II SA/Lu 939/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie oddalił skargę wnuczki na decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dziadkiem, uznając, że obowiązek alimentacyjny córki dziadka wyprzedza obowiązek wnuczki, chyba że córka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem. Sąd uznał, że mimo iż skarżąca sprawuje faktyczną opiekę, prawo do świadczenia nie przysługuje, ponieważ dziadek ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z uchwałą NSA, obowiązek alimentacyjny córki wyprzedza obowiązek wnuczki, a brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia wnuczce.
Sprawa dotyczyła skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełm odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, S. D.. Kolegium Odwoławcze, korygując błąd organu pierwszej instancji, wskazało, że odmowa nie mogła opierać się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) z uwagi na jego niekonstytucyjność w zakresie uzależniania świadczenia od daty powstania niepełnosprawności. Jednakże, Kolegium utrzymało odmowę, argumentując, że obowiązek alimentacyjny wobec S. D. w pierwszej kolejności ciąży na jego córce, D. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. oraz uchwałą siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22), świadczenie pielęgnacyjne dla osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu (jak wnuczka) przysługuje tylko wtedy, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (jak córka) legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko Kolegium. Sąd podkreślił, że jest związany wykładnią prawa przedstawioną w uchwale NSA, która przesądza, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u córki osoby wymagającej opieki stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce. Sąd uznał, że nie ma znaczenia argumentacja skarżącej o braku możliwości sprawowania opieki przez córkę z przyczyn zdrowotnych czy materialnych, gdyż kryterium orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest obiektywne i decydujące.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne dla osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje tylko wtedy, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (np. córka) legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. oraz uchwałą NSA I OPS 2/22, obowiązek alimentacyjny córki wyprzedza obowiązek wnuczki. Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u córki jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia wnuczce, niezależnie od faktycznych możliwości sprawowania opieki przez córkę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1a pkt 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 129 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 106 § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 269 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie uzależniania prawa do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 132 k.r.o. poprzez uznanie, że córka S. D. jest w stanie sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu, co skutkuje brakiem obowiązku alimentacyjnego skarżącej. Nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną. Uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki S. D. ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącej. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących zakresu faktycznej opieki i realnych możliwości sprawowania opieki przez córkę. Niezrealizowanie obowiązku czuwania nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym niewypełnienie obowiązku pouczenia o możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek alimentacyjny córki wyprzedza obowiązek jej wnuczki warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności kryterium sformalizowane związane z orzeczeniem o niepełnosprawności nie jest kryterium arbitralnym
Skład orzekający
Anna Ostrowska
sprawozdawca
Jerzy Parchomiuk
przewodniczący
Joanna Cylc-Malec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności (np. córki) wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności (np. wnuczce), zgodnie z wykładnią NSA."
Ograniczenia: Orzeczenie jest związane uchwałą NSA I OPS 2/22, która stanowi wiążącą wykładnię dla sądów administracyjnych. Dotyczy specyficznej sytuacji kolejności osób zobowiązanych do świadczeń pielęgnacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak formalne kryteria prawne (orzeczenie o niepełnosprawności) mogą przeważyć nad faktyczną sytuacją życiową i potrzebą opieki.
“Czy faktyczna opieka nad dziadkiem wystarczy, by dostać świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia, kto ma pierwszeństwo.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 939/23 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2023-12-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Anna Ostrowska /sprawozdawca/ Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/ Joanna Cylc-Malec Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 816/24 - Wyrok NSA z 2025-04-15 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 1952 art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 uts.1a pkt 2, Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U. 2023 poz 259 art. 151, art. 269 par 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 29 sierpnia 2023 r. znak: SKO.II.41/1177/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 29 sierpnia 2023 r., znak: SKO.II.41/1177/ŚR/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania D. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełm z 6 lipca 2023 r., znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.4302.O-873/2023, odmawiającą przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem S. D.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji błędnie powołał się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Obowiązkiem organu było bowiem rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r. z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13; Dz. U. 2014, poz. 1443). W konsekwencji, jak wskazało Kolegium, organ pierwszej instancji nie mógł odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na to, że niepełnosprawność dziadka skarżącej powstała w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie. Jednak pomimo zastosowania przez organ pierwszej instancji częściowo błędnej podstawy prawnej w przedmiotowej sprawie Kolegium nie znalazło podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z dnia 30 maja 2023 r., znak: MOPR.PZOON.41570-79061/2023, zaliczono S. D. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Oprócz skarżącej do alimentacji względem niepełnosprawnego S. D. obowiązana jest również jego córka D. K., która legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności i która z uwagi na odległość miejsca zamieszkania i stan zdrowia nie angażuje się w opiekę nad ojcem. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna S. D. i D. K., a także decyzja PUP w Chełmie z dnia 12 maja 2023 r., znak: RiŚ.7120.260607/0003.2023 stwierdzająca, że D. D. od 10 maja 2023 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, świadectwo pracy z dnia 31 grudnia 2022 r., z którego wynika, że w okresie od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. była zatrudniona w [...] Sp. z o.o. sp.k. w pełnym wymiarze czasu pracy, a stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu, na który umowa była zawarta oraz świadectwo pracy z 5 maja 2023 r., z którego wynika, że w okresie od 6 lutego 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. D. D. była zatrudniona w [...] sp. z o.o. w wymiarze 3/4 etatu, a stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu, na który umowa była zawarta. W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że D. D. sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem S. D.. W opiece wspiera ją matka, jednakże są to jedynie sporadyczne okoliczności, kiedy strona musi pozałatwiać sprawy urzędowe oraz zrobić zakupy. Relacje niepełnosprawnego z synową są poprawne, jednakże ten lepiej czuje się w obecności wnuczki, która wykonuje przy nim wszystkie czynności pielęgnacyjne. Z ustaleń organu wynika, że S. D. cierpi na niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, napadowe trzepotanie przedsionków, niedoczynność tarczycy, zaburzenia orientacji, problemy z podaniem wieku oraz dat, niedowład prawej ręki, brak czucia w palcach prawej dłoni oraz rozszczep kręgosłupa powodujący problemy z poruszaniem się. Ponadto ma wszczepiony stymulator serca. Ze względu na posiadane schorzenia może poruszać się po mieszkaniu jedynie przy pomocy balkonika i w asyście drugiej osoby. Nie jest również w stanie trafić do swojego pokoju, ani ubrać się. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków oraz umawianiu wizyt lekarskich, realizacji recept oraz dawkowaniu lekarstw, które to czynności wykonuje skarżąca. Kolegium nie zanegowało ani stanu zdrowia S. D., ani faktu, że skarżąca sprawuje nad nim stałą opiekę, jednak organ uznał, że w przedmiotowej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane, ponieważ S. D. ma córkę D. K., której obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej. D. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z czym, w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., to na niej w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego ojca. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w rodzinie przez jej członków. W przedmiotowej sprawie skarżąca co prawda stoi na stanowisku, że jej ciotka ze względu na stan zdrowia i brak więzi z ojcem nie jest w stanie sprawować opieki nad swoim niepełnosprawnym ojcem, jednakże okoliczność ta nie zwalnia D. K. z obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie ogranicza się bowiem do sprawowania fizycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach celem zapewnienia fachowej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. A zatem, jeżeli nawet córka niepełnosprawnego S. D. nie jest w stanie fizycznie podjąć się opieki nad nim, obowiązana jest wypełnić ciążący na niej obowiązek alimentacyjny w inny sposób, pozwalający na zapewnienie ojcu pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Kolegium wyjaśniło następnie, że stanowisko to zostało potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. w sprawie I OPS 2/22 orzekł, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Z uwagi na powyższe, mimo że odwołująca uważa, że jej ciotka nie może zajmować się swoim niepełnosprawnym ojcem ze względu na sytuację materialno-bytową, to z tej przyczyny nie może być zwolniona z obowiązku alimentacyjnego względem niego. Reasumując, w ocenie Kolegium S. D. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. W pierwszej kolejności do opieki nad nim zobowiązana jest jego córka D. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium nie kwestionuje faktu angażowania się przez skarżącą w opiekę nad dziadkiem, niemniej jednak w zaistniałym stanie faktycznym nie przysługuje jej z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Skargę na decyzję Kolegium wniosła D. D., zarzucając naruszenie: a) prawa materialnego poprzez: - błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz w związku z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polegającą na uznaniu, że w sprawie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny córki S. D. względem wymagającego opieki ojca, podczas gdy córka S. D. nie jest w stanie sprostać temu obowiązkowi, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny względem dziadka. W niniejszej sprawie córka wymagającego stałej opieki nie jest stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi z wielu powodów, a przede wszystkim z powodów materialno-bytowych i zdrowotnych, a zatem obowiązek spoczywa na skarżącej, która obowiązek ten wykonuje poprzez faktyczną opiekę nad dziadkiem, - nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego, - uznanie, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności ocena ich możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacji w formie świadczeń finansowych, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki, - uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki S. D. ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącej jako wnuczce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec tego, że córka S. D. nie jest w stanie wykonywać obowiązku alimentacyjnego względem ojca, - zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i bez uwzględnienia treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; b) przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy: - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez wnuczkę i realnych możliwości sprawowania przez córkę opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby skarżąca w toku postępowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności poprzez niewypełnienie obowiązku pouczenia o możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r., - art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Skarżąca zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta Chełm z 6 lipca 2023 r. i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła ponadto o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego wydanego po wydaniu zaskarżonej decyzji na okoliczność, że jej ciotka D. K. nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec ojca z przyczyn zdrowotnych oraz z wycinka emerytury D. K. na okoliczność jej dochodów oraz o dopuszczenie dowodu w postaci oświadczenia, że ciotka nie spełnia obowiązku alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. Sąd postanowił przeprowadzić dowód uzupełniający z wyżej wskazanych dokumentów w trybie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22). Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest natomiast legalność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy osoba ta ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolejność w tym zakresie została określona w art. 129 § 1 Kodeksu, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z przepisami tymi koreluje treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny córki osoby wymagającej opieki wyprzedza obowiązek jej wnuczki. Zstępni bliższego stopnia (córki) wyprzedzają zstępnych dalszego stopnia (wnuków) w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Organy nie zakwestionowały bowiem ani stanu zdrowia dziadka skarżącej, który jest niewątpliwie niepełnosprawny w znacznym stopniu i wymaga stałej pomocy osób drugich, ani też faktu, że skarżąca taką opiekę nad dziadkiem sprawuje. Bezsporne jest również, że S. D. ma córkę D. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Ta ostatnia okoliczność ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. (OPS 2/22) wydał uchwałę, której punkt pierwszy stanowi, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II GSK 3773/17). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. przesądził zatem, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad dziadkiem przez osoby inne niż spokrewnione z nim w pierwszym stopniu (tj. w tej sytuacji dzieci), jest legitymowanie się przez te osoby (dzieci) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odejścia od literalnej wykładni omawianych przepisów. Podkreślił, że przyjęcie kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności nie jest kryterium arbitralnym. Zastosowanie tej przesłanki – nie zaś uzależnienie oceny od każdorazowej analizy stanu faktycznego przez organy administracji – nie narusza wartości związanych z państwem prawnym. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności jako kryterium przejścia uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy jest związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (zob. także m. in. wyroki NSA: z 2 czerwca 2023 r., I OSK 1366/22 i z 10 października 2023 r., I OSK 1824/22). Pogląd ten dominował zresztą również we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. zamiast wielu: wyroki NSA: z 20 listopada 2020 r., I OSK 1304/20, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20; wyroki WSA w Lublinie: z 10 listopada 2022 r., II SA/Lu 352/22, z 27 września 2022 r., II SA/Lu 421/22). U jego źródeł legło przekonanie, że ani organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Reasumując, związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że wystąpiła określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, negatywna przesłanka przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem, ponieważ ma on córkę D. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym wpływu na rozstrzygnięcie sprawy nie ma argumentacja dotycząca obiektywnego braku możliwości sprawowania opieki nad dziadkiem skarżącej przez jego córkę. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI