II SA/Lu 861/23

II SA/Lu 861/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-01-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1095/24 - Wyrok NSA z 2025-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Asesor sądowy Maciej Gapski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 18 sierpnia 2023 r., znak: SKO.II.41/1121/PS/2023 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 18 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie, po rozpoznaniu odwołania D. J. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełm z 29 czerwca 2023 r. uchylającą decyzję Prezydenta z 9 maja 2023 r. w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 29 czerwca 2023 r. organ I instancji uchylił własną ostateczną decyzję z 9 maja 2023 r., którą przyznał skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 maja do 31 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z decyzją Starosty Chełmskiego z 18 maja 2023 r. skarżący utracił status osoby bezrobotnej z dniem 17 maja 2023 r. z powodu odmowy bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy. Utrata statusu osoby bezrobotnej oraz brak współdziałania i wykorzystywania realnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, zdaniem Prezydenta, uzasadnia uchylenie prawa do zasiłku okresowego na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.; dalej jako u.p.s.).
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł zarzuty naruszenia szeregu przepisów Konstytucji RP oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego działanie organu I instancji jest bezprawne, godzące w wartości chrześcijańskie i humanitarne, prowadzące do zagrożenia życia i zdrowia skarżącego.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, wskazaną na wstępie decyzją z 7 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia może stanowić samoistną przesłankę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia stanowiła podstawę do uchylenia prawa do zasiłku okresowego. Osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej powinna przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Kolegium podkreśliło, że skarżący jest osobą zdolną do pracy, jest w wieku aktywności zawodowej (46 lat) i ma wyższe wykształcenie, a ubocznie dostrzegło także, że strona pożycza środki finansowe na opłaty i żywność. W sprawie ustalono, że po ukończeniu pozostawał na utrzymaniu rodziców, a po ich śmierci stał się beneficjentem pomocy społecznej. Wielokrotnie krytykował zasadność skierowania go do Centrum Integracji Społecznej, nie przyjął propozycji skorzystania z ofert stażu i szkolenia, przedstawianych przez pracowników PUP w Chełmie. Otrzymał oferty zatrudnienia, z których nie skorzystał. Odmowa przyjęcia pracy skutkowała utratą statusu osoby bezrobotnej z dniem 17 maja 2023 r. – zgodnie z ostateczną decyzją z 18 maja 2023 r. Zdaniem organu odwoławczego wyrażenie gotowości przez stronę objęcia wyłącznie stanowisk pracy, które podlegają ocenie strony, jako nieuwłaczające jego godności, nie może być utożsamiane z gotowością do pracy, a więc i realizacją obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o której mowa w art. 4 u.p.s. Kolegium podkreśliło, że strona, wykazując należyte współdziałanie, powinna podjąć nie tylko pracę zgodną z oczekiwaniami, ale również pracę poniżej swoich deklarowanych kwalifikacji, skoro znalezienie pracy zgodnej z wykształceniem okazało się niemożliwe. Działanie skarżącego, uchylającego się od przyjęcia oferty zatrudnienia, stanowiło w istocie o braku współdziałania z jego strony w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co uzasadniało uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek okresowy na podstawie art. 106 ust.5 u.p.s.
W skardze na decyzję Kolegium D. J., podniósł, że organy "naruszyły lub złamały następujące zapisy prawne lub zasady, czy też normy społeczne lub prawa w tej sprawie": (1) art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4, art. 7, art. 7a, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 11 ust. 3, art. 16 ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 38, art. 39, art. 100 ust. 1, art. 101 ust. 3, art. 101 ust. 4, art. 110 ust. 9, art. 110 ust. 10, art. 119, art. 119 ust. 2 pkt 2, art.119 ust. 2 pkt 3 u.p.s.; (2) art. 6, art. 7, art. 8 § 1 k.p.a.; (3) preambułę, art. 5, art. 30, art. 31, art. 32 ust. 2, art. 38, art. 40, art. 47, art. 53 ust. 1, art. 68 ust. 1, art. 75.1 Konstytucji RP; (4) art. 6, art. 4 ust. 4 lit. b, art. 3 pkt 5, art. 3 pkt 3, art. 3 pkt 2, art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2023 r., poz. 970).
Skarżący podniósł, że jako obywatel Polski ma prawo do traktowania i życia swojej własnej osoby w warunkach godnych, nie zaś w warunkach dyskryminacji
i naruszania godności mojej własnej osoby, w tym stwarzania wobec mojej osoby zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej i uwłaczającej atmosfery ze strony instytucji, administracji oraz władzy publicznej RP. Ponadto skarżący zarzucił "pogwałcenie Prawa Bożego, prawa chrześcijan, zwłaszcza Dekalogu, przykazania "nie zabijaj" oraz "przykazania miłości", pogwałcenie godności ludzkiej, godności Dziecka Bożego, mojej godności osobistej oraz godności osobowej, targnięcie się na moje życie, które jest darem Boga, Stwórcy wszystkiego i wszystkich, rzeczy widzialnych i niewidzialnych"; "pogwałcenie zasad patriotyzmu społecznego oraz solidaryzmu społecznego, zasady pomocniczości społecznej względem słabszych, pogwałcenie zasady walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym oraz deprywacją materialną przez instytucje publiczne RP, działanie przeciwko Narodowi Polskiemu, wynaradawianie Narodu Polskiego, dehumanitaryzowanie Narodu Polskiego, nękanie Narodu polskiego, wręcz znęcanie się nad Narodem Polskim, działanie tym samym przeciwko własnej Ojczyźnie - Rzeczpospolitej Polskiej".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wniosek w tym przedmiocie złożyło Kolegium, a skarżący nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Istota sporu w rozpoznanej sprawie sprowadza się do oceny, czy zgodnie z przepisami organy rozstrzygnęły o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta Chełm z 9 maja 2023 r., przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku okresowego w kwocie 388 zł miesięcznie na okres od 1 maja do 31 sierpnia 2023 r.
Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W regulacji art. 106 ust. 5 u.p.s. mieszczą się przypadki obligatoryjnej weryfikacji decyzji oraz sytuacje, w których organ działa w ramach uznania administracyjnego (fakultatywna weryfikacja decyzji). Wśród przesłanek obligatoryjnych wymieniono: zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji osobistej albo dochodowej strony, jak również pobranie nienależnego świadczenia. Organ działa w granicach uznania administracyjnego w przypadku, gdy podstawą prowadzenia postępowania w zakresie uchylenia lub zmiany decyzji są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12, i art. 107 ust. 5 u.p.s. W orzecznictwie wskazuje się, że wprawdzie są to działania fakultatywne, ale organ powinien je podejmować, mając zwłaszcza na uwadze ograniczone środki pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 6 września 2023 r., I OSK 1863/21 i cyt. tam orzecznictwo).
Zmiana lub uchylenie decyzji są zatem możliwe w sytuacji opisanej w art. 11 ust. 2 u.p.s., m. in. jeżeli organ stwierdzi brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, ale również, gdy nastąpi nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. Wskazany przepis wprost wskazuje, że okoliczności te mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie podstawą uchylenia decyzji było stwierdzenie braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, czyli sytuacja opisana w art. 11 ust. 2 u.p.s. Utrata statusu osoby bezrobotnej na skutek nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia, stwierdzona ostateczną i prawomocną decyzją, w sposób jednoznaczny potwierdza ziszczenie się przesłanki uchylenia decyzji opisanej w art. 105 ust. 6 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. Organy nie kwestionowały, że skarżący spełnia przesłankę dochodową przyznania świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), jednakże, zarówno przyznając, jak i rozważając zasadność uchylenia decyzji w tym przedmiocie, organy działają w granicach uznania administracyjnego. W obu przypadkach samo spełnienie przesłanek wyrażonych w ustawie nie obliguje organu do podjęcia konkretnego działania.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Jest również uzależniona od postawy, zaangażowania strony w rozwiązanie swoich problemów oraz w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.
Rozważając fakultatywną możliwość uchylenia lub zmiany decyzji z zakresu pomocy społecznej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., organ powinien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Należy uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenie, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres pomocy udzielonej mu ze środków publicznych. Niewątpliwie należy także mieć w polu widzenia, że organy powinny zmierzać do udzielenia pomocy najbardziej potrzebującym, którzy nie mają możliwości samodzielnego zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb bytowych.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że organy prawidłowo ustaliły, co wynika również z twierdzeń samego skarżącego, że jest on osobą samotnie gospodarującą, nieposiadającą nikogo na utrzymaniu, jest kawalerem, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, znajduje się w wieku aktywności zawodowej (46 lat) i ma realną możliwość podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący zajmuje mieszkanie własnościowe (po zmarłych rodzicach) i systematycznie ponosi opłaty za mieszkanie oraz media. Organy podkreśliły, czego nie neguje skarżący, że nie chce on podjąć żadnej pracy, odrzuca oferty zatrudnienia oraz szkoleń, gdyż nie chce wykonywać pracy, która nie przystaje do jego wyższego wykształcenia magisterskiego. Sam skarżący uważa, że nie przyjmie oferty pracy poniżej jego kwalifikacji oraz nieodpowiadającej jego wartościom, gdyż jest to niezgodne z wyznawanym przez niego światopoglądem chrześcijańskim, wysoką postawą moralną i etyczną oraz obowiązującymi regulacjami prawnymi, które zakładają wolność wyboru pracodawcy, miejsca pracy i warunków pracy, a także zakazują pracy przymusowej. Okoliczności te obrazują pasywną postawę skarżącego w zakresie poprawy sytuacji bytowej, świadczą o braku współdziałania strony z organami w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł, w której podstawowym problemem jest brak zatrudnienia, a w konsekwencji brak stałego dochodu.
Należy podkreślić, że przysługujące organom uznanie administracyjne w sprawach świadczeń z pomocy społecznej ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia tych interesów organ orzekający w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje
i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie uchylenia zasiłku okresowego, determinują również sądową kontrolę rozstrzygnięcia organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej okolicznościami. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem pełniejsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (najczęściej ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego. W realiach niniejszej sprawy, co podkreślało Kolegium, bezpośrednią podstawą przyznania zasiłku okresowego było bezrobocie i ubóstwo. W związku z powyższym doniosłe znaczenie dla sprawy ma ustalony w toku postępowania fakt, że okoliczności te, pozostające ze sobą w ścisłym związku, wynikają wyłącznie ze świadomego działania strony, która nie podejmuje pracy, mimo że ma realną możliwość zatrudnienia.
Istotne jest również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).
Powołane powyżej przepisy, a w szczególności art. 2 ust. 1 u.p.s., przenoszą na grunt ustawy o pomocy społecznej zasadę pomocniczości, stanowiącą jedną z podstawowych zasad konstytucyjnych (wyrażoną w preambule) oraz całego systemu zabezpieczenia społecznego. Odnosząc zasadę pomocniczości do sfery praw socjalnych należy podnieść, że podmioty publiczne mają obowiązek wspierać jednostki w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego jej godności, ale nie mogą jej wyręczać i zastępować indywidualnej aktywności. W swej istocie działanie podmiotów publicznych ma jedynie charakter posiłkowy (subsydiarny) w stosunku do aktywności jednostki. Państwo i jej struktury nie są, zgodnie z powyższym, powołane do zaspakajania potrzeb bytowych ludności, a jedynie mają wspierać jednostki lub rodziny, które z przyczyn przez siebie niezawinionych znajdują się w trudnej sytuacji życiowej.
Prawidłowe rozumienie zasady pomocniczości w odniesieniu do pomocy społecznej zakłada, że pomoc ma charakter uzupełniający, akcesoryjny i może być świadczona wyłącznie tym osobom lub rodzinom, które nie potrafią zaspokoić podstawowych potrzeb. Pomoc społeczna w całym systemie zabezpieczenia społecznego jest ostatnim ze środków przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, udzielana jest przez podmioty publiczne po wyczerpaniu innych uprawnień.
Należy w tym miejscu podkreślić, że o ile z wartości, jaką jest godność osoby wynika obowiązek pomocy państwa w zakresie zapewnienia obywatelom możliwość egzystencji na podstawowym poziomie, to zasada pomocniczości zakłada, że aktywność podmiotów publicznych w zaspokojeniu potrzeb nie może ograniczyć samodzielności i inicjatywy jednostki. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być skierowane wyłącznie do osób, które nie są w stanie samodzielnie zadbać o swoje podstawowe potrzeby i interesy. (por. K. Stopka, Zasada pomocniczości w prawie pomocy społecznej, Warszawa 2009, s. 61).
Konstytucja, na którą powołuje się skarżący, przewiduje, że prawo do zabezpieczenia społecznego może powstać w przypadku niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz osiągnięcie wieku emerytalnego (art. 67 ust. 1), a także pozostawania obywatela, który nie ma środków utrzymania, bez pracy nie z własnej woli (art. 67 ust.2). Prawo do zabezpieczenia społecznego ograniczone zostało wyłącznie do obywateli polskich, a jego zakres i formy przekazano do uszczegółowienia w ramach ustawodawstwa zwykłego. Konstytucja przyznaje wąski zakres prawa do zabezpieczenia społecznego wiążąc je wyłącznie z sytuacją niezdolności do pracy z różnych, wskazanych powyżej względów. Należy przy tym podkreślić, że przepisy konstytucyjne nie dają podstaw do formułowania żądań dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ukształtowanie systemu wsparcia socjalnego zostało bowiem przekazane do kompetencji ustawodawcy zwykłego, a jej konkretnym wymiarem są regulacje zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Poprzez ten akt prawy ustawodawca zagwarantował prawo obywatela do zapewnienia mu minimalnego poziomu egzystencji przez podmioty publiczne w odwołaniu do pomocniczości i sprawiedliwości społecznej, i tym samym zrealizował delegację konstytucyjną.
Z treści art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji nie można wyinterpretować prawa do jakiegokolwiek konkretnego świadczenia i to nie tylko w kontekście pomocy społecznej, ale również ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego. W doktrynie prawa oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych i powszechnych słusznie podkreśla się brak konstytucyjnego prawa do konkretnego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. (por. W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002, s. 257-258, wyrok NSA z 10 lutego 2011 r., I OSK 1771/10,).
Należy dodatkowo wskazać, że problematyką świadczeń z pomocy społecznej zajmował się Trybunał Konstytucyjny. W swoim wyroku z 20 listopada 2001 r. (SK 15/01, OTK 2001, nr 8, poz. 252), wyjaśnił, że niewłaściwa byłaby taka interpretacja Konstytucji, z której wynikałoby indywidualne roszczenie o świadczenie przewidziane w każdej z form składających się na zabezpieczenie społeczne. Z orzeczenia Trybunału wynika, zważywszy na subsydiarny charakter pomocy społecznej, że nie można przypisać organom administracji publicznej obowiązku przyznania świadczenia określonym osobom w żądanej przez nie wysokości. Swoje stanowisko Trybunał uzasadniał przede wszystkim względami budżetowymi, w tym szczególności możliwością jego destabilizacji budżetu państwa.
Podsumowując należy podkreślić, że konstytucja gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do świadczenia na poziomie zapewnienia minimum egzystencji, przy czym pomoc może być skierowana wyłącznie do osób, które z przyczyn obiektywnych nie potrafią samodzielnie zabezpieczyć swoich potrzeb.
W ocenie Sądu prawidłowo w sprawie stwierdzono, że zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Nieuzasadniona obiektywnymi przyczynami odmowa podjęcia zatrudnienia stanowi przesłankę uchylenia przyznanego świadczenia, która została przewidziana w art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. Jest to oczywisty przypadek, gdy strona nie zmierza do poprawy swojej sytuacji finansowej, mając taką realną możliwość. W sprawie podkreślano brak współpracy z pracownikiem socjalnym, który również może stanowić podstawę weryfikacji decyzji w myśl powołanego powyżej przepisu.
Organy prawidłowo uwzględniły interes strony i interes publiczny, mając na uwadze ogólne zasady odnoszące się do przyznawania świadczeń, a także poprawnie odniosły się do przesłanek szczegółowych w tym zasad odnoszących się do przyznawania zasiłku okresowego. Organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dlatego też nie przekroczyły przysługującego im w niniejszej sprawie uznania administracyjnego. Nie złamały również, wbrew twierdzeniom skarżącego, reguł równego traktowania.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący korzysta ze wsparcia MOPR w Chełmie od kwietnia 2021 r., tj. od czasu kiedy zmarli jego rodzice, na utrzymaniu których pozostawał. Źródłem jego utrzymania są środki z pomocy społecznej oraz, co zauważyło Kolegium, pożyczki od innych osób (co potwierdza treść odwołania). Pomimo bezspornego uznania, że skarżący nie ma żadnego, stałego źródła utrzymania i spełnia kryterium dochodowe, właściwe było uchylenie decyzji przyznającej zasiłek okresowy. W sprawie ziściła się przesłanka wydania takiej decyzji w postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia (art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s.). Ponadto trafnie podkreślano, że skarżący ma realne możliwości – wynikające ze stanu zdrowia, wieku oraz wykształcenia – do samodzielnego przezwyciężenia swej trudnej sytuacji finansowej. Strona dokonała wyboru, aby nie podejmować zatrudnienia, mimo że miała taką możliwość, co skutkuje nieosiąganiem przez nią stałego dochodu. Skarżący nie ma obowiązku podejmowania pracy, jednakże wówczas trudna sytuacja finansowa, w której się znajduje jest wyłącznie skutkiem jego decyzji, nie zaś okolicznością od niego niezależną. W takim przypadku nieprawidłowe jest udzielanie skarżącemu wsparcia z pomocy społecznej, gdyż prowadziłoby to po pierwsze do ograniczenia dostępu do pomocy społecznej dla tych osób, które w żadnej mierze nie są w stanie przezwyciężyć swojej złej sytuacji życiowej, a po drugie do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru jego utrzymania na ogół społeczeństwa.
Należy podkreślić, że żaden z organów orzekających, a także sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej skarżącego, mimo że posiada on istotny element majątku, jakim jest mieszkanie. Wbrew jednak stanowisku skarżącego, podnoszone przez niego okoliczności nie mogły stanowić podstawy do przyznania zasiłku celowego i zasadniczo stałego przyznawania mu świadczeń z pomocy społecznej. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby wnioskodawcy i cel pomocy, ale również możliwości finansowe organu pomocowego i potrzeby innych osób uprawnionych.
Obowiązujące przepisy, wbrew przekonaniu skarżącego, nie gwarantują mu prawa do zaspakajania ze środków publicznych wszystkich zgłaszanych potrzeb w żądanej wysokości. Przepisy Konstytucji RP, na które powołuje się skarżący określają jedynie ogólnie prawa obywateli do zabezpieczenia społecznego i ochrony zdrowia, zaś konkretyzacja zasad, trybu i sposobu przyznawania świadczeń jest określona w ustawach, w tym w ustawie o pomocy społecznej. Rozdział środków publicznych musi uwzględniać priorytety wynikające z przytoczonych przepisów Konstytucji, ale też wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę sprawiedliwości społecznej i wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ustawa o pomocy społecznej waży i uwzględnia wszystkie te wartości. W świetle tej ustawy, organ I instancji, a następnie Kolegium prawidłowo rozpoznało wniosek skarżącego. W niniejszym przypadku istotnym jest, że wnioskodawca nie został zupełnie pozbawiony pomocy socjalnej. Jednakże pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Trafnie podkreśla się, że celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18).
Skarżący, który dotąd korzystał z form wsparcia w ramach pomocy społecznej, wykazał jednoznacznie, że w istocie nie dąży w sposób realny do poprawy swojej sytuacji i nie wykorzystuje wszystkich możliwości, aby uzyskać środki na własne utrzymanie.
Całokształt okoliczności sprawy przemawiał, w ocenie sądu, za stwierdzeniem prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i właściwie je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a wydane w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcia odmowne zostały prawidłowo uzasadnione.
Odnosząc się do zarzutów wyrażonych przez stronę w skardze, należy zauważyć, że nie ma znaczenia dla sprawy, że w dniu składania wniosku, skarżącemu przysługiwał status osoby bezrobotnej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że decyzja Starosty Chełmskiego w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej została wydana w dniu 18 maja 2023 r., a Wojewoda Lubelski utrzymał ją w mocy decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. Wskazana decyzja Starosty Chełmskiego była zatem ostateczna już w dacie orzekania przez organ I instancji (29 czerwca 2023 r.). W związku z powyższym organy prawidłowo orzekały, uwzględniając stan faktyczny występujący w dacie wydawania decyzji. Trzeba dodatkowo zauważyć, że decyzja Starosty w przedmiocie pozbawienia skarżącego statutu osoby bezrobotnej jest aktualnie prawomocna – wniesiona przez skarżącego skarga na tą decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 listopada 2023 r.
(III SA/Lu 360/23).
Organ administracyjny – tak jak i sąd – nie ma obowiązku odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę, a jedynie do tych, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nietrafiony jest zatem zarzut, że Kolegium nie ustosunkowało się do wszystkich argumentów podniesionych przez skarżącego, gdyż organ odniósł się w uzasadnieniu do wszystkich istotnych aspektów sprawy, które miały znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Konieczne jest podkreślenie, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Ponadto osoby starające się o świadczenia socjalne mają obowiązek współdziałania z organami w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji.
Końcowo sąd zauważa, że duża część argumentacji skarżącego odwołuje się do wartości stanowiących fundament moralności chrześcijańskiej (zob. zwłaszcza s. 3 i 23 skargi), prowadząc do konkluzji, jakoby oczekiwanie, aby skarżący staraniem własnych sił, których mu nie brakuje, zadbał o własne utrzymanie, miało godzić w te wartości. W tym aspekcie sąd pragnie doradzić, aby skarżący bardziej wnikliwie wczytał się w następujące słowa świętego Pawła: "Sami bowiem wiecie, jak należy nas naśladować, bo nie wzbudzaliśmy wśród was niepokoju ani u nikogo nie jedliśmy za darmo chleba, ale pracowaliśmy w trudzie i zmęczeniu, we dnie i w nocy, aby dla nikogo z was nie być ciężarem. Nie jakobyśmy nie mieli do tego prawa, lecz po to, aby dać wam samych siebie za przykład do naśladowania. Albowiem gdy byliśmy u was, nakazywaliśmy wam tak: Kto nie chce pracować, niech też nie je! Słyszymy bowiem, że niektórzy wśród was postępują wbrew porządkowi: wcale nie pracują, lecz zajmują się rzeczami niepotrzebnymi. Tym przeto nakazujemy i napominamy ich w Panu Jezusie Chrystusie, aby pracując ze spokojem, własny chleb jedli" (2 Tes 3, 7-12).
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.