na powyższe organ uznał, że najkorzystniejszą formą wsparcia są przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze. Do zakresu obowiązków opiekunki świadczącej takie usługi należy między innymi także pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu.
Ponadto organ dodał, że skarżący jest osobą sprawną fizycznie, sam porusza się po miejscowości [...], jeździ rowerem, samochodem, sam załatwia i prowadzi swoje i żony sprawy w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] i w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Tym samym w ocenie organu, rodzaj niepełnosprawności skarżącego nie uniemożliwia mu wykonywania czynności, na które powołuje się w związku z ubieganiem się o przyznanie usług opiekuńczych. Wobec powyższego brak jest zdaniem organu podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł odwołanie, zarzucając w nim naruszenie art. 35 k.p.a. oraz art. 3 ust. 2, art. 100 i art. 119 ustawy o pomocy społecznej i wnosząc o przyznanie świadczenia w wysokości [...] zł. Podniósł, że przyznanie wnioskowanej pomocy jest obowiązkiem organu, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto zwykłe usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze powinny być przyznawane równolegle. Specjalistyczne usługi opiekuńcze nie wykluczają bowiem możliwości przyznania zwykłych usług opiekuńczych. Ponadto dodał, że ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 6 lipca 2011 r. i zbędnym było przeprowadzanie kolejnego, co więcej po tak odległym czasie od dnia złożenia przedmiotowego wniosku.
Decyzją z dnia 3 września 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania tego nie uwzględniło, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji. W szczególności podniósł, że skarżącemu została udzielona pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Nie jest on zatem pozbawiony pomocy w zakresie uzasadnionym jego stanem zdrowia. Nie zachodzą ponadto obiektywne przesłanki do przyznania mu dodatkowych usług opiekuńczych. Skarżący jest bowiem osobą sprawną fizycznie, nie ma problemów z samodzielnym poruszaniem się, natomiast zakres przyznanych usług opiekuńczych obejmuje między innymi pomoc w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, zwłaszcza przy wykonywaniu czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętności utrzymania i prowadzenia domu. Skarżący nie legitymuje się natomiast dokumentami medycznymi, z których wynikałaby zasadność przyznania wnioskowanej pomocy. Rodzaj niepełnosprawności nie uniemożliwia mu wykonywania czynności, na które powołuje się we wniosku. Także analiza funkcjonowania skarżącego w otoczeniu nie wskazuje na zasadność udzielenia mu takiej pomocy. Gdyby zaś w sporadycznych sytuacjach zaistniała u skarżącego potrzeba skorzystania z pomocy osób trzecich, to posiadany dochód oraz udzielana skarżącemu pomoc pozwalają na wygospodarowania środków na ten cel.
Od powyższej decyzji Kolegium skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 i art. 24 § 3 k.p.a., tj. przez osoby działające wielokrotnie na jego szkodę, na co wskazują orzeczenia tutejszego sądu o wskazanych sygnaturach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wydane w sprawie decyzje dotyczyły odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych.
Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej jako "ustawa", zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Przystępując jednak do meritum sprawy przywołać należy kilka ogólnych zasad ustawy o pomocy społecznej, które stanowią naczelne reguły rządzące postępowaniem związanym z przyznawaniem świadczeń z pomocy społecznej i dlatego muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu każdej sprawy z tego zakresu. I tak zgodnie z zasadą subsydiarności zawartą w art. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Natomiast po myśli art. 3 ust. 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
Jedną z form pomocy społecznej jest również przedmiotowe w sprawie świadczenie w postaci usług opiekuńczych.
W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Natomiast art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem.
Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. Dlatego też dokonując wykładni tego przepisu należy również uwzględnić treść art. 6 pkt 9 ustawy definiującego pojęcie osoby samotnej, stanowiącego, że osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych.
Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny.
Z treści przywołanych przepisów wynika zatem, że oprócz ustalenia, czy wnioskodawca wymaga pomocy innych osób konieczne jest również wyjaśnienie, czy osoba taka posiada rodzinę (o której mowa w przywołanych przepisach) mogącą taką pomoc zapewnić.
Organ pomocy społecznej może zatem odmówić przyznania usług opiekuńczych, zarówno w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o przyznanie usług opiekuńczych nie wymaga pomocy innych osób, jak również gdy ustali, że osoba pomocy takiej wymaga, lecz ma ją zapewnioną np. ze strony małżonka lub krewnych.
Dokonując rozważań w tym zakresie podnieść należy, że skarżący nie spełnia warunków pozwalających by uznać go za osobę samotną w rozumieniu ustawy. Art. 6 pkt 9 ustawy definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie Z. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak pozostaje w związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w przypadku orzeczenia rozwodu. Ponadto, w myśl art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 788), jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy.
Powyższa okoliczność wykluczała w jednoznaczny sposób możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 50 ust. 1 ustawy. W tej sytuacji wniosek skarżącego mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2, co też zasadnie orzekające w sprawie organy uczyniły.
Zważyć jednak należy, że przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych na podstawie tego przepisu - w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego unormowania - pozostawione jest uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Dodania przy tym wymaga, że sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a..
W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie sytuacji osobistej, dochodowej i zdrowotnej skarżącego jako mających decydujący wpływ na wynik sprawy i zasadnie uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w postaci usług opiekuńczych.
Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że skarżący jest na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS trwale i całkowicie niezdolny do pracy i z tego tytułu ma przyznane prawo do renty, która stanowi jego główne źródło przychodu. Bezspornym również jest, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia 11 czerwca 2002 r. skarżący zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej literą "P", oznaczającej upośledzenie umysłowe i chorobę psychiczną. Z orzeczenia tego wynika, że wobec skarżącego wskazana jest częściowa opieka osób drugich w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji.
Stosowanie do przywołanych orzeczeń lekarskich i płynących z nich zaleceń organ pierwszej instancji decyzją z dnia 20 lutego 2012 r. udzielił skarżącemu pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na okres od 3 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wymiarze 5 dni w tygodniu po 6 godzin dziennie, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Również w latach wcześniejszych skarżący korzystał z tego rodzaju usług (fakt znany Sądowi z urzędu). Jak natomiast wynika z art. 50 ust. 4 ustawy specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. W tych okolicznościach nie może budzić wątpliwości, że skarżący z uwagi na rodzaj posiadanego schorzenia ma zapewnioną opiekę i pomoc w ramach przyznanego świadczenia.
Przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych nie wyłącza co do zasady możliwości przyznania stronie prawa do "zwykłych" usług opiekuńczych, jednakże dostrzec należy, że obydwa świadczenia mają różny zakres przedmiotowy wynikający z sytuacji w jakiej znajduje się strona oraz jej potrzeb dlatego nie mogą być przyznawane zamiennie. Wynika to z zestawienia ust. 3 i ust. 4 art. 50 ustawy. Usługi opiekuńcze obejmują bowiem pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Natomiast specjalistyczne usługi opiekuńcze to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Oczywistym zatem jest, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są usługami o znacznie dalej idącej specjalizacji. "Zwykłe" usługi opiekuńcze mają bowiem wyłącznie wyrównywać zwykłą, codzienną pomoc świadczoną osobie, która w zwykłych warunkach może korzystać ze wsparcia rodziny i najbliższych. W przedmiotowej sprawie brak natomiast podstaw do uznania, by skarżący wymagał świadczenia mu takiej pomocy, tj. pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych oraz w zakresie higieny, zleconej przez lekarza pielęgnacji i kontaktów z otoczeniem. Wbrew twierdzeniu skarżącego brak jest bowiem dowodów świadczących, że skarżący jest osobą nieporadną i niesamodzielną w tym zakresie. Zastrzeżenia przy tym wymaga, że przez brak samodzielności należy rozumieć sytuację życiową strony, w której pozostawienie jej przez dłuższy okres bez opieki spowodowałoby zgubne dla niej skutki zarówno zdrowotne, jak i finansowe. Takie zagrożenie w stosunku do skarżącego nie zachodzi.
Z prawidłowo dokonanych ustaleń wynika bowiem, że skarżący utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł miesięcznie netto oraz przyznawanych mu przez organ pomocy społecznej świadczeń pieniężnych w formie zasiłków. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mieszkając z żoną z którą jest w separacji prawnej w domu jednorodzinnym. W tym domu zajmuje pokój i kuchnię. Korzysta z kuchni węglowej, która ogrzewa pomieszczenia i są na niej przygotowywane posiłki. Przedpokój i łazienka są natomiast przedmiotem wspólnego użytkowania. Miejsce zamieszkania strony wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Skarżący jest przy tym osobą sprawną fizycznie, sam porusza się po miejscowości, w której mieszka, samodzielnie prowadzi i załatwia swoje i żony sprawy w organach administracji publicznej, jak i w tutejszym Sądzie.
Konkludując, skoro skarżący samodzielnie wykonuje zabiegi toaletowe, ubiera się, spożywa posiłki, porusza się w środowisku, prowadzi sprawy przed organami i urzędami, a także wykonuje czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, takie jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, pranie, to zasadnie uznały organy, że nie potrzebuje on pomocy w formie usług opiekuńczych, przyznawanych właśnie w sytuacji braku możliwości wykonywania tych czynności samodzielnie.
Warto również wskazać, że do zakresu obowiązków osób świadczących skarżącemu pomoc w ramach przyznanych mu specjalistycznych usług opiekuńczych należy także między innymi pomoc w asystowaniu w codziennych czynnościach życiowych, zwłaszcza wykonywanie czynności gospodarczych i porządkowych, w tym umiejętność utrzymania i prowadzenia domu.
Uwzględniając zatem przedstawioną sytuację życiową skarżącego oraz przyznaną mu wskazaną formę pomocy brak było podstaw do udzielenia, kolejnego świadczenia w formie "zwykłych" usług opiekuńczych. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by stan zdrowia skarżącego powodował konieczność zapewnienia mu opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz opiekę w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3 ustawy.
Podnieść nadto należy, że skarżący w toku postępowania wzywany był do przedłożenia aktualnego zaświadczenia lekarskiego wskazującego na konieczność pomocy osób drugich, jednakże powyższego nie wykonał nie podejmując nawet próby uzyskania takiego dokumentu. W tych okolicznościach brak jest podstaw by kwestionować powyższe wnioski. Bezspornym bowiem jest, że skarżący nie jest osobą obłożnie chorą, a przede wszystkim nie ma problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji.
Podniesienia również wymaga, że jakkolwiek skarżący nie uzyskał w rozpoznawanej sprawie wnioskowanego świadczenia, to nie jest on pozbawiony wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Skarżący od lat objęty jest bowiem systematyczną pomocą tego Ośrodka.
Stąd też pomimo tego, że skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, to jednak organy nie miały podstaw do przyznania wnioskowanej obecnie formy pomocy. Tym samym Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy.
Za niezasadny należy przy tym uznać zawarty w skardze zarzut dotyczący konieczności wyłączenia od udziału w postępowaniu wydających zaskarżoną decyzję członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Stan faktyczny sprawy nie uzasadnia bowiem konieczności zastosowania przepisów o wyłączeniu członków Kolegium.
Poza granicami sprawy, o jakich mowa w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianą) – dalej p.p.s.a., leżały natomiast podniesione w skardze kwestie związane z bezczynnością czy przewlekłym prowadzeniem przez organy postępowania po wydaniu wyroku WSA w Lublinie z dnia 23 lutego 2012 r. (II SAB/Lu 69/11). Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie nie jest bowiem kwestia bezczynności organów rozpoznających wniosek o przyznanie usług opiekuńczych. Do zwalczania bezczynności organów administracji publicznej służy odrębny tryb, który strona ma prawo uruchomić, jeśli uważa, że organy te nie załatwiają sprawy w terminie określonym przepisami postępowania administracyjnego. W konsekwencji uznać trzeba, że zarzuty dotyczące bezczynności nie mają wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Zatem końcowo godzi się wskazać, że w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej przedstawionych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe.
W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI