II SA/Gd 105/24

II SA/Gd 105/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Asesor WSA Jakub Chojnacki, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2023 r., nr SKO Gd/4888/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 25 maja 2023 r., do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starogardzie Gdańskim wpłynął wniosek M. M. o ustalenie prawa do
świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem Z. M. Z. M.
posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 listopada 2022 r., z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2023 r., zaś data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 12 sierpnia 2020 r.
Z przeprowadzonego w dniu 5 czerwca 2023 r., wywiadu środowiskowego wynika, że M. M. zamieszkuje sama z mężem w mieszkaniu
wynajmowanym od brata. Państwo M. mają trójkę dzieci, które nie
pomagają wnioskodawczyni w opiece nad ojcem. M. M. nie pracuje na
stałe lub dorywczo, nie pobiera żadnych świadczeń z innych instytucji oraz nie posiada żadnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Rodzina utrzymuje się z emerytury Z. M. i zasiłku pielęgnacyjnego. M. M. osiągnęła
wiek emerytalny, jednak nie złożyła wniosku o przyznanie prawa do emerytury, ponieważ nigdzie nie pracowała przed urodzeniem dzieci, a po ich urodzeniu zajmowała się domem i ich wychowywaniem; pracowała do ok 2014 roku na umowę zlecenie oraz dorywczo (fakt nieudokumentowany).
Z. M. stał się osobą niepełnosprawną na skutek udaru
przebytego w 2020 roku, choruje na nadciśnienie, ma wszczepioną zastawkę serca, a także niedowład prawej części ciała. Mąż wnioskodawczyni po mieszkaniu porusza się bez wózka inwalidzkiego, a poza mieszkaniem przy pomocy wózka inwalidzkiego, sam spożywa posiłek i korzysta z toalety. Zostaje sam w domu kiedy żona wychodzi na zakupy. W wychodzeniu poza mieszkanie Z. M. pomaga
wychodzić żona. Mąż wnioskodawczyni wymaga udzielania pomocy przy ubieraniu się, dawkowaniu i podawaniu leków, w utrzymaniu higieny, przygotowaniu i podaniu posiłków oraz załatwianiu spraw urzędowych. Wizyty lekarskie odbywają się w mieszkaniu bądź też po poradę do lekarza udaje się M. M.
Ostatnim miejscem zatrudnienia M. M. była praca świadczona na
rzecz K. Sp. z o.o. z Ł., w okresie od 5 kwietnia 2023 r., do 4 maja 2023 r. w
zakresie kolportażu ulotek. Z oświadczenia złożonego przez M. M.
wynika, że udziela mężowi codziennej pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych, prowadzeniu do toalety, stosowaniu pieluchomajtek, codziennym smarowaniu kremami, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, pomocy przy ćwiczeniach fizycznych, mierzeniu ciśnienia, przygotowywaniu i podawaniu leków, posiłków, praniu, sprzątaniu, prasowaniu, organizacji wizyt lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, czytaniu, masażach, oklepywaniu, układaniu do snu, w razie konieczności czuwaniu podczas snu.
M. M. nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących
pracy, a status osoby bezrobotnej utraciła z dniem 1 listopada 2013 r., z powodu przerwania z własnej winy wykonywania prac społecznie użytecznych realizowanych w gminie Pelplin.
Prezydenta Miasta Starogardu Gdańskiego (dalej w skrócie zwany Prezydentem lub organem pierwszej instancji) decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., odmówił M.
M. przyznania prawa do świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. M.
Po rozpatrzeniu złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej w skrócie zwane Kolegium lub organem odwoławczym) decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zważywszy na fakt, iż strona w przeszłości nie podejmowała zatrudnienia lecz zajmowała się wychowaniem dzieci i prowadzaniem domu nie sposób przyjąć, że rezygnacja czy też nie podejmowanie zatrudnienia związane jest ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Kolegium zwróciło dalej uwagę, że za datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji przyjęto dzień 12 sierpnia 2020 r., natomiast rezygnacja z pracy przez M. M. miała miejsce w maju
2023 r. W ocenie organu, podjęcie przez skarżącą pracy w kwietniu 2023 r. na okres 1 miesiąca było działaniem pozornym, spowodowanym chęcią wykazania, związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Zdaniem Kolegium, zawarcie umowy na tak krótki okres czasu wykonywania pracy nie może zostać uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 17 ust. 1 Ustawy. W sytuacji, gdy strona praktycznie nigdy nie pracowała, jednorazowe podjęcie pracy na krótki okres, rodzi uzasadnione przekonanie, że podjęcie pracy nastąpiło na potrzeby złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wykazania, że rezygnacja z tej pracy wymuszona została koniecznością opieki nad mężem.
Kolegium stwierdziło następnie, że zakres obowiązków i czynności jakie strona podejmuje w celu zapewnienia niepełnosprawnemu mężowi opieki i wsparcia nie wyklucza realnie i jednoznacznie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, pomimo wieku emerytalnego, ponieważ jak sama oświadczyła jest osoba zdrową.
W przekonaniu organu odwoławczego, w zaistniałej w sprawie sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją, nie podejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi opieki adekwatnej do jego stanu zdrowia.
Od powyższego rozstrzygnięcia M. M. złożyła skargę do
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2023, poz. 390 – dalej: Ustawa) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
W ocenie skarżącej organ nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że mąż wnioskodawczyni potrzebuje codziennej, stałej opieki.
W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.
Skarżąca zwróciła także uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie ustalony stan faktyczny nie jest kwestionowany natomiast sporna jest ocena tego, czy w ramach poczynionych ustaleń istniały przesłanki do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził bowiem, że brak było związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej i jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 Ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a Ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Do przyznania osobom wymienionym w ww. art. 17 ust. 1 Ustawy świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek.
Pierwsza - dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga - dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 Ustawy mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny w CBOSA). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnację z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej, a ponadto zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.).
Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Jednocześnie należy wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku pojęć ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z treści i celu przepisu art. 17 ust. 1 Ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie, skoro sprawowana opieka została przez ustawodawcę nierozerwalnie związana z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka, jej zakres, ma bowiem uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 Ustawy była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do niewykonywania pracy zarobkowej.
Wskazać także należy, że obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z pracy) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Związek ten determinowany jest natomiast – jak wykazano powyżej – po pierwsze zakresem i wymiarem faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż stanowi on podstawę oceny czy zakres czynności składających się na sprawowaną opiekę wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, a po drugie oceną tego, czy okoliczność niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki czy też z innych przyczyn osobistych zaistniałych po stronie opiekuna.
Należy ponadto zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, lecz na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która np. nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejako ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Poznaniu z 18 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Po 514/22). Jak już wyżej wskazano, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W konsekwencji powyższych uwag należy stwierdzić, że o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 284/19). Co prawda art. 17 ust. 1 Ustawy nie zawiera wprost wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie przez osoby będące w wieku aktywności zawodowej, jednak nie można twierdzić, że ustawa ta jest kierowana do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Adresatami tej ustawy są bowiem tylko takie osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia albo go nie podejmowały, by takiej osobie zapewnić opiekę.
Ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 Ustawy przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie posłużył się kryterium wieku opiekuna (por: NSA w wyroku z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 260/21). W judykaturze wskazuje się, że prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku (zob. wyroki NSA: z 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1787/11 i z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2304/20). Nie zawsze bowiem osoby znajdujące się w tzw. wieku emerytalnym, czy też wieku poprodukcyjnym, w tym pobierające np. emeryturę, nie są zdolne do wykonywania pracy zarobkowej. Istotne jest jednak to, czy osoby te, będąc obiektywnie zdolnymi do podjęcia zatrudnienia, nie czynią tego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim.
W judykaturze wskazuje się także, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1194/22). Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że wnioskodawczyni, przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tej opieki. Przy czym ocena spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki niepełnosprawnym członkiem rodziny, powinna być dokonywana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy.
Przenosząc poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd podziela stanowisko Kolegium, że niepodejmowania pracy przez skarżącą nie można było postrzegać w oderwaniu od jej wieloletniej bierności zawodowej. Należy zauważyć, że skarżąca pomimo osiągnięcia już wieku emerytalnego, nie nabyła prawa do świadczenia emerytalno-rentowego, bowiem nigdy nie pracowała zawodowo. W postępowaniu skarżąca oświadczyła, że nigdy nie pracowała, ponieważ zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego i wychowywaniem dzieci, a następnie jej mąż zachorował. W toku postępowania przed organami skarżąca wskazywała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, natomiast z ustalonych w sprawie okoliczności nie wynika, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. W związku z powyższym należy stwierdzić, że skarżąca jako osoba nigdy wcześniej niepracująca, a tym samym pozostająca długotrwale poza rynkiem pracy nie podejmuje zatrudnienia nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, lecz z innych, subiektywnych przyczyn.
Sąd w ślad za organem zwraca także uwagę, że po dacie powstania stanu niezdolności Z. M. do samodzielnej egzystencji, skarżąca podjęła
zatrudnienie, a następnie po okresie miesiąca zrezygnowała z wykonywanej pracy. Sąd przychyla się do wniosków Kolegium, że rezygnacja ze świadczenia pracy nie miała w tym przypadku związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem skarżącej. Należy mieć bowiem na względzie, że za datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji uznano dzień 12 sierpnia 2020 r. natomiast strona rozpoczęła swoją pracę w dniu 5 kwietnia 2023 r. i zakończyła 4 maja 2023 r. Powyższe oznacza, że praca została podjęta w czasie, kiedy mąż skarżącej wymagał już wsparcia w codziennym funkcjonowaniu co prowadzi do wniosku, że konieczność sprawowania opieki nad mężem nie uniemożliwiała skarżącej podjęcia zatrudnienia. Zatem rezygnacja z zatrudnienia nie była podyktowana wymogami sprawowania opieki nad członkiem rodziny.
Biorąc pod uwagę powołane powyżej okoliczności Sąd wskazuje, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawy. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 Ustawy obejmuje konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21).
W sprawie bezsporne jest, że skarżąca nigdy nie pracowała zawodowo, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 sierpnia 2020 r. Zdaniem Sądu okoliczności te jednoznacznie wskazują, że strona przed rozpoczęciem sprawowania opieki nad mężem nie pozostawała w zatrudnieniu, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej i stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Okoliczność ta nie może pozostać obojętna przy ocenie, czy ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawową przesłankę "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad mężem skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, czy też nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 Ustawy.
Należy podkreślić, że brak jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie był spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca w toku postępowania nie wskazywała, aby pierwotną przyczyną niepodejmowania przez nią stałego zatrudnienia już od samego początku była konieczność opieki nad mężem. Przeciwnie – wskazywała wyłącznie na problemy zdrowotne męża związane z udarem niedokrwiennym i niedowładem połowicznym, które zaistniały dopiero w 2020 r., a więc stosunkowo niedawno w porównaniu do początku okresu niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, która w momencie złożenia wniosku miała 63 lata.
Reasumując, należy zatem stwierdzić, że z uwagi na wskazaną powyżej okoliczność Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że nie można stwierdzić, aby w niniejszej sprawie zachodził bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad mężem.
Należało mieć ponadto na uwadze, co wynika z wywiadu środowiskowego a także ze złożonych przez stronę oświadczeń, że Z. M. nie jest osobą
leżącą, porusza się samodzielnie w mieszkaniu bez konieczności stosowania wózka inwalidzkiego, samodzielnie spożywa posiłki i korzysta z toalety. Natomiast skarżąca
M. M. wspomaga swojego męża przy wykonywaniu czynności
higienicznych, prowadzeniu do toalety, stosowaniu pieluchomajtek, smarowaniu kremami, przygotowywaniu ubrań i ubieraniu, pomocy przy ćwiczeniach fizycznych, mierzeniu ciśnienia, przygotowywaniu i podawaniu leków, posiłków, praniu, sprzątaniu, prasowaniu, organizacji wizyt lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, czytaniu, masażach, oklepywaniu, układaniu do snu, w razie konieczności czuwaniu podczas snu.
Należy zatem zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, mąż skarżącej wykazuje się samodzielnością, a z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby był on osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Sprawowana przez skarżącą opieka nad Z.
M., z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie art. 17 Ustawy, co wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z poczynionych ustaleń nie wynika, aby zachodziła konieczność sprawowania stałej, nieprzerwanej pieczy nad mężem z uwagi na to, że nie jest on w stanie sprostać wymaganiom codziennego funkcjonowania. Jak wskazują na to zebrane informacje, pomoc jaka jest udzielana mężowi przez skarżącą polega na wspieraniu go w bieżącym funkcjonowaniu, a nie wykonywaniu za niego czynności, bez których Z.
M. nie byłby w stanie samodzielnie realizować podstawowych czynności dnia codziennego.
Należy zwrócić także uwagę, że część z czynności wykonywanych w ramach sprawowania opieki przez skarżącą, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, zakupy itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności strony, gdyż są to typowe czynności wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 Ustawy uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawy samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Biorąc pod uwagę zgromadzone w aktach dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – skargę oddalił.