II SA/Lu 83/22

II SA/Lu 83/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski
Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1948/22 - Wyrok NSA z 2023-11-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 3, art. 32, art. 17b, art. 16a, art. 3 pkt 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 333
art. 1-3
Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - t.j.
Dz.U. 2020 poz 53
art. 103
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
A. J. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 3 listopada 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 28 kwietnia 2021 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą - L. J..
Decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. Wójt Gminy Potok Górny, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji,
w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.
z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz z uwagi na okoliczność, że skarżący ma przyznane prawo do emerytury. Organ pierwszej instancji zwrócił również uwagę, że z części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżący jest rolnikiem oraz nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 i ust. 1b oraz art. 17b u.ś.r. oraz zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b) u.ś.r. uznając, iż dokonał on błędnej wykładni art. 17 ust. 1b) u.ś.r., i niewłaściwie zinterpretował ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Wskazano, że z treści wypisu orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 23 grudnia 2003 r., wynika, że u osoby wymagającej opieki - L. J. stwierdzono trwale całkowitą niezdolność do pracy, ze wskazaniem, że niezdolność do pracy powstała przed 22 maja 1971 r. Z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 23 stycznia 2020 r. wynika, że L. J. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący pobiera emeryturę, a także jest rolnikiem i nie zaprzestaje prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że przesłankami negatywnymi warunkującymi odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi posiadanie statusu rolnika oraz pobieranie przez osobę sprawującą opiekę emerytury. Jak wynika z części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący jest rolnikiem i nie zaprzestaje prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na potwierdzenie powyższego Kolegium wskazało, że z treści pisma Urzędu Gminy Potok Górny z dnia 15 czerwca 2021 r. wynika, iż skarżący na terenie gminy Potok Górny jest podatnikiem podatku rolnego. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że zakres sprawowanej opieki nad siostrą wynikający z wywiadu środowiskowego nie wymaga przez skarżącego rezygnacji z pracy. Odnosząc się do argumentacji skarżącego odnośnie braku własności gospodarstwa rolnego ze względu na brak przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym ojcu, Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 924 k.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Natomiast zgodnie z treścią art. 925 wyżej wskazanej ustawy spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. W związku z powyższym skarżący jako spadkobierca ustawowy swojego ojca nabył po jego śmierci gospodarstwo rolne z mocy ustawy, niezależnie od przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją w złożonej skardze do tut. Sądu skarżący podniósł, że w wywiadzie środowiskowym został potwierdzony fakt oraz słuszność sprawowania przez niego opieki nad siostrą. Wskazał, że w związku z opieką nad siostrą nie podejmował pracy zarobkowej, natomiast pobiera emeryturę w wysokość 1235,70 zł.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W replice na odpowiedz na skargę pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasową argumentację oraz wnioski wniesione przez A. J. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu:
I. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. , których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- polegające na niezebraniu i niewyczerpującym rozpatrzeniu zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji nierozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na fakt, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność siostry skarżącego nie da się ustalić, podczas gdy nie ma to znaczenia dla sprawy.
- błędnym uznaniu przez organ, iż konieczna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednoznacznie podstawę prawną art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy TK uznał ten przepis w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 za niekonstytucyjny, co oznacza, że organ nie mógł powoływać się na ten przepis uzasadniając swoje stanowisko odmawiające przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego.
- błędne uznanie przez organ, że skarżący jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą na posiadanym gospodarstwie rolnym, podczas gdy takie twierdzenie całkowicie mija się z prawdą i nie ma odzwierciedlenia w zebranych w sprawie materiale dowodowym.
II. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 139 k.p.a. poprzez pominięcie przy wydawaniu rozstrzygnięcia wskazanej normy prawnej co doprowadziło do wydania decyzji na niekorzyść strony, bez szczegółowego wskazania wystąpienia w decyzji organu I instancji rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego, co tym samym skutkowało naruszeniem jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego,
III. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
IV. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. - poprzez jego wykładnie - polegającą na uznaniu przez SKO, iż nie ma możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy w/w przepis w szczególności mówi o tym, że uprawnienie to jest zależne od tego, czy wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału skarżącej w procesie leczenia, rehabilitacji. Ponadto SKO dokonało błędnej wykładni w/w przepisów z których jednoznacznie wynika, że świadczenie to jest adresowane do tych opiekunów, które z uwagi na zakres sprawowanej opieki muszą zrezygnować z pracy zarobkowej. Przyznawane świadczenie stanowić ma rekompensatę za utracony zarobek w związku z rezygnacją z pracy.
- poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz przyjęciu, że okoliczność posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego, oraz otrzymywanej emerytury wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takie stanowisko organu świadczy o niewłaściwym rozumieniu norm prawnych wynikających z w/w przepisów, albowiem wykładnia tego przepisu musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, które nie jest sprzeczne nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).
- art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 7 kpa, poprzez jest niezastosowanie, podczas gdy skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego a tym samym świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 u.ś.r. powinno mu przysługiwać.
W uzasadnieniu skargi powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano m.in., że skarżący nie prowadzi szeroko pojętej działalności rolniczej a jedyne czynności w ramach gospodarstwa rolnego prowadzone są na użytek własny. Wskazano, że osoba posiadająca grunty w posiadaniu samoistnym jest na mocy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. 1984 nr 52 poz. 268), zobligowana do uiszczania podatku rolnego. Podatek rolny nie jest zatem opłacany z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, a z faktu posiadania gospodarstwa rolnego, zatem fakt posiadania gospodarstwa rolnego oraz uiszczania przez skarżącego podatku rolnego nie czynni go automatycznie rolnikiem. Zdaniem skarżącego na organie spoczywa obowiązek dokonania odpowiedniego wyrównywani emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podniósł, że organ I instancji jaki II instancji mimo wskazania orzeczenia TK w zaskarżonej decyzji, uznał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie został uchylony, a tym samym może zostać on zastosowany w niniejsze sprawie. Zdaniem skarżącego wydanie decyzji na podstawie niekonstytucyjnego przepisu stanowi podstawę do uznania jej za wadliwą i wydaną z rażącym naruszeniem prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Użyty w tym przepisie zwrot "w granicach sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. akt OPS 12/96, ONSA 1997, nr 3, poz. 104, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Na wstępie wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).
Świadczenie pielęgnacyjne według art. 17 ust. 5 nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
Pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jak trafnie stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl) przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.
W przedmiotowej sprawie jest bezspornym, że L. J. jest osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki i pomocy innej osoby w wielu czynnościach życia codziennego. Bezspornym jest również fakt sprawowania nad L. J. opieki przez skarżącego. Natomiast istota sporu dotyczy oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wskazać należy, że z części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że skarżący jest rolnikiem oraz nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Również Sądowi z urzędu (oświadczenie skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy – akta sąd. o sygn. II SPP/Lu 35/22) wiadomym jest, że skarżący użytkuje gospodarstwo rolne o powierzchni 8,76 ha. Ponadto na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu oświadczył, że dokonano ustaleń w zakresie zwrotu na rzecz skarżącego podatku akcyzowego za poprzedni rok. Również z akt sprawy – pisma Urzędu Gminy Potok Górny z dnia 15 czerwca 2021 r. wynika, iż skarżący na terenie gminy Potok Górny jest podatnikiem podatku rolnego.
Wyjaśnić należy, że w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz.U. z 2019 r., poz. 2188 ze zm.) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2020 r., poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.
W ocenie Sądu w świetle powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że skarżący jest rolnikiem oraz nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad siostrą, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym stanowisko Kolegium należy ocenić jako prawidłowe. Jak zasadnie zwrócił na to uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181) rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Prawidłowo również organy ustaliły, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący miał ustalone prawo do emerytury.
W tym miejscu przypomnieć należy, że w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, do którego przychyla się skład orzekający, wskazujący na konieczność odejścia od stricte językowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. i uwzględnienia również wyników wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej. Zgodnie z tą linią orzeczniczą, nie ulega wątpliwości, że nie można jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wskazanych w analizowanym przepisie, jednakże przyznane prawo do emerytury nie stanowi bezwzględnej przesłanki wykluczającej uzyskanie świadczenia. Konieczne jest jednak usunięcie kolizji świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku emerytury oznacza konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego. Jak wskazano wyżej, pogląd ten zdecydowanie dominuje w aktualnym orzecznictwie, zwłaszcza Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, 30 października 2020 r., I OSK 1189/20; z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20; z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20). Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, odnotowując przy tym, że jest ono dominujące również w orzecznictwie tutejszego sądu (por. przykładowo: wyroki WSA w Lublinie z 7 stycznia 2021 r., II SA/Lu 555/20; z 12 stycznia 2021 r., II SA/Lu 719/20; z 16 marca 2021 r., II SA/Lu 753/20; z 27 maja 2021 r., II SA/Lu 18/21).
Jednocześnie Sąd zdecydowanie odrzuca jako błędne stanowisko, w świetle którego istnieje możliwość proporcjonalnego obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia emerytalno-rentowego (wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.), a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Takie stanowisko nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Na przeszkodzie temu stoi także treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto takie rozwiązanie rodziłoby wiele komplikacji w perspektywie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania dodatkowych świadczeń z systemu emerytalno-rentowego (np. trzynastej emerytury), czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Sąd zdecydowanie opowiada się za drugim stanowiskiem, w świetle którego rozwiązaniem analizowanego zbiegu praw do świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. przykładowo: wyroki NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2511/20, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20). W świetle powyższych poglądów, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania drugiego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. W przypadku emerytury podstawa prawna do zawieszenia wynika z art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53).
Jak już wyżej wskazano, Sąd w całości podzielił ustalenia organu odwoławczego dotyczące niespełnienia przez skarżącego przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. W niniejszej sprawie istniała również przesłanka negatywna określona w art. 17 ust.5 pkt 1 lit a u.ś.r.
Wobec tego niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego w tym zakresie.
Zdaniem sądu, zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie narusza zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) czy udzielania szczególnej pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) a także osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Każda sprawa podlega bowiem indywidualnej ocenie, której Kolegium w niniejszym przypadku dokonało bez naruszenia prawa.
Reasumując stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanej w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy zgodnie z wymogami art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Kompleksowa ocena wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy prowadzi do wniosku, że odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego była prawidłowa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.