II SA/Lu 851/24

II SA/Lu 851/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 6 pkt 10 i pkt 14
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. S. reprezentowanej przez opiekuna prawnego B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2024 r., znak:SKO.[...]/OS/2024 w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych oddala skargę.
Uzasadnienie
J. S., reprezentowana przez opiekuna prawnego B. S. (dalej jako: strona lub skarżąca), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: Kolegium) z dnia [...] września 2024 r. w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] sierpnia 2024 r. w sprawie odmowy prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika następujący stan faktyczny i prawny:
Wnioskiem z dnia 8 lipca 2024 r. opiekun prawny skarżącej zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej jako: GOPS) o ubezpieczenie zdrowotne córki. Zdaniem opiekuna prawnego to na gminie ciąży obowiązek zapewnienia świadczeń zdrowotnych córce.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym wywiadu środowiskowego w dniu 16 lipca2 2024 r. Wójt Gminy J. odmówił przyznania prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia stanowiła ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146, dalej jako u.ś.o.z.) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej jako: u.p.s.)
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, , że J. S. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną (postanowieniem Sądu Okręgowego w Z. I [...] z dnia [...] czerwca 2022 r., sygn. akt I NS [...]), a jej prawnym opiekunem jest ojciec – B. S.. Organ nie podzielił twierdzeń B. S., że jego córka J. S. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że rodzina, na którą składa się B. S. wraz z żoną U. S., a także J. S. oraz jej dwóch synów M. i M. S. wspólnie zamieszkuje i gospodaruje. B. S. oraz U. S. stanowią rodzinę zastępczą dla obu synów skarżącej. J. S. została pozbawiona władzy rodzicielskiej nad synami postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w L. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2021 r., sygn. akt V NSA [...]. J. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, posiada orzeczenie nr [...] wydane do 30 kwietnia 2027 r. Objęta jest leczeniem psychiatrycznym i systematycznie przyjmuje leki.
Organ I instancji wyjaśnił, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych uzależnione jest przede wszystkim, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. od spełnienia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Uznając, że J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami oraz synami organ dokonał oceny sprawy na podstawie dochodów uzyskiwanych przez wszystkich członków rodziny. Organ podkreślił, że B. S. uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł, U. S. uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł, a na dochód rodziny składają się również świadczenia w wysokości [...] zł z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej. Łączny dochód pięcioosobowej rodziny wynosił więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł. Dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s., które wynosi: [...] zł - kryterium dochodowe na osobę w rodzinie; [...] zł (600 zł x 5 osób) kryterium dochodowe rodziny.
B. S., działając jako opiekun prawny zakwestionował decyzję Wójta Gminy J. o odmowie przyznania J. S. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odwołujący pokreślił, że córka ma swój pokój, sama sobie gotuje, sama sobie pierze i sprząta, a twierdzenie że jest inaczej jest nieprawdziwe. W odwołaniu podkreślono również, że w przeszłości córka uzyskiwała zasiłek stały wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym.
Wskazaną powyżej decyzją Kolegium z dnia 26 września 2024 r. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium powołało treść przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie oraz wskazało, że z ustalonych okoliczności wynika, iż skarżąca faktycznie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami, z którymi wspólnie zamieszkuje. Wynika to z jej indywidualnych uwarunkowań wynikających z choroby psychicznej (brak możliwości prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego).
Podzielając argumentację organu I instancji, Kolegium podniosło, że ubezwłasnowolnienie jest możliwe, gdy choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe lub występowanie innego rodzaju zaburzeń powodują, że dana osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Zdaniem Kolegium skarżąca nie jest w stanie prowadzić samodzielnie gospodarstwa domowego.
Organ odwoławczy wskazał, że wspólnie zamieszkujący domownicy pod adresem [...] wzajemnie na siebie oddziaływują, utrzymują się ze wspólnego budżetu domowego, są zależni od siebie, korzystają ze wspólnych urządzeń domowych i pomieszczeń, tj. kuchnia, czy też łazienka i pozostają rodziną w rozumieniu art. 6 pkt. 14 u.p.s.
Stwierdzono, że prawidłowymi są wyliczenia organu I instancji przedstawione w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji o tym, że dochodem pięcioosobowej rodziny, do której się ona zalicza jest kwota [...]zł miesięcznie, a w przeliczeniu na jednego członka rodziny dochód ten stanowi kwotę [...]zł. Ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, zaś na jednego członka wynosi ono [...] zł. W związku z tym Kolegium podkreśliło, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.
Skargę na powyższą decyzję złożył w dniu 14 października 2024 r. opiekun prawny skarżącej, zarzucając błędne rozpatrzenie sprawy przez organy obu instancji. Opiekun prawny skarżącej podkreślił, że nie ma środków finansowych na opłacanie ubezpieczenia zdrowotnego córki. W skardze podkreślono, że objęcie niepełnosprawnej córki ubezpieczeniem zdrowotnym jest obowiązkiem organów, którego nie wykonały. Ponadto powołano się na art. 79a k.p.a. i stwierdzono, że organ powinien wskazać jakie przesłanki powinna spełnić córka, aby uzyskać prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skarżąca powołała się również na ustawę o pomocy społecznej i podkreśliła, że obowiązkiem organów jest pomoc osobom potrzebującym i znajdującym się w niedostatku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu, gdyż wydane w sprawie orzeczenia są zgodne z prawem.
Należy podkreślić, że stosownie do ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych uzależnione jest między innymi (art. 2 ust. 1 pkt 2) od spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Dla prawidłowego uznania, że spełniona jest ta podstawowa przesłanka konieczne jest również właściwe ustalenie składu osobowego rodziny.
W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności przeprowadzony wywiad środowiskowy, potwierdza prawidłowość przyjętego stanowiska organów.
Zgodnie z art. 6 pkt 10 u.p.s. osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Natomiast w myśl art. 6 pkt 14 u.p.s. rodzina - oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku wspólnie gospodarujące i zamieszkujące. Dochodem rodziny zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom opiekuna prawnego skarżącej, słuszne jest stanowisko organów, że skarżąca stanowi wraz z rodzicami i dwoma synami rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W okolicznościach faktycznych sprawy nie można przyjąć, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, a więc prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Odnosząc się do powołanej powyżej definicji rodziny skarżąca tworzy ją z osobami spokrewnionymi (rodzice i dzieci), z którymi wspólnie gospodaruje (znajduje się na utrzymaniu rodziców) i zamieszkuje (stale przebywa w domu rodziców pod adresem [...]).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniono, iż faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego. Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie, przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie (por. wyroki NSA z 11 czerwca 2013 r., I OSK 1947/12, z 9 lipca 2013 r., I OSK 2287/12, z 5 września 2013 r., I OSK 2836/2012 z 28 listopada 2014 r., I OSK 1326/13, z 13 czerwca 2017 r. o sygn. akt I OSK 156/17, z 13 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 1274/16 oraz 29 sierpnia 2019 r. o sygn. akt I OSK 4273/18, dostępne w CBOSA)
W ocenie Sądu organy prawidłowo wzięły pod uwagę takie okoliczności wskazane w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że skarżąca jest ubezwłasnowolniona całkowicie i zamieszkuje wraz z rodzicami, a jej ojciec – B. S. jest również jej opiekunem prawny. To rodzice skarżącej przyczyniają się do zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych skarżącej poprzez utrzymywanie jej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy słusznie organy uznały skarżącą i jej rodziców, a także synów za rodzinę. Ponadto, jak wskazuje się w orzecznictwie prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego jest możliwe pod warunkiem posiadania stałego dochodu, z którego osoba jest w stanie się utrzymać. W sytuacji braku dochodu miesięcznego - w świetle doświadczenia życiowego - trudno uznać że gospodarstwo prowadzone jest samodzielnie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 11 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 473/14, CBOSA). Dodać również należy, że o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących. Dlatego też wyjaśniania wymaga, czy codzienne sprawy związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, załatwianie bieżących spraw życia codziennego (m.in. załatwienie spraw urzędowych, opieka nad dziećmi) odbywają się wyłącznie z udziałem jednej osoby, czy też przy współpracy innych osób przebywających w danym gospodarstwie dla osiągnięcia wspólnych celów bytowych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 347/18).
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze J. S. nie jest osobą samotnie gospodarującą i prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe od swoich rodziców. Sytuacja życiowa skarżącej wskazuje, że należy ją potraktować jako osobę pozostającą w rodzinie, bowiem wspólnie prowadzi ona gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy są również rodziną zastępczą dla jej dwóch synów. Rodzice, w tym głównie ojciec skarżącej, stanowiący dla niej opiekuna prawnego, utrzymują ją oraz dokładają starań, aby możliwe było zapewnienie jej podstawowych potrzeb życiowych. Z uwagi na stopień niepełnosprawności skarżącej, a w szczególności jej ubezwłasnowolnienie faktycznie nie może ona samodzielnie gospodarować i musi być codziennie wspierana przez najbliższych.
Należy jeszcze raz podkreślić, że rodzina utrzymuje się z emerytury B. S., jego małżonki oraz świadczeń z tytułu rodziny zastępczej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców, gdyż nie ma własnego dochodu, co oznacza, że wraz z rodzicami gospodaruje. Brak niezależności dochodowej uniemożliwia uznanie danej osoby za prowadzącą osobne gospodarstwo domowe (wyrok WSA w Białymstoku z 28 maja 2013 r., II SA/Bk 146/13, CBOSA).
Przywołane okoliczności faktyczne sprawy dowodzą nie tylko wspólnego zamieszkiwania, lecz również gospodarowania skarżącej z rodzicami. Zajmowanie przez skarżącą osobnego pokoju we wspólnym domu, gdzie wszyscy mają nieograniczony dostęp do wszystkich pomieszczeń i urządzeń, z lodówki korzystają wspólnie, nie oznacza, że J. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, wbrew twierdzeniom skarżącej nie można uznać, że jest ona osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s. i że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Sytuacja życiowa skarżącej wskazuje, że należy ją potraktować jako osobę pozostającą w rodzinie. Organy pomocy społecznej prawidłowo zatem ustaliły, że skarżąca pozostaje w rodzinie wraz z rodzicami i wspólnie z nimi prowadzi gospodarstwo domowe. Organy administracji prawidłowo także zastosowały przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ustalając dochód na osobę w rodzinie skarżącej na kwotę [...]zł. Dochód rodziny skarżącej (emerytury rodziców oraz świadczenia z tytułu pełnienia przez nich rodziny zastępczej na dwóch wnuków) wynosi [...] zł netto, w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynoszą zatem [...] zł. Kryterium dochodowe według u.p.s. dla w/w rodziny wynosi [...] zł, natomiast w przeliczeniu na jednego członka rodziny jest to kwota [...]zł (art. 8 ust.1 pkt 2 u.p.s.). W związku z powyższym z uwagi na niespełnione kryterium dochodowe prawidłowo odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Podkreślić należy, że powoływanie się przez skarżącą na fakt, że w poprzednich miejscach zamieszkania przy takim samym stanie faktycznym nie było żadnej wątpliwości, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą a poziom dochodów uprawniał ją do otrzymania pomocy w formie zasiłku stałego również nie przesądza o nieprawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Wskazać należy, że Sąd ocenia konkretną sprawę i konkretny stan faktyczny. Nie może zatem oceniać rozstrzygnięć innych organów, które zostały wydane na podstawie dowodów zebranych w odrębnych postępowaniach.
Nieuzasadnione jest również twierdzenie, że organy naruszyły art. 79a k.p.a., na co powołano się w skardze. Przepis ten nie stanowi bowiem obowiązku organów do udzielania stronom porad prawnych, a jedynie obliguje do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W realiach przedmiotowej sprawy nie można zaś uznać, że takie przesłanki zależne od strony w ogóle istnieją. Problem zaś objęcia skarżącej w innym trybie lub formie ubezpieczeniem zdrowotnym, niż na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wykracza poza ramy niniejszej sprawy administracyjnej.
Reasumując, zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi wydane zostały w oparciu o poprawnie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 7, art. 77, art.80, art. 107 § 1 k.p.a.) i w zgodzie z brzmieniem art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. w zw. art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust.3 u.p.s.
Z tych też względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.