II SA/Lu 811/19

II SA/Lu 811/19 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 121
art. 136 ust. 3, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r. znak GN-I.7534.2.53.2016.KD w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 września 2016 r., znak: GN-I.7534.2.53.2016.KD Wojewoda Lubelski, po rozpatrzeniu odwołania M. M. i H. M., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 czerwca 2016 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014, orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. M. w L., wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: [...] o pow. 3052 m2, obejmującej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...] – P., ark. mapy 7).
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Orzeczeniem z dnia 23 czerwca 1950 r., znak [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie wywłaszczono z dniem 9 maja 1945 r. nieruchomość o pow. 3052 m2, położoną w L. przy ul. M.ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] "Ł." Sądu Grodzkiego w L., będącą własnością J. M. oraz graniczącą z nią częścią nieruchomości o pow. 16 m2, będącą własnością W. S. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa "P." na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych.
Wnioskiem z dnia 12 marca 2007 r. M. M. M., H. R. M. i P. T. W. zwróciły się do Prezydenta Miasta Lublin o zwrot nieruchomości o pow. 0,3052 ha wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, stanowiącej do czasu wywłaszczenia część nieruchomości położonej w L. przy ul. M. i N. uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...]. P. T. W. zmarła w dniu 22 marca 2008 r., przy czym spadek po niej nabyły siostry: M. M. M. oraz H. R. M. po ½ części każda z nich.
Postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ul. M., obejmujące aktualną działkę ewidencyjną nr [...] było wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć organów administracji.
Decyzją z dnia 13 czerwca 2008 r., znak: GM.SP.IL72211/24/2007 Prezydent Miasta Lublin odmówił zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. M. (obecnie M.) w obrębie geodezyjnym [...] – P. arkusz mapy 7, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3019 ha, przejętej na rzecz Państwa na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. W wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 17 grudnia 2008 r., znak GN.II/MS/7724/4-64/08 uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Kolejną decyzją z dnia 1 sierpnia 2012 r., znak GM-SP-III.6821.175.2011 Prezydent Miasta Lublin ponownie orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. M. (obecnie ul. M.) w obrębie geodezyjnym [...] — P., ark. mapy 7, oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym [...] o pow. 0,3019 ha. W wyniku wniesionego odwołania Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 4 stycznia 2013 r., znak: GNiR.II.7534.2.115.2011.MM ponownie uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że organ I instancji powinien rozważyć czy na gruncie rozpoznawanej sprawy nie doszło do wywłaszczenia udziału w nieruchomości, a jeśli tak, to niedopuszczalne jest wystąpienie z roszczeniem o zwrot udziału w nieruchomości.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 5 lutego 2014 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014 umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. Od powyższej decyzji po raz kolejny odwołała się pełnomocnik stron adw. M. M. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 8 stycznia 2015 r., znak: GN-I.7534.2.104.2014.JM utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt. II SA/Lu 578/15 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 8 stycznia 2015 r., znak: GN-I.7534.2.104.2014.JM oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 5 lutego 2014 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, w którym Trybunał orzekł, iż art. 136 ust 3 zdanie pierwsze u.g.n., w zakresie w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe WSA w Lublinie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku TK, wskazał, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, jak i jednemu ze współwłaścicieli (bądź jego spadkobierców) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu zwrotowym. Oparcie zatem decyzji administracyjnej na przepisie, który został uznany za niekonstytucyjny zobligowało Sąd do uchylenia obu decyzji organów administracji. Ponownie rozpatrując wniosek organ I instancji ustalił, że w wyniku kolejnych etapów dziedziczenia spadkobiercami poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości są: M. M. M. oraz H. R. M. po ½ części każda z nich.
Podstawą materialno-prawną orzeczenia PWRN były przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20 poz. 138).
W trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego sporządzony został przez geodetę uprawnionego S. S. nr upr. [...] operat techniczny wywłaszczonej nieruchomości, zarejestrowany w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. w dniu 5 grudnia 2011 r. pod nr [...]. W oparciu o powyższą dokumentację organ I instancji ustalił, że wywłaszczona nieruchomość o pow. 3052 m2 oznaczona projektowanym nr [...] o pow. 0,3003 ha położona w L. przy ul. M. (obręb [...] – P., arkusz mapy 7) stanowi aktualnie część działki nr [...] o pow. 0,3019 ha. Jak wynika z załączonego opisu i mapy rozliczenia powierzchni wywłaszczonej działki różnica jej powierzchni z powierzchnią aktualną ujawnioną w ewidencji wynika z nowych pomiarów ewidencji gruntów w latach 1965-66 oraz nowych obliczeń powierzchni metodą analityczną ze współrzędnych.
W toku przeprowadzonych w dniu 28 lutego 2008 r. oględzin stwierdzono, że działka będąca przedmiotem wniosku o zwrot jest ogrodzona i całkowicie zabudowana, budynkiem hali napraw, budynkiem magazynowym, zakładem naprawy samochodów osobowych, a plac w całości jest utwardzony trylinką. Ponadto na ww. działce znajduje się nieczynny zbiornik gazu (butla). Między zabudowaniami a ogrodzeniem znajduje się miejsce, gdzie składowane są odpady, na gruncie umieszczono przyczepę kempingową wolnostojącą. Całość placu jest zaniedbana i zniszczona.
Podczas przeprowadzonej w dniu 17 kwietnia 2008 r. rozprawy administracyjnej pełnomocnik wnioskodawczyń podtrzymała wniosek o zwrot działki nr [...] położonej w L. przy ul. M., zaś pełnomocnik P. S.A. oświadczyła, że nie uznaje wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i wnosi o jego oddalenie. Ponadto pełnomocnik wskazała, że do chwili uwłaszczenia Przedsiębiorstwa P. i wyłonienia Spółek "córek", czyli do 2003 r., cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim było pomieszczenie garaży dla samochodów kolei i naprawy taboru kolejowego został spełniony. Funkcja ta po październiku 2003 r., tj. po dacie uwłaszczenia P. została jedynie częściowo ograniczona, ponieważ wydzielone spółki w niewielkim zakresie zapewniły sobie pomieszczenia garażowe dla samochodów będących w ich posiadaniu. Do momentu utworzenia spółki P. S.A., tj. do dnia 27 października 2000 r., wszystkie samochody będące własnością przedsiębiorstwa państwowego P. umieszczały pojazdy w garażach znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości. Napraw samochodów dokonywano w mieszczących się tam warsztatach samochodowych.
Na żądanie organu I instancji P. S.A. - użytkownik wieczysty nieruchomości – przy piśmie z dnia 23 maja 2016 r., znak: KNKr 13-024-20/2016 przekazał organowi I instancji uwierzytelnione kopie dokumentów dotyczących dat wybudowania na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot budynków wskazanych w decyzji Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 18 czerwca 2003 r., znak: RR.GN.7220/Lublin - 4/03 oraz dokumenty dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z wykazu środków trwałych znajdujących się na działce nr [...], budynki tam posadowione były wznoszone w latach od 1942 r. do 1977 r.
Organ wyjaśnił, że dla nieruchomości prowadzona była księga wieczysta "Ł.Nr [...]", przy czym w 1955 r. dla nieruchomości o pow. 0,9116 ha jako ciąg dalszy dla KW "Ł. Nr [...]" została założona księga wieczysta KW [...]. Po wywłaszczeniu, nieruchomość o łącznej powierzchni 0,3068 ha przy ul. M. została przeniesiona do księgi wieczystej KW [...] jako własność Skarbu Państwa – D. w L. Następnie na podstawie mapy z 1994 r. z działki bez numeru o pow. 0,3068 ha powstała działka opow.0,3019 ha. Zmiana w powierzchni była następstwem dokonania nowych pomiarów. Wpisami z 16 listopada 2005 r. działka nr [...] została przeniesiona z KW nr [...] do KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P. S.A.
W toku dalszego postępowania Prezydent Miasta Lublin ustalił, że decyzją tego organu z dnia 3 kwietnia 2014 r. nr 338/14 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej działka nr [...] o pow. 0,3019 ha uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 0,0060 ha [...] o pow. 0 2959 ha (obręb [...] – P., arkusz mapy 7). Działka [...] pozostała własnością Skarbu Państwa natomiast działka nr [...] stała się z mocy prawa własnością Gminy L. W oparciu o projekt podziału działki nr [...] oraz operat geodezyjno-prawny znajdujący się w aktach sprawy ustalono, że wywłaszczona nieruchomość obejmuje obecnie działki powstałe z podziału działki nr [...], tj. działki nr [...] i nr [...]. Z uwagi na powyższą okoliczność Wojewoda Lubelski postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2016 r., znak. GN-V.7534.2.20.2016 wyłączył Prezydenta Miasta Lublin od prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości Położonej w L. przy ul. M., obejmującej część działki nr [...] (obręb [...] – P., arkusz mapy 7), będącej własnością Gminy L. i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę Lubelskiego.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że wywłaszczona nieruchomość wchodzi obecnie w skład działki nr [...] o pow. 0,2959 ha, uregulowana jest w księdze wieczystej nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P. S.A. z siedziba w W. wraz z prawem własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość: hali napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia.
Prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności budynków zostało nabyte z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r., na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "P." gurtów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach i ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym. Nabycie prawa użytkowania wieczystego zostało poprzedzone postępowaniem uwłaszczeniowym i wydaniem przez Wojewodę Lubelskiego decyzji z dnia 18 czerwca 2003 r., która stała się ostateczna w dniu 18 sierpnia 2003 r. Następnie prawo o wpisano do księgi wieczystej w dniu 16 listopada 2005 r. na wniosek z dnia 11 sierpnia 2005 r.
Po zawiadomieniu stron o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy Prezydent Miasta Lublin decyzją z dnia 23 czerwca 2016 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014 odmówił zwrotu nieruchomości położonej przy ul. M. w L., wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: [...] o pow. 3052 m2, obejmującej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...] – P., arkusz mapy 7).
W wyniku odwołania M. M. i H. M. w sprawie orzekał Wojewoda Lubelski, który decyzją z dnia 27 września 2016 r., znak: GN-I.7534.2.53.2016.KD, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 czerwca 2016 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014 o odmowie zwrotu nieruchomości.
Organ odwoławczy, odwołując się do przepisów art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11, wskazał, że w sprawie należało ustalić czy wniosek dotyczy nieruchomości wywłaszczonej przed 27 maja 1990 r. oraz czy do 22 września 2004 r. zrealizowano cel wywłaszczenia.
Organ podkreślił, że celem powołanego wyżej dekretu nie było pozyskiwanie gruntów na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel publiczny, ale odjęcie z dniem 9 maja 1945 r. własności nieruchomości już wcześniej władczo zajętych i wykorzystywanie ich na różne cele wymienione w dekrecie. Przesłanką wydania decyzji wywłaszczeniowych na podstawie tego dekretu było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, a unormowania dekretu sankcjonowały stan faktyczny, który zaistniał na nieruchomości już w okresie wojny 1939 - 1945. Analiza przepisów dekretu prowadzi do wniosku, że akt ten przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia.
Jak stwierdził w tym kontekście organ w sprawie nie budzi wątpliwości, że działka o pow. 0,3052 ha będąca przedmiotem wniosku o zwrot została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa – P. na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych. Cel ten został określony w orzeczeniu z dnia 23 czerwca 1950 r. Jak ustalił w zaskarżonej decyzji Prezydent Miasta Lublin, co podziela również Wojewoda Lubelski cel ten został zrealizowany, bowiem od chwili wywłaszczenia przez okres kilkudziesięciu lat działka była zagospodarowana zgodnie celem przejęcia, o czym świadczą dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, oględziny przeprowadzone na nieruchomości oraz oświadczenia pełnomocnika P. W pierwszej kolejności należy wskazać na wniosek Dyrekcji O. z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego dla potrzeb P. nieruchomości położonych przy ul. S. (pisownia z wniosku) i ul. M. We wniosku tym wskazano, że na nieruchomości położonej przy ul. M. "zostały pobudowane przez byłą K. W. garaże dla samochodów kolejowych i do chwili obecnej na ten cel służą, jako jedyne pomieszczenie dla samochodów Centrali Dyrekcji jak i podległych jednostek służbowych na terenie L.". Wskazać również trzeba na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 13 czerwca 2003 r., znak: RR.GN.7220/Lublin-4/03 wydaną w sprawie uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego P. Wymienione w niej bowiem zostały składniki majątku przedsiębiorstwa P. znajdujące się na nieruchomości, tj.: budek hali napraw, budynek magazynowy, budynek portierni, garaż blaszany, sieci przyłączy stanowiące obiekty infrastrukturalne kolei, ogrodzenie oraz plan z trylinki. Do akt postępowania zostały dołączone ponadto protokoły przekazania środka trwałego, z których wynika że znajdujące się na nieruchomości nr [...] (przed podziałem nr [...]) budynki były wznoszone w latach od 1942 r. do 1977 r. Co więcej, jak oświadczyła pełnomocnik P. w toku przeprowadzonej rozprawy administracyjnej, do chwili uwłaszczenia Przedsiębiorstwa P. i wyłonienia Spółek "córek", czyli do 2003 r., cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim było pomieszczenie garaży dla samochodów kolei i naprawy taboru kolejowego został spełniony i realizowany. Do momentu utworzenia spółki P. S.A., tj. do dnia 27 października 2000 r., wszystkie samochody będące własnością przedsiębiorstwa państwowego P. umieszczały pojazdy w garażach znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości, zaś napraw samochodów dokonywano w mieszczących się tam warsztatach samochodowych.
W ocenie Wojewody Lubelskiego w sprawie nie budzi również wątpliwości fakt, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość, oznaczona obecnie nr [...] (obręb [...] – P., arkusz mapy7), jest własnością Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym P. S.A. z siedzibą w W. wraz z prawem własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość: hali napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia. Uregulowana jest w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że obecny stan prawny działki o nr [...] (obręb [...] – P., arkusz mapy 7) nie budzi żadnych wątpliwości, a w szczególności oczywistym pozostaje, że działka ta nie znajduje się obecnie we władaniu Skarbu Państwa. W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym orzeczenie o zwrocie tej nieruchomości na rzecz następców prawnych byłej właścicielki jest niedopuszczalne, i to nawet wówczas, gdyby nieruchomość tę można było uznać za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u. g. n. Powyższe stanowisko organu odwoławczego jest konsekwencją uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14. W uchwale tej stwierdzono, że nawet jeśli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o których mowa w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u. g n. to podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury związanej z powiadomieniem byłego właściciela “lub" jego spadkobierców o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem możliwy jedynie w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje bowiem wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale wskazał, co podziela również Wojewoda Lubelski, że zbyt daleko idący jest dotychczasowy pogląd prezentowany przez organy i sądy administracyjne, zgodnie z którym postępowanie o zwrot nieruchomości wobec której Skarb Państwa utracił tytuł prawny powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zaś organy powinny "podejmować wszelkie dostępne środki mające na celu cofnięcie skutków zadysponowania wywłaszczoną nieruchomością na rzecz osób trzecich". Organ administracji publicznej, prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie ma możliwości do wszczęcia procedury wygaszenia stosunku użytkowania wieczystego.
Końcowo Wojewoda Lubelski podkreślił, że przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało również, że wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Wszystkie budynki i budowle znajdujące się na tej nieruchomości związane były i są nadal, choć w ograniczonym zakresie, z obsługą pojazdów P. oraz ruchu kolejowego. Ich istnienie oraz daty wybudowania potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy m. in. protokoły przekazania środka trwałego. Również podczas oględzin nieruchomości, stwierdzono, że znajdują się one na przedmiotowej działce. Okoliczność, że mienie to jest zniszczone nie oznacza, że straciło ono status majątku trwałego P. S.A. i nie było wykorzystywane zgodnie z celem wywłaszczenia na pomieszczenia do garażowania.
Decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r. została zaskarżona przez M. M. i H. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W skardze decyzji zarzucono:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. art. 33 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 240 k.c. oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez niepełne rozważenie ich dyspozycji w kontekście zarzutu odwołania i domagania się zwrotu nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste w sytuacji istniejącej możliwości rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego z uwagi na brak realizacji jego celu przez przedsiębiorstwo P., nadto wykorzystywania od kilkunastu lat nieruchomości na cel sprzeczny z wywłaszczeniem albowiem stricte komercyjny, przy czym legitymację do podjęcia wskazanych działań, co błędnie ustalono ma właściwy organ administracji publicznej nie strona dochodząca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;
2. art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 poprzez wadliwą jego interpretację i co za tym idzie błędne stwierdzenie tożsamości celu na jaki nieruchomość została wywłaszczona a jaki w istocie został zrealizowany, w sytuacji, gdy z punktu widzenia zasady praworządności, cel ten winien być ze sobą zbieżny, a które to okoliczności miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej;
3. art. 137 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż nieruchomość wnioskodawczyń nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu powołanego przepisu w sytuacji gdy wieloletni sposób jej zagospodarowania przemawia za tym, iż okoliczność taka zachodzi, a tym samym dopuszczalny był zwrot nieruchomości na rzecz następców prawnych byłego właściciela w tym domagania się rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego;
II. rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 6, 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej Decyzji z pominięciem odniesienia się do całości zarzutów, zawartych w odwołaniu, a mających za swój przedmiot zagadnienia kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowości jego oceny z punktu widzenia zrealizowania na nieruchomości celu wywłaszczenia wskazanego w stosownej decyzji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r.;
2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo naruszenia przez ten organ art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w szczególności w postaci niepełnego rozpoznania dowodów osobowych i dowodów z dokumentów obejmujących Orzeczenie z dnia 23 czerwca 1950 r. informacje uzyskane od P. odnośnie przeznaczenia i rodzaju budynków znajdujących się na nieruchomości nadto zaniechanie, co również spotkało się z akceptacją ze strony organu II instancji przeprowadzenia z urzędu dowodów w postaci zażądania od P. dokumentów obejmujących umowy najmu poszczególnych pomieszczeń zlokalizowanych na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania celem ustalenia od kiedy na nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia istnieje stan sprzeczny z potrzebami ruchu kolejowego tj. wykorzystywana jest ona na wynajem nie zaś na potrzeby napraw taboru.
Wskazując na takie zarzuty w skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 27.09.2016 r., jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 czerwca 2016 r., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r., nr GN-I.7534.2.53.2016.KD w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wyrokiem z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 oddalił skargę.
Wcześniej, postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę H. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r., nr GN-I.7534.2.53.2016.KD.
W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez M. M. w sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 877/18 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.
Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Z treści powyższego uregulowania wynika, że nie każde naruszenie prawa daje sądowi podstawę do uwzględnienia wniesionej skargi, lecz jedynie takie, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenia przepisów, które nie miałyby wpływu na wynik sprawy, nie mogą stanowić podstawy jej uwzględnienia. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi - skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd nie stwierdził, aby zaskarżoną decyzją zostało naruszone prawo materialne albo przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i powodującym konieczność uchylenia decyzji.
Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Organy administracji dokonały także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosowały normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej objętej żądaniem zwrotu nieruchomości.
Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów.
Organy nie naruszyły także dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zwiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem, co w pełni umożliwia zrekonstruowanie przesłanek, którymi kierował się organ i przeprowadzenie kontroli sądowej wydanego przez organ rozstrzygnięcia. W motywach zaskarżonej decyzji organ odwoławczy rzeczowo i z poszanowaniem reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił przesłanki natury faktycznej i prawnej wydanego rozstrzygnięcia.
Organ nie naruszył dyspozycji art. 6 k.p.a. Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa. W sprawie, z wyjątkiem o którym mowa poniżej, organ działał na podstawie przepisów obowiązującego prawa.
Brak jest również podstaw do uznania za trafne zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Rozważania, które doprowadziły do takiej oceny zaskarżonej decyzji poprzedzić należy wyjaśnieniem, że poprzednio wydany w sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrok z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 877/18.
W wyniku bowiem skargi kasacyjnej wniesionej przez M. M. w sprawie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 877/18 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.
Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na zaistniałe w sprawie wątpliwości co do ustalenia katalogu stron niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego i należytej reprezentacji ubezwłasnowolnionej całkowicie H. M.
W tym kontekście w sposób zasadniczy zmienił się stan sprawy albowiem H. M. zmarła w dniu 25 grudnia 2017 r., a jej następcą prawnym została M. M. (k.272, 319 i 343 akt sądowych). Obecnie jedyną strona postępowania pozostaje M. M.
W kwestii prawomocności postanowienia z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę H. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r., nr GN-I.7534.2.53.2016.KD wyjaśnić należy, że wniesiona przez H. M. od tego postanowienia skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem z dnia 29 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 (k.71 akt sądowych), zaś wniesione od tego postanowienia zażalenie zostało odrzucone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt I OZ 1035/17 (k.105 akt sądowych).
Jako, że postanowienie z dnia 21 grudnia 2016 r. o odrzuceniu skargi H. M. zostało zaskarżone skargą kasacyjną także przez M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nadał jej bieg i wobec jej niedopuszczalności, odrzucił ją postanowieniem z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 811/19 (k.354 akt sądowych). Postanowienie to, wobec niezaskarżenia, uprawomocniło się.
Obecnie zatem postanowienie o odrzuceniu skargi H. M. ma walor prawomocności, co oznacza, że jedynym środkiem zaskarżenia podlegającym rozpoznaniu w sprawie pozostaje skarga M. M. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 27 września 2016 r., znak: GN-I.7534.2.53.2016.KD.
Na skutek powyższej skargi kontroli Sądu poddane zostało rozstrzygnięcie Wojewody Lubelskiego, który utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 23 czerwca 2016 r., znak: GM-ZN.6821.23.2014 o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. M. w L., wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: A.A.I-6/5315/49 o pow. 3052 m2, obejmującej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb [...] – P., ark. mapy 7).
W realiach przedmiotowej sprawy ustalenia i oceny organu leżące u podstaw odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości należy w całości podzielić albowiem w sprawie nie budzi wątpliwości to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 121 - dalej jako: "ustawa o gospodarce nieruchomościami" lub "u.g.n.").
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Natomiast w myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pozostaje zatem obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że zwrot ten utożsamiać należy z brakiem realizacji celu wywłaszczenia.
Z powyższego wynika, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest ustalenie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co ma miejsce wtedy, gdy nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Jeśli cel wywłaszczenia został osiągnięty to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości.
Objęta żądaniem zwrotu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, co wyklucza możliwość jej zwrotu.
W sprawie wywłaszczenia dokonano nie w trybie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, lecz na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948r. Nr 20, poz. 138 ze zm.- dalej jako "dekret o wywłaszczeniu majątków").
Jest to okoliczność o charakterze podstawowym albowiem w realiach przedmiotowej sprawy to, że wywłaszczenia nieruchomości dokonano na podstawie art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. przesądza, że tym samym zrealizowany został cel wywłaszczenia, tj. że nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Na okoliczność taką zwrócił uwagę już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie poprzednio orzekający w sprawie wskazując w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16, że dekret m.in. przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia, zaś z materiału dowodowego wynika, że cel wywłaszczenia, którym były "pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych" (niezależnie od tego czy budynek ten - wybudowany w 1942 r. - w ewidencji nazwany został garażem czy też halą czy magazynem) został zrealizowany, bowiem samochody były tam faktycznie garażowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1146/16 wskazywał także, że z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. wynika, że wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt f rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 na rzecz Skarbu Państwa – Przedsiębiorstwa "P." na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych, zaś w uzasadnieniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. zapisano, iż w toku postępowania "(...) udowodniono, że nieruchomości zostały zajęte przed dniem 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej i aż do chwili obecnej znajdują się we władaniu organów administracji państwowych, będąc zagospodarowane z funduszów publicznych" (strona 21 uzasadnienia wyroku – k.182 akt sądowych).
Ustalenia takie i oceny należy w całości podzielić.
Wywłaszczenie nieruchomości dokonywane w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. różniło się od wywłaszczenia dokonywanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami akt wywłaszczenia jest wyraźnie oddzielony od procesu realizacji celu wywłaszczenia, poprzedzając tak zajęcie nieruchomości, jak i realizację celu wywłaszczenia.
Częściowo odmiennie kwestię te regulowały przepisy art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
Z art. 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków wynika, że wywłaszczeniu w tym trybie podlegały nieruchomości zajęte w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na określone w dekrecie cele.
Warunek ten doprecyzował art. 2 pkt 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków stanowiąc, że wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały na wskazane celu, w tym m.in. na cele użyteczności publicznej (lit. f).
Do wywłaszczenia konieczne było także łączne spełnienie przesłanek z art. 2 pkt 2 dekretu o wywłaszczeniu majątków, który stanowił, że wywłaszczenie dotyczy tylko tych nieruchomości, które są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.
Z powyższego wynika, że wywłaszczenie dokonywane na podstawie art. 1 i 2 dekretu o wywłaszczeniu majątków w swej zasadniczej części dotyczyło nieruchomości, które w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. zostały zajęte na określone w dekrecie cele oraz które w dacie wywłaszczenia były nadal użytkowane na te cele.
Skoro więc wywłaszczenie dokonywane na tej podstawie dotyczyło nieruchomości, które w okresie wojny zostały zajęte na określone cele oraz które nadal były użytkowane na te cele to powyższe oznacza, że tym samym na tych nieruchomościach już uprzednio zrealizowany został cel wywłaszczenia.
Tak rozumieć należy bowiem sens i logikę tych przepisów.
Użyte w art. 2 dekretu o wywłaszczeniu majątków sformułowania o "zajęciu nieruchomości na określone cele" oraz "aktualnym wykorzystywaniu (użytkowaniu) nieruchomości na te cele" są w istocie tożsame ze zrealizowaniem już w dacie wywłaszczenia takiego celu.
Oczywiście dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. przewidywał tak wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia, jak też z drugiej strony również wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele.
Na okoliczność taką zwrócono m.in. uwagę w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 681/09, w którym wskazano, że nie można podzielić poglądu, że wywłaszczenie w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. odnosiło się tylko do nieruchomości, na których doszło już uprzednio do realizacji celu "użyteczności publicznej".
Jednakże z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że wywłaszczenie dokonane orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: A.A.I-6/5315/49 dotyczyło nie nieruchomości przewidzianych dopiero na określone cele, lecz nieruchomości, która została zajęta i która już w dacie wywłaszczenia była użytkowana (wykorzystywana) na te cele.
Wywłaszczenia objętej żądaniem zwrotu nieruchomości dokonano orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: A.A.I-6/5315/49.
Od wywłaszczenia nieruchomości upłynął już znaczny okres czasu, co sposób oczywisty ogranicza, czy nawet wręcz wyklucza, możność dokonywania w sprawie ustaleń faktycznych w oparciu o najbardziej popularny środek dowodowy jakim pozostają zeznania świadków.
Powyższe nie zwalniało jednak organów od obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Rację ma przy tym strona skarżąca, że nawet wzgląd na ewentualne trudności dowodowe nie może uzasadniać potraktowania jako dowodu w sprawie oświadczeń składanych przez pełnomocnika uczestnika. Oświadczenie pełnomocnika strony nie ma charakteru środka dowodowego.
Okoliczność ta nie ma jednakże istotnego wpływu na treść ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, a tym samym nie ma też istotnego wpływu na wynik sprawy, albowiem w sprawie istnieją dowody w postaci dokumentów, których treść pozwala na należyte wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym dla rozpatrzenia sprawy.
Dokumentami takimi jest samo orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r., znak: A.A.I-6/5315/49 oraz wniosek Dyrekcji O. w L. z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego.
Z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. wynika, że wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt f rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 na rzecz Skarbu Państwa – Przedsiębiorstwa "P." na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych (k.12 i 440 akt administracyjnych).
Natomiast we wniosku z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego wskazano, że na nieruchomości przy ul. M. położonej w okolicy dworca osob. st. L. stanowiącej wolny plac zostały pobudowane przez b. K. garaże dla samochodów kolejowych i do chwili obecnej na ten cel służą, jako jedyne pomieszczenia dla samochodów Centrali Dyrekcji jak i podległych jednostek służbowych na terenie L. (k.447 akt administracyjnych).
Z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. wynika, że wywłaszczenia nieruchomości dokonano na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych.
Z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. oraz wniosku z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany już w dacie wywłaszczenia albowiem nieruchomość została zajęta przed dniem 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej i aż do chwili orzekania o wywłaszczeniu znajdowała się we władaniu organów administracji państwowych - pobudowano na nieruchomości przez dawną K. garaże dla samochodów kolejowych, które na ten cel służą, jako jedyne pomieszczenia dla samochodów Centrali Dyrekcji, jak i podległych jednostek służbowych na terenie L.
W tym miejscu należy wskazać, że z dokumentów przedstawionych na żądanie organu I Instancji przez uczestnika P. S.A. w postaci ewidencji środków trwałych, mapy ewidencyjnej i wykazu środków trwałych (k. 454, 456 i 458 akt administracyjnych) wynika, że dwa największe budynki garażowe na nieruchomości to:
- budynek nr inw. 2698/102, murowany z cegły, parterowy, kub. 1443,71 m3, rok budowy 1942.
- budynek nr inw. 2699/102, dwukondygnacyjny, murowany, częściowo podpiwniczony, kub. 2875,32 m3, rok budowy 1959.
Powyższe dokumenty w pełni potwierdzają wyżej przedstawione ustalenia, które wynikają z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. oraz wniosku z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego, a mianowicie to, że na nieruchomości w dacie wywłaszczenia istniał już wybudowany w 1942 r. murowany, parterowy budynek garażowy, w którym garażowane były samochody kolejowe, a więc samochody P. na terenie L.
Co więcej z dokumentów tych wynika, że także w dalszych latach, tj. w 1959 r. na nieruchomości tej pobudowano kolejny budynek o charakterze typowo garażowym, a mianowicie budynek nr inw. 2699/102.
Powyższe wskazuje, że także w kolejnych latach przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana przez P. na cele pomieszczeń garażowych dla samochodów kolejowych.
W tym miejscu zauważyć należy, że w przedstawionym wykazie środków trwałych (k.458 akt administracyjnych) oba te budynki oznaczone zostały jako budynki hali napraw. Mając na uwadze, że wykaz ten obejmuje także budynek blaszanego garażu postawionego w 1971 r. oczywistym pozostaje, że wykaz ten musiał powstać co najmniej po 1971 r., co oznacza, że używana w nim nomenklatura w nazwach obiektów nie odzwierciedla stanu z lat wywłaszczenia nieruchomości oraz kolejnych lat 50-tych ubiegłego wieku. Co więcej w pochodzącej z 2002 r. ewidencji środków trwałych (k. 455-454 akt administracyjnych) budynki te nie są oznaczane jako budynki hali napraw.
Jak wynika z protokołów oględzin oraz złożonej do akt sprawy sądowej dokumentacji fotograficznej załączonej do pisma skarżącej z dnia 26 lutego 2024 r. oba te budynki to typowe szeregowe budynki garażowe. Powyższe pozwala wnioskować, że także budynek nr inw. 2699/102, wybudowany w 1959 r., był budynkiem wykorzystywanym na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych.
Co więcej nawet gdyby przyjąć, że budynek nr inw. 2699/102 wybudowano w 1959 r. nie jako budynek garażowy, lecz jako budynek hali napraw, to i tak powyższe nie mogłoby świadczyć o braku realizacji celu wywłaszczenia.
Po pierwsze zmiana przeznaczenia budynku z garażu dla samochodów kolejowych na halę napraw samochodów kolejowych nie stanowiłaby zmiany celu wywłaszczenia, lecz ewentualnie jedynie modyfikację takiego celu.
Zmiana przeznaczenia budowanego budynku z garażu dla pojazdów na halę napraw pojazdów nie stanowiłaby bowiem zasadniczej, jakościowej zmiany celu wywłaszczenia, lecz co najwyżej dopuszczalną modyfikację takiego celu.
Po drugie i co istotniejsze ponownie należy podkreślić, że z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 czerwca 1950 r. oraz wniosku z dnia 20 października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany już w dacie wywłaszczenia albowiem nieruchomość została zajęta przed dniem 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej i aż do chwili orzekania o wywłaszczeniu znajdowała się we władaniu organów administracji państwowej - pobudowano na nieruchomości przez dawną K. garaże dla samochodów kolejowych, które na ten cel służyły, jako jedyne pomieszczenia dla samochodów Centrali Dyrekcji, jak i podległych jednostek służbowych na terenie L.
Cel wywłaszczenia został już zrealizowany w 1950 r. albowiem już w tym czasie nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, co wyklucza możliwość jej zwrotu.
Powyższa okoliczność, sama w sobie i niezależnie od dalszych działań podejmowanych na nieruchomości, świadczyła o zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, co wykluczało możliwość jej zwrotu.
Za bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy uznać należy te zarzuty skargi, które związane były z kwestią obecnego sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości, tj. wykorzystywania ich na potrzeb stricte komercyjnych (wynajem), a nie na potrzeby napraw taboru.
Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz piśmiennictwie prawniczym wykorzystanie nieruchomości na cel inny niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu po zrealizowaniu celu wywłaszczenia jest możliwe i nie powoduje obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Bowiem z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to – w zakresie jego wykonywania – poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługującego każdemu innemu podmiotowi (zob. Ewa Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2024, tezy do art. 137 oraz przywołane tam orzecznictwo sądowe).
Tym samym późniejsze, tj. po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, wykorzystanie nieruchomości nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W sprawie nie budzi zaś wątpliwości, że już w 1950 r., a więc w dacie wywłaszczenia nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
To zaś kiedy następnie po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nieruchomość przestała być użytkowana zgodnie z celem wywłaszczenia nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego też w sprawie brak było potrzeby ustalenia przez organ od kiedy P. wynajmują nieruchomość w sposób komercyjny.
Podsumowując należy stwierdzić, że w ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły, że objęta żądaniem zwrotu nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, co wyklucza możliwość jej zwrotu.
Na marginesie i niezależnie od powyższego należy wskazać, że możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wyklucza także to, że uczestnik P. S.A. jest wieczystym użytkownikiem nieruchomości, które to prawo nabył w drodze uwłaszczenia w 2000 r.
Nie budzi wątpliwości, że w sprawie nie miał zastosowania art. 229 u.g.n., który wyłącza roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W takiej sytuacji roszczenie o zwrot nie przysługuje, co należy uznać za przejaw zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego, przy jednoczesnym ograniczeniu, w wyraźnie zakreślonych ramach, konstytucyjnej zasady ochrony własności.
Powyższe nie oznacza jednakże, że możliwe jest orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy wprawdzie nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jednakże na nieruchomości tej ustanowione jest prawo wieczystego użytkowania, które wraz z własnością budynków usytuowanych na nieruchomości, przysługuje podmiotowi innemu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.
W ocenie Sądu, z istoty przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, w tym w szczególności z art. 136, 137 i 140 ustawa o gospodarce nieruchomościami, wywieść należy pogląd co do tego nie jest możliwe wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła możność dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, co ma miejsce m.in. w sytuacji, gdy na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego wraz odrębnym prawem własności budynków. Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje bowiem możliwościach zwrotu gruntu, który w dacie orzekania o zwrocie nie stanowi w pełnym zakresie własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz własność lub wieczyste użytkowania osoby trzeciej innej niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.
Wbrew odmiennym zarzutom skargi podstawy do rozwiązania, czy też stwierdzenia wygaśnięcia użytkowania wieczystego w takiej sytuacji nie może stanowić ani art. 33 ust. 3 u.g.n., ani art. 240 k.c. i 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Oceny te przedstawione jedynie na marginesie albowiem w ocenie Sądu w sprawie brak było podstaw do zwrotu nieruchomości albowiem już w 1950 r., a więc w dacie wywłaszczenia, nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
W tym stanie rzeczy, na podstawie przytoczonych powyżej przepisów oraz w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.