II SA/Lu 846/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bezskuteczność czynności włączenia karty adresowej budynku do gminnej ewidencji zabytków z powodu naruszenia procedury i braku zapewnienia czynnego udziału właściciela.
Skarżący T.W. zaskarżył czynność Prezydenta Miasta polegającą na włączeniu karty adresowej budynku "chałupy" do gminnej ewidencji zabytków. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do uznania budynku za zabytek. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając bezskuteczność czynności z powodu wadliwej procedury i braku udziału strony, co narusza jej prawa własności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę T.W. na czynność Prezydenta Miasta polegającą na włączeniu karty adresowej budynku "chałupy" do gminnej ewidencji zabytków. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego, wskazując, że budynek nie spełnia kryteriów zabytku, oraz prawa procesowego, zarzucając brak zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu. Sąd uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków jest czynnością podlegającą kontroli sądu administracyjnego. Podkreślił, że skarżący dochował terminu do wniesienia skargi, gdyż dowiedział się o czynności dopiero w sierpniu 2024 r. Sąd wskazał, że włączenie obiektu do gminnej ewidencji zabytków, mimo że nie jest formą ochrony zabytku, nakłada na właściciela obowiązki i ograniczenia, dlatego postępowanie w tym zakresie nie może być pobieżne i musi zapewniać właścicielowi czynny udział. W tej sprawie nie zapewniono skarżącemu czynnego udziału, a karta adresowa nie zawierała uzasadnienia dla uznania budynku za zabytek. W związku z tym Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności i zasądził koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, jest to czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na orzecznictwo NSA, które kwalifikuje włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jako czynność organu administracji podlegającą kontroli sądu administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (21)
Główne
u.o.z. art. 22 § ust. 4 i 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Prowadzenie gminnej ewidencji zabytków i włączanie do niej kart adresowych zabytków nieruchomych.
Pomocnicze
u.o.z. art. 3 § pkt 1 i 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku nieruchomego.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 52 § § 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa jako środek zaskarżenia.
p.p.s.a. art. 53 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Termin do wniesienia skargi po nieudzieleniu odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stwierdzenie bezskuteczności czynności organu.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c)
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 17
Konst. RP art. 64 § ust. 1 i 3
Konstytucja RP
Konst. RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja RP
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym art. 53 § ust. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym art. 64 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane art. 39 § ust. 3
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 78
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Brak podstaw do włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków, gdyż nie stanowi on zabytku w rozumieniu ustawy. Włączenie do GEZ nastąpiło bez wiedzy i udziału właściciela, co narusza jego prawa.
Godne uwagi sformułowania
włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jest to czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dokładając najwyższej nawet staranności właściciel nieruchomości, w oparciu o analizę księgi wieczystej, nie musi mieć wiedzy, że nabył lub posiada obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a także nie może przebiegać bez udziału właściciela (posiadacza), który powinien mieć zapewnione gwarancje procesowe.
Skład orzekający
Brygida Myszyńska-Guziur
sprawozdawca
Grzegorz Grymuza
przewodniczący
Jacek Czaja
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności zapewnienia czynnego udziału właściciela w postępowaniu dotyczącym włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków oraz kontroli sądowej takich czynności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków, a nie wpisu do rejestru zabytków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ochrony własności i procedur administracyjnych związanych z zabytkami, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i prawników zajmujących się prawem administracyjnym i nieruchomościami.
“Wpis do rejestru zabytków bez wiedzy właściciela? Sąd administracyjny staje po stronie obywatela.”
Dane finansowe
WPS: 697 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Lu 846/24 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2025-01-09 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2024-11-13 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/ Grzegorz Grymuza /przewodniczący/ Jacek Czaja Symbol z opisem 6361 Rejestr zabytków Hasła tematyczne Zabytki Skarżony organ Prezydent Miasta Treść wyniku Stwierdzono bezskuteczność czynności Powołane przepisy Dz.U. 2010 nr 75 poz 474 art. 9 ust. 4, art. 3 pkt 1, art. 22 ust. 4 i 5, art. 22 ust. 5 pkt 3 Ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na czynność Prezydenta Miasta w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność czynności włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy M. L. karty adresowej opracowanej przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w L. dotyczącej obiektu położonego w L. przy ul. [...]; II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz T. W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie T. W. (dalej jako "strona", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na czynność Prezydenta Miasta (dalej jako "organ") w zakresie włączenia karty adresowej do Gminnej Ewidencji Zabytków budynku "chałupy" położonego przy ul. [...] w L. zarzucając naruszenie: prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3) ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (przepis dodany przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 18 marca 2010 r. (Dz.U.10.75.474) zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 czerwca 2010 r. dalej jako u.o.z.) w zw. z art. art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z., poprzez dokonanie zaskarżonej czynności i wpisanie budynku "chałupy" do gminnej ewidencji zabytków, w warunkach, w których obiekt nie stanowi zabytku nieruchomego w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i nie wystąpiły okoliczności uzasadniające włączenie jego karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków; - art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności i niecelowe włączenie do gminnej ewidencji budynku przy ul. [...] w L., w sytuacji gdy nieruchomość skarżącego nie ma walorów zabytku, a wpis do gminnej ewidencji zabytków w sposób istotny wpływa na ograniczenie prawa własności nieruchomości oraz możliwość swobodnego gospodarowania nieruchomością, co w sposób nadmierny (nieproporcjonalny) narusza konstytucyjne gwarancje poszanowania i ochrony własności, a zastosowane przez ustawodawcę rozwiązania proceduralne, w szczególności niejawność postępowania i brak należytego przedstawienia (udokumentowania) dowodów uzasadniających wprowadzenie ograniczeń - pozostają również w sprzeczności z zasadą lojalności i zaufania obywateli do demokratycznego państwa i tworzonego przez nie prawa; przepisów postępowania, tj.: - art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w toku postępowaniu prowadzącego do podjęcia czynności włączenia karty adresowej budynku przy ul. [...] w L. przez Prezydenta Miasta, - art. 7, art. 77, art. 78 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z § 18 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r., poprzez wadliwe prowadzenie postępowania wyjaśniającego i ustalenie przez organ, że obiekt stanowi zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z., podczas gdy prawidłowo prowadzone postępowanie dowodowe powinno doprowadzić organ do wniosku, że budynek "chałupa" nie stanowi zabytku i nie podlega ochronie konserwatorskiej. Strona wniosła o stwierdzenie bezskuteczności skarżonej czynności i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wyjaśnił ponadto, że ma interes prawny we wniesieniu skargi, gdyż jest właścicielem nieruchomości, na której znajduje się budynek "chałupa" objęty gminną ewidencją zabytków, dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...] Na dzień sporządzenia skargi w księdze wieczystej widnieje również współwłaściciel J. W., który zmarł - aktualnie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. W. na podstawie testamentu spadkobiercą w całości jest skarżący. W wyniku rozmowy z pracownikiem Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w L. w dniu 1 sierpnia 2024 r. skarżący powziął informację o tym, że budynek znajdujący się przy ul. [...] jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Dopiero na podstawie wiadomości e-mail pracownika BMKZ z dnia 1 sierpnia 2024 r. Skarżący powziął informację o istnieniu karty adresowej zabytku. Kolejno w dniu 6 sierpnia 2024 r. pracownik BMKZ przesłał skan porozumienia z dnia 29 października 2012 r. znak [...] pomiędzy L. Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków a Prezydentem Miasta działającym przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w L.. Skarżący także zgodnie z art. 52 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wystąpił w terminie do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w zakresie czynności wpisu do GEZ. W sprawie z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie nadane w dniu 13 sierpnia 2024 r. termin do złożenia skargi upływa w dniu 12 października 2024 r. Skarżący wyjaśnił, że nie mógł wcześniej dowiedzieć się o włączeniu karty adresowej budynku przy ul. [...] w L., ponieważ ówczesna regulacja ustawowa nie przewidywała obowiązku zawiadomienia właściciela nieruchomości o ujęciu zabytku w gminnej ewidencji zabytków przez odpowiednio wójta (burmistrza, prezydenta miasta). O niekonstytucyjności wskazanej regulacji stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P [...], OTK-A 2023, nr [...]). Skarżący zatem dowiedział się o ujęcia "chałupy" jako zabytku dopiero na skutek własnych działań w dniu 1 sierpnia 2024 r. W przypadku uznania przez Sąd, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wskazano, iż przesłanka ta nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia przez Sąd I instancji. Ustawodawca w art. 53 § 2 p.p.s.a. przyznał sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że zasadność skargi opiera się na podjęciu przez organ czynności włączenia karty adresowej budynku "chałupy" przy ul. [...] w L. bez zapewnienia skarżącemu udziału w toku postępowania prowadzącego do podjęcia ww. czynności. Ponadto brak było podstaw do włączenia przedmiotowej karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków, bowiem ww. budynek nie stanowi zabytku nieruchomego w rozumieniu przepisów u.o.z. Podkreślono, że ze sporządzonej karty ewidencyjnej ani porozumienia z dnia 29 października 2012 r. nie wynika, z jakich przyczyn "chałupa" przy ul. [...] w L. uznana została za zabytek w rozumieniu u.o.z. Sam fakt sporządzenia karty adresowej, która w swojej treści wskazuje jedynie nazwę, czas powstań a, adres i miejscowość, przynależność administracyjną oraz formę ochrony (pozostawioną bez wypełnienia) nie przesądza o tym, że "chałupa" stanowi zabytek i podlega ochronie konserwatorskiej. Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do wystąpienia do lubelskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków z wnioskiem o uzgodnienie ujęcia w gminnej ewidencji zabytków kart adresowych obiektów, ponieważ żaden z tych obiektów nie stanowi zabytku. Skarżący zwrócił ponadto uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2023 r. o sygn. akt P 12/18 usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust.. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji, co w niniejszej sprawie przesądza o bezskuteczności zaskarżonej czynności. Podkreślono, że decyzja o włączeniu "chałupy" z ul. [...] w L. nie była konsultowana z właścicielem nieruchomości. Nie miał on przez to żadnego wpływu na włączenie budynku do gminnej ewidencji zabytków. Zatem wprost mamy do czynienia z naruszeniem przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Zdaniem skarżącego skarga jest uzasadniona mając na uwadze przedstawioną argumentację, zarówno w zakresie odnoszącym się do art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z., że przedmiotowy budynek nie posiada żadnej z cech wskazanych w ww. przepisie, dlatego nie ma podstaw do wpisania go do gminnej ewidencji zabytków jak i faktu, iż uznanie budynku jako zabytku nastąpiło bez zgody i wiedzy właścicieli stanowi jawne pozbawienie skarżącego ochrony prawnej przed dokonaniem ograniczenia prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W ocenie organu włączenie karty adresowej budynku przy ul. [...] do GEZ było w pełni zasadne, co potwierdza uzgodnienie ujęcia tego zabytku w GEZ przez L. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wyjaśniono, że karta adresowa budynku przy ul. [...] została opracowana przez K. C. i M. T. - pracowników Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków. Miejski Konserwator Zabytków przekazał pismem z dnia 27 czerwca 2012 roku listę zabytków o których mowa w art. 22 usta. 5 pkt. 3 ww. ustawy, wskazanych do ujęcia w GEZ przez Prezydenta Miasta. W odpowiedzi na to pismo w dniu 19 października 2012 r. L. Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał informacje o uzgodnieniu przesłanego wykazu. W związku z tym Miejski Konserwator Zabytków włączył kartę adresową ww. zabytku do GEZ. Podkreślono, że wybór zabytków, których ujęcie w GEZ wskazał L. Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków MKZ nie był przypadkowy. Założenie Gminnej Ewidencji Zabytków miasta L. zostało poprzedzone starannym rozpoznaniem zasobu zabytkowego w granicach administracyjnych miasta L.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest zasadna. Dokonując na wstępie ustaleń w zakresie charakteru zaskarżonego działania organu administracji publicznej Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego w k.p.a., postępowań określonych w działach Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W myśl natomiast art. 3 pkt 6 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. W niniejszej sprawie skargą objęta została czynność Prezydenta Miasta polegającą na włączeniu do GEZ karty adresowej budynku "chałupy" położonego przy ul. [...] w L.. Sąd stoi na stanowisku, że włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jest to czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21, wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1166/21). Zdaniem Sądu skarżący zachował termin do wniesienia skargi. Jak wynika bowiem z jego wyjaśnień na skutek rozmowy telefonicznej z pracownikiem Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w L. w dniu 1 sierpnia 2024 r. powziął informację o tym, iż budynek znajdujący się przy ul. [...] jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie z przepisem art. 52 § 3 p.p.s.a. skarżący wyczerpał środek zaskarżenia kierując w dniu 12 sierpnia 2024 r., w zakreślonym 14 dniowym terminie biegnącym od dnia 1 sierpnia 2024 r, tj. od dnia w którym dowiedział się o podjęciu czynności dotyczącej, włączenia karty adresowej "chałupy" do gminnej ewidencji budynków, złożył wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w zakresie czynności wpisu do gminnej ewidencji zabytków. Organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie nadane w dniu 13 sierpnia 2024 r. i mając na względzie treść art. 53 § 2 p.p.s.a. termin do złożenia skargi upływał w dniu 12 października 2024 r. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu, że o włączeniu karty adresowej przedmiotowego obiektu, skarżący był przez organ w jakimkolwiek terminie i formie informowany. Nie można więc przyjąć, że istnieją obiektywnie okoliczności, które wykazywałyby fakt wiedzy skarżącego, o dokonaniu tej czynności, w terminie wcześniejszym, niż czas bezpośrednio poprzedzający termin, w którym wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Wskazać należy, że nabycie nieruchomości, czy też posiadanie nieruchomości, nie daje podstaw do przyjęcia, że właściciel powinien mieć wiedzę, że obiekt który stanowi przedmiot jego własności, jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie bowiem z art. 9 ust 4 u.o.z. wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, na podstawie decyzji o wpisie do rejestru tego zabytku. Brak jednak regulacji, by w księdze wieczystej nieruchomości ujawnić ujęcie karty adresowej danego obiektu w gminnej ewidencji zabytków. Dokładając najwyższej nawet staranności właściciel nieruchomości, w oparciu o analizę księgi wieczystej, nie musi mieć wiedzy, że nabył lub posiada obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Wyjaśnić należy, że przepis art. 3 pkt 1 u.o.z. pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Akt ten w § 17 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru gminnego oraz określa jej wzór. Przepis § 17 w stanie obowiązującym na dzień 14 lutego 2011 r. nie zawierał wymogu, by karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera rubrykę - historia, opis i wartości (według stanu aktualnie obowiązującego taka rubryka jest obligatoryjna). Włączenie karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do GEZ powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do GEZ wynikają także z innych przepisów. Dla przykładu są to obowiązki związane z uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w GEZ (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do GEZ ma szczególnie prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a także nie może przebiegać bez udziału właściciela (posiadacza), który powinien mieć zapewnione gwarancje procesowe. W przedmiotowej sprawie w wyniku przeprowadzonych ustaleń, pismem z 29 października 2012 r. L. Wojewódzki Konserwator Zabytków zaopiniował pozytywnie projekt GEZ. Następnie Miejski Konserwator Zabytków założył karty adresowe zabytków nieruchomych wchodzące w skład GEZ, w tym kartę budynku "chałupy" położonego przy ul. [...] w L.. Karta adresowa spornego budynku została opracowana przez Zespół Biura MKZ L.. W karcie tej wskazano nazwę obiektu –"chałupa", czas powstania – "ok.1900 r. (1907 MSIP), miejscowość, adres i przynależność administracyjną "[...] L., województwo lubelskie, powiat L., gmina L.". Ponadto karta zawiera fotografię obiektu z opisem "widok od północnego wschodu ". Brak formy ochrony. W tym kontekście Sąd podkreśla ponownie, że włączenie karty zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. musi wynikać ze stwierdzenia przez właściwy organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Aby czynności włączenia mogła być poddana kontroli zewnętrznej, podstawy jej dokonania także muszą być uzewnętrznione (wykazane). Potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Skoro zatem organ stoi na stanowisku, że obiekt ma zabytkowy charakter powinien kartę sporządzić w taki sposób, aby ten zabytkowy charakter odzwierciedlała. Tymczasem opisana wyżej karta takich informacji nie zawiera. Jedyną informacją mogącą potencjalnie wskazywać na zabytkowy charakter obiektu jest określony ogólnie czas powstania budynku oraz zdjęcie. Brak jest jednak jakiegokolwiek opisu obiektu i jego wartościowania. Podkreślić także należy, że w niniejszej sprawie w procedurze umieszczenia spornego budynku w GEZ nie zapewniono właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu, a w tym kwestionowania przyjętych przez organ ustaleń, formułowania wniosków dowodowych, własnych opracowań czy ekspertyz bądź obrony w inny sposób przed dokonywanym przez organ ograniczeniem prawa własności. Jak już wyżej wskazywano umieszczenie obiektu w ewidencji zabytków niesie za sobą szereg konsekwencji i obowiązków prawnych po stronie właściciela, a także ograniczeń co do dysponowania przez niego nieruchomością o takim statusie. Nie może być zatem tak, że strona nie jest nawet poinformowana o zamiarze umieszczenia należącej do niej nieruchomości w GEZ. Sąd dodatkowo wskazuje, że jakkolwiek nie ma podstaw do bezpośredniego stosowania zasad jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w toku czynności związanych z ujęciem zabytku w GEZ (chyba, że ulegnie zmianie stan prawny w tym zakresie), to podstawowe standardy gwarantujące właścicielowi (posiadaczowi) zabytku możliwość realnej obrony (w szczególności: zasada prawdy materialnej, swobodnej oceny dowodów, przekonywania, czynnego udziału w czynnościach), muszą być stosowane odpowiednio, tzn. zastosowane w sposób odpowiadający specyfice procedury i formy podejmowanych czynności (por. wyrok WSA w Lublinie z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 976/23). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie kwestionowana "czynność" została podjęta w wadliwej procedurze i z tego względu musi być uznana za bezskuteczną. Ze względu na brak zapewnienia właścicielowi opisanej nieruchomości procesowych gwarancji świadczy o zaistnieniu uchybień natury procesowej. Mając powyższe rozważania na względzie należało podzielić zarzuty skargi w zakresie zbieżnym z przedstawionymi rozważaniami oraz uznać, że czynność została dokonana z naruszeniem art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta o czym orzeczono w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł; koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI