I SA/Wa 1063/20

I SA/Wa 1063/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Kosińska
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1639/21 - Wyrok NSA z 2023-09-26
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz M. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Pracy i Polityki Społecznej, po rozpatrzenia odwołania M. S. - dalej także jako "skarżąca", decyzją z 5 marca 2020 r. nr DSZ.V.5441.940.1.2019.MD utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Pismem z 24 maja 2019 r. M. S. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – ojcem T. W.. W uzasadnieniu wnioskodawczyni wskazała, że ojciec legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z którego wynika, że wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaś wnioskodawczyni jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "ustawa" warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że przepis powyższy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Przy piśmie z 26 lipca 2019 r. Wójt Gminy [...] przekazał wniosek skarżącej do rozpoznania Wojewodzie [...] zgodnie z art. 23a ustawy – z uwagi na możliwość zastosowania w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w niniejszej sprawie zastosowanie w okresie od 1 maja 2019 r., jednak nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem z dołączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność T. W. powstała [...] grudnia 2018 r. a zatem po ukończeniu przez niego 25 roku życia.
Pismem z 29 listopada 2019 r. skarżąca wywiodła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego które miało istotny wpływ na wydanie decyzji, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. i wnosząc o jej uchylenie w całości i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z 5 marca 2020 r. nr DSZ.V.5441.940.1.2019.MD utrzymał w moc zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem rodzinnym i tym samym podlega przepisom o koordynacji świadczeń i jest regulowane przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. Przepisy te mają zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na przebywanie żony T. W. na terytorium [...].
W odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy organ wskazał, że w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że jego konsekwencją nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność powstała w okresie dzieciństwa. Ponieważ orzeczono o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. W ocenie organu Trybunał Konstytucyjny nie przesądził jaki model ustalania świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma zatem pewien margines swobody i powinien uwzględnić zarówno możliwości budżetu państwa jak i prawa nabyte osób korzystających ze świadczeń.
Od powyższej decyzji pismem z 27 marca 2020 r. M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. doszło do stwierdzenia niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, którego skutkiem jest zmiana zakresu stosowania art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy. Ponieważ zaś Trybunał Konstytucyjny derogując wskazany przepis w powołanym wyżej zakresie nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej, skutkiem orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną począwszy od dnia jego ogłoszenia.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Organy obu instancji kierując się literalnym brzmieniem powołanego przepisu odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, z uwagi na fakt, że jego niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez niego wieku określonego w ww. przepisie.
Takie stanowisko nie jest prawidłowe, albowiem rozpoznając niniejszą sprawę należy uwzględnić także skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten ma charakter zakresowy, przez co nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej rezultat nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".
Nie jest również prawidłowe powoływanie się przez organ II instancji na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. dla oceny skutków jakie wywołał ten wyrok. Uzasadnienie to zawiera bowiem argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje go jednak, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło ono w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia.
Błędne jest także stanowisko organu odwoławczego, jakoby skutkiem wskazanego wyroku było jedynie powstanie luki w prawie, której wypełnienie zależy od ustawodawcy. Wyrok ten wywołał bezpośredni skutek, a rolą sądu administracyjnego jest w takiej sytuacji odkodowanie normy prawnej z tych przepisów normujących daną instytucję, które nie utraciły przymiotu konstytucyjności.
Mając powyższe na uwadze i stosując wskazany wyżej sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jest niedopuszczalność oparcia decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16, 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16).
Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] uwzględni wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy przedstawioną przez Sąd w niniejszym orzeczeniu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).