I OSK 748/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-07-01
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamiinteres prawnydzierżawaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że skarżąca nie posiadała interesu prawnego do jej wniesienia po wygaśnięciu umowy dzierżawy.

Sprawa dotyczyła zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego, która została następnie zabudowana pawilonami handlowymi. Po wieloletnim postępowaniu, Wojewoda orzekł zwrot nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. WSA w Gdańsku oddalił skargi, a NSA w wyroku z 1 lipca 2008 r. oddalił skargę kasacyjną K. B., stwierdzając, że skarżąca nie posiadała interesu prawnego do jej wniesienia, ponieważ umowa dzierżawy gruntu wygasła, a dalsze korzystanie z niego odbywało się bez tytułu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. B. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargi na decyzję Wojewody o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego. Nieruchomość ta została ostatecznie zabudowana pawilonami handlowymi. WSA w Gdańsku podzielił stanowisko Wojewody, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość stała się zbędna. NSA w wyroku z 1 lipca 2008 r. oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając przede wszystkim, że K. B. nie posiadała interesu prawnego do jej wniesienia. Umowa dzierżawy gruntu wygasła z dniem 31 grudnia 1998 r., a dalsze korzystanie z nieruchomości odbywało się bez tytułu prawnego. Sąd podkreślił, że wybudowanie pawilonu handlowego na podstawie tymczasowego zezwolenia nie legitymizuje skarżącej do domagania się kontroli instancyjnej wyroku. W związku z tym, NSA orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, skarżąca nie posiada interesu prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ umowa dzierżawy wygasła, a dalsze korzystanie z gruntu odbywało się bez tytułu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wygaśnięcie umowy dzierżawy i brak innego tytułu prawnego do gruntu pozbawia skarżącą legitymacji do kwestionowania wyroku sądu administracyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (21)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

u.g.g.w.n. art. 48

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.g.w.n. art. 69

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.g.w.n. art. 69 § 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 173 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 175

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 177

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 258

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 259

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 260

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 261

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. Nr 163, poz. 1348 art. 20

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 1

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 14

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 20

u.g.n. art. 112 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca K. B. nie posiadała interesu prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na wygaśnięcie umowy dzierżawy i brak innego tytułu prawnego do gruntu.

Odrzucone argumenty

Budowa infrastruktury osiedlowej, w tym pawilonów handlowych, mieści się w celu publicznym wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie.

Godne uwagi sformułowania

Dalsze korzystanie z gruntu po dniu 31 grudnia 1998 r. odbywało się bez tytułu prawnego. Wybudowanie za zezwoleniem tymczasowego obiektu handlowego na spornym gruncie nie legitymuje K. B. do domagania się kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku.

Skład orzekający

Jolanta Rajewska

przewodniczący

Janina Antosiewicz

sprawozdawca

Wiesław Kisiel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie braku interesu prawnego w przypadku wygaśnięcia tytułu prawnego do nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wygaśnięcia umowy dzierżawy i braku innych tytułów prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i podkreśla znaczenie posiadania aktualnego tytułu prawnego do gruntu.

Czy wybudowany pawilon handlowy daje prawo do gruntu po wygaśnięciu dzierżawy? NSA odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 748/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-07-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-05-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Wiesław Kisiel
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 845/03 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2006-09-06
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 136 ust. 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia NSA Wiesław Kisiel Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 września 2006r. sygn. akt II SA/Gd 845/03 w sprawie ze skarg Gminy Miasta G. i S. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 6 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 845/03, oddalił skargę Gminy Miasta G. i S. B., na decyzję Wojewody P. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan faktyczny.
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. decyzją z [...] kwietnia 1973 r., wydaną na podstawie art. 1, 14 i 20 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], stanowiącej własność J. B. i oznaczonej nr działek [...] i [...] o łącznej pow. 1278 m2 z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r. zatwierdzono plan realizacyjny zagospodarowania terenu pod budowę pawilonu usługowego.
W oparciu o powyższą decyzję, z wywłaszczonej działki nr [...] wydzielono działkę nr [...] o powierzchni 98 m2, która została wykorzystana pod budowę ulicy oraz działkę nr [...] o łącznej powierzchni 1095 m2, z której następnie wydzielono działki o numerach [...] o łącznej powierzchni 1095 m2, przeznaczone pod budowę pawilonów handlowo-usługowych. Działki te ([...],[...],[...] i [...]) stanowiły własność Gminy Miasta G. i od dnia [...] sierpnia 1979 r. wydzierżawione zostały osobom fizycznym, zaś po wygaśnięciu umowy od dnia 1 stycznia 1999 r. były przez te osoby bezumownie użytkowane.
Działka nr [...] zajęta została pod pas drogowy ulicy [...]. Decyzja udzielająca dzierżawcom gruntu pozwolenia na budowę pawilonów, określała charakter obiektów jako tymczasowy, z terminem ważności do dnia 31 grudnia 1995 r.
W dniu 1 lutego 1993 r. H. B. i I. C. jako następcy prawni J. B., wystąpili o zwrot nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] o łącznej powierzchni 1095 m2, mającej założoną księgę wieczystą KW Nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G.
Kierownik Urzędu Rejonowego w G., decyzją z dnia [...] powołując się na przepisy art. 48 i 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej aktualnie działki nr [...],[...],[...],[...]i [...] o łącznej powierzchni 1095 m2, działki nr [...]o powierzchni 98 m2 oraz działki nr [...]o powierzchni 85 m2 – stanowiących własność Miasta G.
Decyzję tę utrzymał w mocy Wojewoda G. w dniu [...] nie uwzględniając odwołania wniesionego przez H. B. i I. C., następców oprawnych wywłaszczonego.
Na skutek ich skargi, NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku, wyrokiem z 11 kwietnia 1996 r. sygn. akt SA/Gd 1242/95 uchylił zaskarżone decyzje przyjmując, iż cel na jaki została wywłaszczona nieruchomość nie został zrealizowany, w związku z czym spadkobiercom przysługuje roszczenie o zwrot.
W dniu 3 września 1996 r. spadkobiercy właściciela zmodyfikowali wniosek ograniczając żądanie do działek nr [...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 865 m2, zabudowanych pawilonami handlowymi, a zrezygnowali z pozostałych działek zajętych pod chodniki i drogi.
Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego i przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, w dniu 20 stycznia 1997 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w G. wydał decyzję o zwrocie H. B. i I. C. nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 168 m2, [...] o pow. 195 m2, [...]o pow. 246 m2 i [...] o pow. 256 m2. W decyzji tej Kierownik Urzędu Rejonowego zobowiązał osoby, na rzecz których dokonał zwrotu nieruchomości, do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego za grunt oraz zwrotu nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości w łącznej kwocie 221.680 złotych.
Decyzję tę po rozpatrzeniu odwołania H. B. oraz E. R., M. B., M. S. (będących dzierżawcami gruntu i użytkownikami pawilonów handlowych) oraz Zarządu Miasta G., uchylił Wojewoda G. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając ponownie sprawę, Prezydent Miasta G. decyzją z [...] odmówił zwrotu działek, jednakże na skutek odwołania H. B. Wojewoda decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o zwrocie nieruchomości oznaczonej nr działek [...] o pow. 168 m2, nr [...] o pow. 195 m2, nr [...] o pow. 246 m2 i [...] o pow. 256 m2, zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.
Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje zwrot wywłaszczonej nieruchomości gdy stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczeniowym. Organ uznał, iż w sprawie tej wystąpiły przesłanki zwrotu, a jakakolwiek interpretacja celu wywłaszczenia w sposób rozszerzający prowadziłaby do naruszenia zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy, a więc użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej.
Wywłaszczenie nastąpiło na budowę osiedla mieszkaniowego a podstawę stanowił plan realizacyjny, zatwierdzony w 1972 r., który przewidywał na tym terenie infrastrukturę w postaci usług.
Z materiału dowodowego wynika jednak, że odstąpiono od realizacji tego celu, skoro podstawę podziału działek i wydanie tymczasowych pozwoleń na budowę osobom fizycznym stanowiły odrębne decyzje administracyjne z [...] sierpnia 1979 r. i [...] marca 1989 r. o zatwierdzeniu nowych planów realizacyjnych dla tego terenu (dz. nr [...]). Zdaniem Wojewody, w tym czasie odpadł cel określony w akcie wywłaszczeniowym i nieruchomość stała się zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy. Nie jest dopuszczalne wywłaszczenie dla potrzeb innych osób fizycznych. Wydzierżawienie terenu w celu prowadzenia na nim działalności gospodarczej pozbawiło go cechy użyteczności publicznej. Ponadto Gmina w toku postępowania wielokrotnie wyrażała pogląd o zbędności tego terenu dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu i nieruchomość powinna być zwrócona, z wyjątkiem działek nr [...] i [...] , wykorzystanych pod budowę ulicy. Ponadto wyjaśnił zasady zwrotu nieruchomości i osnowę decyzji w tej części.
Odnośnie nakładów o charakterze tymczasowym (pawilony handlowe z terminem ważności do 1995 r.) organ przyjął stanowisko biegłego rzeczoznawcy majątkowego, iż nie można ich zaliczyć jako nakładów zwiększających wartość nieruchomości po jej wywłaszczeniu.
Powołał się nadto na treść umów dzierżawy z 1979 r., zawartych między pracownikiem Urzędu Gminy, a dzierżawcami, z których wynika, że po zakończeniu dzierżawy – dzierżawcy na swój koszt i to bez wezwania ze strony wydzierżawiającego obowiązani są zwrócić przedmiot dzierżawy w stanie oczyszczonym z pozostałości oraz w takim stanie w jakim powinien znajdować się przy prowadzeniu prawidłowej gospodarki. Aneksem z 1995 r. zmieniono § 3 pkt 1umowy przedłużając termin zakończenia dzierżawy na dzień 31 grudnia 1998 r. Po tej dacie dzierżawa wygasła.
Skargi od powyższej decyzji wnieśli: S. B., która kwestionowała ustalenia co do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania z uwagi na błędne – jej zdaniem – uznanie solidnie wykonanego pawilonu za obiekt tymczasowy i Prezydent G., który zakwestionował przedstawioną przez organ definicję celu, na który została użyta wywłaszczona nieruchomość, stwierdzając iż budowa pawilonów handlowych mieści się w pojęciu infrastruktury technicznej i społecznej osiedla mieszkaniowego.
W ocenie skarżącego cel na jaki została wywłaszczona nieruchomość przy ul. [...] został spełniony.
Oddalając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Sąd podzielił stanowisko Wojewody wyrażone w decyzji ostatecznej z 7 maja 2003 r. co do wykładni przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zdaniem Sądu przepisy te należy rozumieć w ten sposób, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest możliwy jedynie wówczas, jeżeli przed upływem siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna rozpoczęto na tej nieruchomości prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub nie utraciła ważności decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, pomimo, że prace takie nie były do tej poru realizowane. Ponadto ocena dotychczasowego wykorzystania nieruchomości powinna być dokonywana na dzień złożenia wniosku o jej zwrot, natomiast "prace związane z realizacją celu wywłaszczenia" należy rozumieć jako roboty budowlane związane z realizacją tego celu.
Sad podkreślił, że zarówno prace budowlane jak i decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu, mogą dotyczyć jedynie inwestycji realizujących cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie zaś inny cel niż określony w tej decyzji.
Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy do rozważenia pozostają dwie kwestie: czy na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz czy cel ten został zrealizowany przed upływem siedmiu lat od daty, w której ta decyzja stała się ostateczna. Jedynie pozytywna odpowiedź na obydwa pytania łącznie mogłaby uzasadniać w niniejszej sprawie odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Rozważając kwestię czy na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie można pominąć okoliczności, że w niniejszej sprawie co do tego zagadnienia, stanowisko swoje wyraził już NSA w wyroku z 11 kwietnia 1995 r. sygn. akt SA/Gd 1242/96.Ocena ta zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ze wspomnianego wyroku NSA jednoznacznie wynika, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła realizacja celu wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej.
Powyższy wyrok wydano pod rządami art. 69 pkt 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, lecz zestawiając ten przepis z art. 136 ust. 3 nowej ustawy, Sąd dochodzi do wniosku, że oba te przepisy odnoszą się do pojęcia celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, zatem ustalenia dotyczące realizacji celu zawarte w wyroku NSA z 11 kwietnia 1996 r. są wiążące dla organów i Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę.
Odnosząc się do skargi S. B., Sąd nie podzielił jej zarzutów co do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania.
Ponadto Sąd stwierdził, iż umowy dzierżawców spornych działek z Gminą Miasta G. wygasły w dniu 31 grudnia 1998 r., zatem w dniu tym dzierżawcy, a w ich liczbie skarżąca S. B. utracili interes prawny w kwestionowaniu zaskarżonej decyzji. Sąd powołał się na tezę zawartą w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 18 lutego 2005 r. (OSK 9949/004) stwierdzająca, że "odrębna od gruntu własność nakładów, nieobjętych zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, nie czyni ich właścicieli stronami postępowania, o zwrot, a jedynie ma znaczenie w dokonaniu rozliczeń i to tylko na drodze cywilnej, co powoduje, że w postępowaniu administracyjnym (...)mają jedynie interes faktyczny i pogląd ten w pełni podzieliły. Zdaniem Sądu zarówno skarżącej, jak też pozostałym właścicielom nakładów na przedmiotowej nieruchomości pozostaje jedynie droga cywilna dla dochodzenia swoich ewentualnych roszczeń przed sądem powszechnym.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargi na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej ustawą P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. B., reprezentowana przez adwokata M. S. i zaskarżając wyrok w całości zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), polegająca na błędnym ustaleniu zakresu znaczeniowego pojęcia celu publicznego, poprzez przyjęcie, iż budowa infrastruktury osiedla mieszkaniowego nie jest celem publicznym;
2) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 tejże ustawy, polegające na orzeczeniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pomimo zrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, iż nie powinno budzić wątpliwości, że budowa osiedla mieszkaniowego w dniu wydania decyzji stanowiła cel publiczny i przesądzający zasadność wywłaszczenia. Tę zasadność potwierdzał zatwierdzony w dniu 25 lutego 1972 r. plan realizacyjny. Z treści planu wynika, iż budowa osiedla obejmującego teren, znacznie przekraczający obszar wywłaszczonych działek, uwzględniała umiejscowienie tam obok budynków mieszkalnych, również infrastrukturę osiedlową oraz tzw. "rezerwę usług". Zamierzenie co do "rezerwy usług" zostały następnie uszczegółowione w planie realizacji zagospodarowania terenu pawilonu usługowego zatwierdzonym decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] sierpnia 1979 r. Z ustaleń planu wynika, że przyjęte zostały do realizacji m.in. budowa pawilonu usługowego, zadaszone śmietniki, drogi dojazdowe oraz zazielenienie terenu. Prace związane z budową obiektu handlowo-usługowego zostały rozpoczęte i zakończone, stanowią one istotną część infrastruktury technicznej osiedla, a działalność usługowo-handlowa służy bezpośrednio mieszkańcom tego osiedla. Taka ocena znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 czerwca 1994 r., w uzasadnieniu którego NSA przyjął, iż budowa osiedla mieszkaniowego, jako cel wywłaszczenia nieruchomości "obejmuje z natury rzeczy swym zakresem rzeczowym kompleksowo inwestycję podstawową (budynki mieszkalne) oraz inwestycje towarzyszące, polegające na budowie obiektów i urządzeń infrastruktury technicznej (urządzeń komunikacyjnych, energetycznych, wodnych, obiektów służących ochronie środowiska, ochronie przeciwpożarowej itp.),a także polegające na budowie obiektów i urządzeń infrastruktury społecznej (oświaty, służby zdrowia, kultury, rzemiosła, handlu itp.) na potrzeby mieszkańców osiedla" (IV SA 1116/93). Jest wobec tego bezsporne, że w tak rozumianym pojęciu infrastruktury społecznej osiedla mieszkaniowego, mieszczą się pawilony usługowo-handlowe. Takie ujęcie celu wywłaszczeniowego wynikać ma z naturalnych potrzeb lokalnej społeczności, a budowa pawilonów usługowo-handlowych była niezbędna do prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców. Wywłaszczona nieruchomość wypełnia funkcje użyteczności publicznej i nie zmienia charakteru tych funkcji fakt zabudowania jej i prowadzenia na niej działalności gospodarczej przez osoby fizyczne, bowiem nieruchomość stanowi nadal własność Gminy Miasta G., jedynie cele użyteczności publicznej realizowane są przez osoby fizyczne.
Skarga kasacyjna powołując się nadto na treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podważa błędne przyjęcie, że celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego, co jednak zostało sprecyzowane w późniejszym planie realizacyjnym szczegółowego zagospodarowania "Osiedla Mieszkaniowego Ś". Budowa infrastruktury handlowej dla istniejącego osiedla była więc podstawowym celem przyjętym w decyzji o wywłaszczeniu. Cel ten został w pełni zrealizowany. Ustalenia przeprowadzonej wizji lokalnej nieruchomości bezspornie wskazują, iż przedmiotowa nieruchomość wykorzystana została w celu budowy na niej jednokondygnacyjnego obiektu handlowo-usługowego wraz z towarzyszącą mu infrastruktura techniczną, stanowiących element infrastruktury, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców. Prace związane z budową obiektu handlowo-usługowego zostały rozpoczęte i zakończone; działki będące przedmiotem wniosku o zwrot zostały zagospodarowane zgodnie z planem realizacyjnym. W związku z powyższym, bezzasadne jest twierdzenie o zbędności wywłaszczonej nieruchomości na określoność – w decyzji cel publiczny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. Skargę kasacyjną w tej sprawie wniosła K. B., która swe prawo do udziału w sprawie wywodzi z faktu wybudowania (łącznie z innymi osobami) pawilonu handlowego na spornym gruncie, dzierżawionym do 31 grudnia 1998 r. od Gminy Miasta G.
Badając wniesiony środek prawny Naczelny Sąd Administracyjny oprócz stwierdzenia czy odpowiada on wymaganiom formalnym, przewidzianym w przepisach art. 175, 176 i 177 ustawy P.p.s.a., może z urzędu badać czy skarga kasacyjna została wniesiona przez stronę (art. 173 § 2 powołanej ustawy). Wniesienie skargi przez stronę stanowi warunek jej dopuszczalności. Niespełnienie tego warunku nie oznacza jednakże, że taka skarga podlega odrzuceniu, gdy podmiot niebędący w istocie stroną został dopuszczony do udziału w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, brał udział w postępowaniu jako strona i skorzystał z prawa do żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W takim przypadku Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu odwoławczym uprawniony jest do badania, czy podmiot wnoszący skargę kasacyjną legitymuje się interesem prawnym. Oznacza to, że wnoszący skargę musi wywodzić swe prawo do poddania wyroku kontroli instancyjnej z normy prawa materialnego, bądź też z przepisów o postępowaniu. Status strony nie może więc wynikać tylko z faktu traktowania przez Sąd pierwszej instancji podmiotu jako strony.
Oceniając w tym aspekcie wniesioną skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż K. B. nie posiada w tej sprawie interesu prawnego. W odniesieniu do gruntu, będącego przedmiotem zwrotu na rzecz następców prawnych wywłaszczonego właściciela, K. B. nie legitymuje się żadnym tytułem prawnorzeczowym, ani obligacyjnym. Zawarta w 1979 r. umowa dzierżawy wygasła z dniem 31 grudnia 1998 r., zaś z treści umowy wynikał obowiązek zwrotu gruntu Gminie po usunięciu tymczasowych obiektów w postaci pawilonów handlowych na koszt dzierżawców. W tej sytuacji dalsze korzystanie z gruntu po dniu 31 grudnia 1998 r. odbywało się bez tytułu prawnego.
Także wybudowanie za zezwoleniem tymczasowego obiektu handlowego na spornym gruncie nie legitymuje K. B. do domagania się kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, co prawidłowo zostało ocenione przez Sąd pierwszej instancji, a ocenę tę podziela Sąd w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną.
Z powyższych względów ograniczając merytoryczne rozpoznanie sprawy tylko do zbadania legitymacji skarżącej i stwierdzając, iż wnosząca skargę kasacyjną nie posiada interesu prawnego – Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.
W odniesieniu do wniosku o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej Sąd stwierdza, iż właściwym w tej kwestii jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, który orzeka w postępowaniu określonym w art. 258-261 ustawy P.p.s.a.
Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stosowne oświadczenie o jakim mowa w tym przepisie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI