II SA/Lu 81/25

II SA/Lu 81/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza
Jacek Czaja /przewodniczący/
Maciej Gapski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania B. M. (dalej także jako skarżąca lub strona), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia [...] kwietnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami wypłaconymi w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz zobowiązania do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.
Rozstrzygniecie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją Burmistrza Miasta B. z dnia [...] grudnia 2015 r. przyznano B. M. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na O. M. na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. Podstawą do przyznania świadczeń było w szczególności ustalenie dokonane w postępowaniu, że dochód na osobę w rodzinie strony wynosi [...] zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt II K [...] ustalono, że strona dokonała podrobienia podpisów M. M. na dokumentach, na podstawie których organy ustaliły prawo do świadczeń rodzinnych na wskazany powyżej okres zasiłkowy. Zgodnie z wyrokiem strona przedłożyła oświadczenie o dochodach męża zawierające nieprawdziwe dane co do ich wysokości oraz opatrzone częściowo podrobionymi podpisami. Złożone nieprawdziwe dane co do dochodów męża wprowadziły w błąd organ przyznający świadczenie. Po ponownym przeliczeniu dochodów stanowiących podstawę do przyznania świadczeń rodzinnych na powyżej wskazany okres zasiłkowy organy ustaliły, że skarżąca nie była uprawniona do ich uzyskania. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie został ustalony na kwotę [...]zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Organ podkreślił, że nie znalazł również podstaw do zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej jako: u.ś.r.).
W wyniku złożonego przez B. M. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną powyżej decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu I instancji.
Kolegium w uzasadnieniu podniosło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, gdyż skarżąca wprowadziła w błąd organ administracji przyznający świadczenia rodzinne, co do wysokości dochodu uzyskiwanego przez członków rodziny. Okoliczność ta została potwierdzona wyrokiem sądu karnego.
Kolegium wyjaśniło w szczególności, że z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w wersji obowiązującej na dzień wydania decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego tj. na dzień 3.12.2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.) w związku z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz. 1238), wynika że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł (art. 5 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 5 ust. 3-3c ww. ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 1 la, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12. W przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z ust. 3a, jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia te nie przysługują..
Jak wynika z akt sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, Pani B. M. wskazała, iż jej rodzina składa się z czterech osób. Wyrokiem z dnia [...].03.2000 r. [...] Sąd Okręgowy w Z. I Wydział Cywilny zobowiązał Pana M. M. do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie do rąk matki Pani J. M. poczynając od dnia prawomocności do 10-każdego miesiąca. Zgodnie z ww. ustawą ustalając dochód należy odliczyć kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 3 pkt 1 ustawy).
W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381) - (art. 5 ust. 8 ustawy). Zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2014 r. [...] zł.
Organ wyjaśnił, że dochód rodziny za 2014 r. wyniósł : łącznie [...] zł (30.000,00 zł + [...] zł + [...] zł - [...] zł (alimenty świadczone na rzecz innych osób) = [...] zł) tj.:
- [...] zł - dochód osiągnięty przez M. M.;
- [...] zł - stypendium
- [...] zł - dochód z gospodarstwa rolnego (2,8675 ha przeliczeniowych x [...] zł = [...] zł).
Ustalony w ten sposób dochód tj: kwotę w wysokości [...] zł podzielono przez 12 tj. ilość miesięcy w roku. Uzyskaną kwotę w wysokości [...] zł podzielono przez 4 tj. liczbę członków rodziny co dało kwotę w wysokości [...] zł.
- kryterium dochodowe w rodzinie wynosi: [...] zł (4 x [...] zł = [...] zł);
- kwota przekroczenia kryterium dochodowego dla całej rodziny wynosi: [...] zł (2.851,83 zł - [...] zł = [...] zł);
- kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca rodzinie wynosi: [...] zł;
Dlatego też w sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 5 ust. 3-3a ww. ustawy.
Kolegium uznało, na podstawie powyższych wyliczeń, że wysokość nienależnie pobranego świadczenia w okresie od 01 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. została ustalona przez organ I instancji w sposób prawidłowy.
Analiza całości zgromadzonych akt sprawy w kontekście zarzutów odwołania doprowadziła Kolegium do wniosku, że organ ponownie przeliczając dochód rodziny skarżącej właściwie do ustalenia jego wysokości wziął m.in. dochód M. M. w wysokości [...] zł opierając się na złożonym przez niego oświadczeniu, zweryfikowanym w postępowaniu karnym.
W odwołaniu skarżąca podniosła ponadto, że wyroku z dnia 31.05.2022 r. Sąd zasądził od niej na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. oraz Urzędu Miasta w B. określone tam kwoty, które są tożsame z kwotami wynikającymi z zaskarżonej decyzji tytułem naprawienia szkody, co skutkowało prowadzeniem bezprzedmiotowego postępowania i doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej w obrocie nie mogą istnieć dwa tytuły dotyczące tego samego obowiązku. Kolegium nie przychyliło się do tego zarzutu.
Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 29.10.2024 r. przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym B. M. wskazała, że do tej pory nie wpłacała do organu I instancji środków tytułem realizacji wyroku. Pracownik MOPS w B. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B. podczas ww. rozprawy wskazał, iż jeżeli B. M. będzie wpłacała należności zasądzone wyrokiem, to będą one zaliczone na poczet nienależnie pobranego świadczenia, a tym samym nie będzie uiszczać należności podwójnie. Ponadto wskazał, że jako organ I instancji są zobowiązani do naliczenia odsetek.
W toku postępowania odwoławczego, w piśmie z dnia 14.11.2024 r. i z dnia 03.12.2024 r. Skarżąca powołała się na wymienione w nich dokumenty i wniosła o ich uwzględnienie przy rozpatrywaniu sprawy tj. zarządzenie Sądu Rejonowego w B. z dnia 29.11.2023 r. w przedmiocie doręczenia odpisu wyroku dla MOPS w B., pismo z Sądu do MOPS w B. z informacją o wyroku i jego prawomocności, pismo z MOPS do Sądu Rejonowego w B. zawierające wniosek o doręczenie odpisu wyroku [...], doręczenie odpisu wyroku, potwierdzenie doręczenia wyroku [...] (wyrok został doręczony 10.07.2023 r.), wniosek o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności skierowany przez Urząd Miasta B., doręczenie UM w B. wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Ww. dokumenty strona załączyła do pisma z dnia 03.12.2024 r. Skarżąca wskazała, że z analizy akt karnych wynika, że MOPS w B. nie zwracał się z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności. W ocenie skarżącej, ponieważ wyrok Sądu został wydany wcześniej, zaś wszczęcie postępowania karnego skutkowało zawieszeniem postępowania administracyjnego - koniecznym jest wyeliminowanie z obrotu decyzji administracyjnych jako wydanych w tym samym przedmiocie, co rozstrzygnięcie z wyroku. Ponadto zdaniem skarżącej organ nie może w niniejszym postępowaniu dochodzić odsetek.
Odnosząc się do powyższych zarzutów, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2b u.ś.r., od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Z art. 30 ust. 8 u.ś.r., kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Stosownie do powyższych ustaleń Kolegium utrzymało w mocy decyzji Burmistrza Miasta B..
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła:
1. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy organ I instancji popełnił następujące uchybienia:
a) podjął zawieszone postępowanie, prowadził czynności dowodowe oraz nie umorzył go, w sytuacji gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego i stanu faktycznego ustalonego przez organ wynikało jasno, że postępowanie jest bezprzedmiotowe z uwagi na treść rozstrzygnięć zawartych w wyroku Sądu Rejonowego w B. II Wydział Kamy z dnia 31 maja 2022 r. w zakresie orzeczenia obowiązku naprawienia szkody przez skarżącą, co skutkowało niesłusznym wydaniem decyzji, a następnie utrzymaniem przez SKO zaskarżonej decyzji w mocy;
b) błąd w ustaleniach faktycznych oraz jego zaakceptowanie w toku postępowania odwoławczego polegający na poczynieniu nieprawidłowych ustaleń w zakresie dochodu mojego męża osiągniętego w 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który został ustalony na kwotę [...]tysięcy złotych, w sytuacji gdy data sporządzenia dokumentu - oświadczenia, które stało się podstawą ustalenia wysokości dochodu - wskazuje, że został on sporządzony po dacie wydania decyzji, na mocy której pobrałam rzekomo nienależne świadczenie, co skutkowało dowolnym ustaleniem, że dochód mojego męża w 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił 30 tysięcy złotych, a także czynienie ustaleń faktycznych w oparciu o ocenione przez inny podmiot dowody bez czynienia samodzielnych ustaleń i ocen, co w dalszej konsekwencji doprowadziło do ustalenia, że nie spełniam kryteriów dochodowych pozwalających na przyznanie zasiłku rodzinnego i w dalszej konsekwencji wydaniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymaniem jej w mocy;
2. Niepodjęcie żadnych działań zmierzających do weryfikacji treści danych wynikających z dokumentu - oświadczenia o wysokości osiągniętego przez mojego męża dochodu w roku 2014 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w sytuacji gdy na przedmiotowym dokumencie widnieją skreślenia i dopiski w miejsce skreśleń bez opisania daty ich porządzenia, ani chociażby parafy nakreślonej przez sporządzającego kreśloną adnotację, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem, że dochód mojego męża w 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosił 30 tysięcy złotych i przyjęciem założenia, że nie spełniałam kryteriów dochodowych pozwalających na przyznanie mi zasiłku rodzinnego,
3. Nieprawidłowe działanie przez czynienie ustaleń faktycznych w zakresie dochodu mojego małżonka uzyskiwanego z tytułu działalności gospodarczej w oparciu o dokument, który na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. został uznany za podrobiony lub przerobiony, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem, że kwota zasiłku wskazana w zaskarżonej decyzji jest świadczeniem nienależnym i wydaniem zaskarżonej decyzji;
4. Wyrażenie nieprawidłowego poglądu prawnego jakoby okoliczności podnoszone w treści moich pism były przedwczesne i są możliwe jedynie do podniesienia w przypadku zbiegu egzekucji nie zaś na obecnym etapie oraz, że przyjęto zapewnienie pracownika MOPS w B., że zwroty środków wynikające z wyroku będą podlegały zaliczeniu na zwrot świadczenia z decyzji, w sytuacji gdy świadczenia wynikające z decyzji oraz z wyroku SR w B. są świadczeniami tożsamymi, co skutkowało niezasadnym stworzeniem sytuacji, w której istnieją dwa tytuły wykonawcze na jedno i to samo świadczenie, zaakceptowaniem takiego stanu rzeczy oraz niezasadnym utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji;
5. Nieprawidłowe działanie i zaniechanie przeniesienia sprawy do innego podmiotu, w sytuacji gdy organ Pierwszej Instancji orzekał o niezasadności i zwrocie wypłaconych przez siebie świadczeń, zaś jego pracownicy pozostawali wyłączeni z mocy prawa, w sytuacji gdy nie można być "sędzią we własnej sprawie", co skutkowało nieprawidłowym działaniem i wydaniem decyzji we własnej sprawie oraz utrzymaniem jej w mocy przez SKO.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, a także umorzenie postępowania. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty świadczące, zdaniem skarżącej, o zasadności złożonego środka zaskarżenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że decyzje te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedstawienie rozważań, jakie doprowadziły Sąd do takiej oceny, rozpocząć należy od przypomnienia, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy cyt. już wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że w przypadku skarżącej doszło do nienależnego pobrania, przyznanych decyzją Burmistrza Miasta B. z dnia [...] grudnia 2015 r., zasiłków rodzinnych oraz dodatków do nich, na podstawie przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Stwierdziły bowiem, że skarżąca świadomie wprowadziła w błąd organ, przedkładając wraz z wnioskiem o przyznanie świadczeń oświadczenie o dochodzie męża opatrzone podrobionym podpisem. Okoliczność ta została potwierdzona na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt [...]. W sentencji tego wyroku wskazano, że skarżąca dokonała podrobienia podpisów M. M. na oświadczeniach członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W postępowaniu wyjaśniającym organy obu instancji ustaliły, bazując na części akt z postępowania karnego oraz oświadczeniach M. M., faktycznie uzyskane dochodach ze wskazanego tytułu z okresu poprzedzającego okres zasiłkowy. Dochód M. M. z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy wynosił [...] zł. Wbrew zarzutom skargi ustalenia te należy uznać za prawidłowe i znajdujące oparcie w materialne dowodowym. Organy w tym zakresie zarówno przeprowadziły własne ustalenia, jak też dokonały analizy akt postępowania przygotowawczego oraz sądowego zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 31 maja 2022 r.
Stosownie do powyższego wyjaśnienia wymaga, że przesłanka opisana w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. odnosi się do sytuacji, gdy strona na etapie ubiegania się o świadczenie świadomie wprowadziła w błąd organ przez przedłożenie sfałszowanych dokumentów, złożenie nieprawdziwych zeznań lub też w inny sposób. W każdym z przewidzianych w tym przepisie przypadków wprowadzenia w błąd, istotny jest element świadomości. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. wymaga bowiem wykazania przez organ świadomego działania osoby pobierającej świadczenie przez przemilczenie okoliczności prawnie istotnych w sprawie. W tym zakresie organ winien ustalić, że strona przedstawiając stan faktyczny niezgodnie z prawdą działała świadomie z zamiarem wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji w sposób uprawniony, bo znajdujący potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, przyjęły, że skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci świadomie wprowadziła organ w błąd przedkładając sfałszowane oświadczenie o dochodach M. M.. W tym miejscu zwrócić trzeba uwagę, że sam wniosek o przyznanie świadczeń, jak i zawarte w nim oświadczenia zostały złożone przez skarżącą pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca w konsekwencji dokonanego podrobienia dokumentu, odnoszącego się do istotnej dla przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych kwestii ustalenia dochodów rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, wprowadziła w błąd organ, który wydał decyzję o przyznaniu świadczeń. Okoliczność podrobienia dokumentu jest przy tym zupełnie bezsporna – stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Jak już wskazano również fakt świadomego zaniżenia dochodów rodziny na podstawie złożonego pierwotnie przez skarżącą podrobionego oświadczenia męża, a także ustalenia faktycznych dochodów M. M. na kwotę [...]zł, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, został prawidłowo zweryfikowany i ustalony w postępowaniu administracyjnym.
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że skarżąca posiadała pełną wiedzę o okolicznościach mających istotny wpływ na przyznanie wnioskowanych świadczeń, w tym o wyższym dochodzie rodziny, który nie uprawniał do uzyskana świadczeń. Dlatego też złożyła podrobione oświadczenie, w którym podała zaniżony dochód M. M., przez co wprowadziła organ w błąd.
Reasumując, Sąd uznał, że prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny sprawy dostarczył jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczeń pobranych przez skarżącą jako pobranych nienależnie, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Co równie istotne organy dokonały ponownego przeliczenia dochodów rodziny skarżącej prawidłowo ustalając, że dochód po doliczeniu do niego dochodów M. M. w wysokości [...] zł przekracza ustawowe kryterium pozwalające organom na przyznanie świadczeń. Przepisy dotyczące wysokości dochodu oraz sposobu jego ustalania mają charakter bezwzględnie obowiązujący i w przypadku ustalenia, że dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium nie jest możliwe przyznanie świadczenia. Sąd w pełni podziela ustalenia odnoszące się do kwoty uzyskanego dochodu oraz wyliczenia (szczegółowo przedstawione w części historycznej uzasadnienia), które stanowiły podstawę do uznania, że skarżąca nie powinna uzyskać świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2015/2016.
Konsekwencją uznania świadczeń za nienależnie pobrane we wskazanym okresie było również rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Ponadto zaskarżona decyzja, co już wskazywano, zawiera prawidłowe wyliczenie nienależnie pobranych świadczeń, które w sposób przejrzysty zostało przedstawione w jej uzasadnieniu.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi stwierdzić należy, że dla zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 8 u.ś.r. nie ma znaczenia okoliczność, że we wskazanym powyżej wyroku karnym z dnia 31 maja 2022 r. orzeczono środek karny (na podstawie art. 46 § 1 k.k.) naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. kwoty [...]zł oraz na rzecz Urzędu Miasta w B. kwoty [...]zł. Obowiązek ten pokrywa się częściowo z wynikającym z zaskarżonej decyzji, jednakże reżim odpowiedzialności karnej i odszkodowawczej określony w art. 46 § 1 k.k. nie odbiera organom kompetencji do ustalania nienależnie pobranych świadczeń i nakładania obowiązku ich zwrotu w postępowaniu administracyjnym. W obowiązujących regulacjach brak jest normy kolizyjnej, która uniemożliwiałaby prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 30 u.ś.r. w sytuacji, gdy sąd powszechny orzekł o obowiązku zwrotu kwot wypłaconych w związku z nienależną wypłatą świadczeń rodzinnych. Zgodnie z zasadą legalności wynikającą z art. 6 k.p.a. obowiązkiem organy było prowadzenia przedmiotowego postępowania, które zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji.
Z kolei zarzut dotyczący orzekania w sprawie przez organ niewłaściwy jest bezpodstawny. Stosownie bowiem do art. 32 ust. 1 u.ś.r. to organ, który przyznał świadczenia rodzinne jest uprawniony i zobowiązany (właściwy) do orzekania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. W sprawie nie zaszły również inne podstawy do wyznaczenia innego organu do prowadzenia niniejszego postępowania.
Należy tylko dodatkowo zauważyć, co również wyjaśniono w uzasadnieniu decyzji Kolegium, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Kwestie te wymagają jednak stosownego wniosku osoby zainteresowanej i mogą być przedmiotem rozpoznania, ale w odrębnym postępowaniu.
Konstatując, uznać należy, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Przedmiotowe postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Organy dokonały również prawidłowej subsumcji powołanych przepisów do poczynionych ustaleń stanu faktycznego sprawy, co uprawniało je do orzeczenia, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia [...] grudnia 2015 r. w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł są nienależnie pobranym świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Ponadto organy, stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a., przedstawiły w decyzji szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając jego motywy. Natomiast organ odwoławczy prawidłowo odniósł się do wszystkich zarzutów stawianych w odwołaniu. Poza tym o toczącym się postępowaniu, poszczególnych czynnościach podejmowanych w jego ramach i zebraniu całości materiału dowodowego strona była informowana, co odpowiada zasadzie zawartej w art. 10 K.p.a. Z przedstawionych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego uznać należało za bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 p.p.s.a.