II SA/PO 17/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzje odmawiające świadczenia pielęgnacyjnego z powodu błędów proceduralnych organów, które nie ustaliły prawidłowo stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H. L. z tytułu opieki nad ojcem. Organy I i II instancji odmówiły świadczenia, powołując się na brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki oraz na niejasności dotyczące daty powstania niepełnosprawności ojca. Sąd uchylił te decyzje, wskazując na naruszenia przepisów postępowania, w szczególności brak samodzielnego ustalenia przez organy stanu faktycznego dotyczącego orzeczenia o niepełnosprawności małżonka oraz zignorowanie informacji o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego H. L. z tytułu opieki nad ojcem. Organ I instancji odmówił świadczenia, błędnie interpretując art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) w kontekście daty powstania niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, powołując się na wyrok TK, ale jednocześnie wskazało na inną przesłankę odmowy – brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki (S. M.). Sąd uznał, że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego. Wskazał, że organ I instancji błędnie oparł się na niekonstytucyjnym przepisie dotyczącym daty powstania niepełnosprawności. Następnie, odwołując się do uchwały NSA, podkreślił, że kluczowe jest posiadanie przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd zarzucił organom, że nie podjęły wystarczających działań, aby samodzielnie ustalić, czy S. M. posiada takie orzeczenie, opierając się jedynie na oświadczeniu strony. Zignorowano również informacje o stanie zdrowia S. M. i zamiarze ubezwłasnowolnienia jej. Sąd nakazał organom ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wskazówek dotyczących prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i ewentualnego zawieszenia postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Organ ma obowiązek samodzielnie ustalić tę okoliczność z urzędu, weryfikując dane w systemach lub wzywając stronę do dostarczenia dokumentu w przypadku braku informacji.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 23b) nakładają na organ obowiązek samodzielnego ustalenia posiadania przez małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oparcie się wyłącznie na oświadczeniu strony jest niewystarczające.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie różnicującym prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 23b § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 23b § 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 100 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § 1
u.r.z.s. art. 6b § 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.s. art. 6b § 3 pkt 7 i 8
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy nie dopełniły obowiązku samodzielnego ustalenia stanu faktycznego dotyczącego orzeczenia o niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki. Odmowa przyznania świadczenia z powodu braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności jest błędna po wyroku TK. Organy zignorowały informacje o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki i zamiarze ubezwłasnowolnienia jej małżonka.
Godne uwagi sformułowania
naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, staje się wobec tego okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy nie można wykluczyć, że skarżąca nie ma pełnej wiedzy o powyższych okolicznościach organ właściwy jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji [...] informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący sprawozdawca
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
sędzia
Arkadiusz Skomra
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek organów administracji w zakresie samodzielnego ustalania stanu faktycznego dotyczącego orzeczeń o niepełnosprawności oraz prawidłowej interpretacji przepisów o świadczeniach rodzinnych po wyrokach TK."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z świadczeniem pielęgnacyjnym i koniecznością posiadania orzeczenia o niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje typowe błędy proceduralne organów administracji w sprawach świadczeń socjalnych, co jest częstym problemem dla obywateli. Podkreśla znaczenie prawidłowego ustalania faktów przez urzędy.
“Błędy urzędników kosztują prawo do świadczenia? Sąd wyjaśnia, jak powinna wyglądać procedura.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 17/24 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2024-04-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Arkadiusz Skomra Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 23b ust. 1 pkt 5, art. 23b ust. 3 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 775 art. 7, art. 77 par. 1, art 80, art. 97 par. 1 pkt 4, art. 107 par. 3 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Dnia 4 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska–Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 października 2023 r., nr [...] Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 17 listopada 2023 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania H. L. (dalej: "strona") od decyzji Prezydenta Miasta K. z 23 października 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 18 października 2023 r. strona zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J. M.. Prezydent Miasta K. decyzją z 23 października 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 3, art. 17, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "K.p.a."), nie przyznał wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że strona nie spełniła warunków określonych w u.ś.r. Bezspornym jest, że J. M. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe. W ocenie organu nie da się jednak ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, co wypełnia przesłankę negatywną do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium – wydając podaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzję – powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, i wskazało, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. w okolicznościach sprawy prowadzi do wniosku, że bez znaczenia jest rok życia, w którym powstała niepełnosprawność, a istotne jest wyłącznie to, że występuje ona w stopniu znacznym. Oznacza to, że przy spełnieniu pozostałych przesłanek z art. 17 u.ś.r. odwołująca mogłaby uzyskać prawo do wnioskowanego świadczenia. W toku postępowania ustalono jednak, że żona niepełnosprawnego S. M. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ani innego równoważnego. Okolicznością, która ma uniemożliwiać S. M. opiekę nad niepełnosprawnym mężem jest jej stan zdrowia. Wątpliwości w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zostały rozstrzygnięte uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, który orzekł, że warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do tut. Sądu skarżąca podała, że sprawuje opiekę nad ojcem, który u niej zamieszkuje, a z uwagi na to, że całkowicie podporządkowała temu swoje życie nie może podjąć pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącej wydana decyzja jest rażąco niesprawiedliwa i krzywdząca. Do skargi załączono zaświadczenia lekarskie dotyczące J. M.. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie z 16 lutego 2024 r. skarżąca w uzupełnieniu stanowiska podała, że sprawność ruchowa ojca mimo rehabilitacji jest coraz gorsza i wymaga on 24-godzinnej opieki. W obecnej sytuacji jest całkowicie zależny od niej. Skarżąca nadmieniła, że wniosła do Sądu Okręgowego w K. o ubezwłasnowolnienie mamy S. M., sygn. I Ns [...], która również pozostaje pod jej opieką. Do pisma załączono opinie rehabilitanta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd. Strony poinformowano o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w oparciu o przywołaną powyżej regulację. Żadna ze stron nie wystąpiła o przeprowadzenie rozprawy. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 17 listopada 2023 r., nr [...], wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś poprzedzająca jej wydanie decyzja Prezydenta Miasta K. z 23 października 2023 r., nr [...], dodatkowo z naruszeniem prawa materialnego, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznego dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po pierwsze, w sprawie poddanej kontroli tut. Sądu – na etapie decyzji wydanej przez organ I instancji – doszło do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., pomimo że obowiązująca w tym względzie norma prawa uznana została za niegodną z Konstytucją RP. Na kwestię tę słusznie zwróciło uwagę Kolegium, choć organ ten dostrzegł – co najmniej przedwcześnie – inną podstawę do odmowy przyznania objętego wnioskiem świadczenia, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia. Art. 17 ust. 1b u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 1) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie ostatnio przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to jest w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, staje się wobec tego okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, co zostało prawidłowo wskazane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznanie przez Prezydenta Miasta K. w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., że brak możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność ojca skarżącej stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie dochodzonego świadczenia nie mogło zasługiwać na aprobatę, świadcząc o naruszeniu na etapie orzekania w I instancji przepisów prawa materialnego. Po drugie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo wskazało, że wątpliwości interpretacyjne związane z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zostały rozstrzygnięte uchwałą NSA. W art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), orzekł, że: 1. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), 2. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w przywołanej powyżej uchwale NSA, szczegółowo umotywowanym w jej uzasadnieniu. Wobec tego przyjąć należy, że w stanie prawnym, w którym wydano zaskarżoną decyzję, niedopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równorzędne na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki w ramach alimentacji przez osoby do tego zobowiązane w pierwszej kolejności, czyli osoby wskazane w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazano, że ilekroć w ustawie tej mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności – oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie co najmniej przedwcześnie jednak uznano, że zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bez podjęcia wymaganych prawem czynności zmierzających do ustalenia, czy małżonka osoby wymagającej opieki legitymuje się stosownym orzeczeniem, jak również bez zbadania – w przypadku potwierdzenia braku takiego orzeczenia – na jakim etapie są postępowania zainicjowane przez samą skarżącą wobec S. M. i czy nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania sprawie. Świadczy to o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zakresie dotyczącym ustaleń faktycznych co do zaistnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Czyniąc istotne w powyższym zakresie ustalenia faktyczne, to jest stwierdzając, że S. M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani innym równoważnym, Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołało się na znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie skarżącej z 18 października 2023 r. Organ I instancji kwestię tę w czynionych rozważaniach w ogóle pominął. Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy nie były uprawnione do oparcia ustaleń faktycznych w analizowanym obecnie zakresie wyłącznie na informacjach uzyskanych od strony postępowania. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżąca nie ma pełnej wiedzy o powyższych okolicznościach. Podkreślić trzeba, że okoliczność, czy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. Według art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organ właściwy ustalający prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji w sposób podany w tym przepisie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm., dalej: "u.r.z.s."), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z.s., c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie. Dopełnieniem powyższego są regulacje z art. 23b ust. 2-4 u.ś.r. Zasadą jest bowiem samodzielne ustalenie przez organ stanu faktycznego sprawy w zakresie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a wyjątkiem sytuacja, w której dokumenty obrazujące stan faktyczny w tym zakresie powinien dostarczyć wnioskodawca (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 87/23, WSA w Poznaniu z 18 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 639/23, CBOSA). Jak przewiduje art. 23b ust. 3 u.ś.r. w przypadku braku w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 5, organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych wzywa osobę, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., do dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji przed rozstrzygnięciem sprawy organy miały przede wszystkim obowiązek samodzielnie ustalić, czy i jakiego rodzaju orzeczeniem legitymuje się S. M., a dopiero w razie braku w tym względzie informacji mogły wystąpić do skarżącej o dołączenie stosownego orzeczenia. Tego zaś w sprawie zabrakło. Ponadto, zauważyć trzeba, że w sprawie całkowicie zignorowane zostały przekazane wraz z wnioskiem informacje o tym, że S. M. jest sparaliżowana prawostronnie, brak z nią kontaktu, a skarżąca zamierza wystąpić do sądu z wnioskiem o jej całkowite ubezwłasnowolnienie. W razie nie budzącego wątpliwości ustalenia, że S. M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem równorzędnym, o czym była mowa dotychczas, organy zobowiązane były – celem wypełnienia dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – do zweryfikowania ostatnio przywołanych twierdzeń skarżącej, a zatem do ustalenia, czy doszło do całkowitego ubezwłasnowolnienia S. M., a ponadto również do ustalenia tego, czy zainicjowana została procedura dotycząca orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w tym gdyby nie nastąpiło to z wniosku S. M. bądź jej przedstawiciela ustawowego również rozważenia – z uwagi na okoliczności tego konkretnego przypadku – czy nie wystąpić o zainicjowanie takiej procedury, i ocenę, czy zachodzą wobec tego podstawy do zawieszenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, jak przewiduje art. 6b ust. 1 u.r.z.s., orzekają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie ustawy z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1818) – na wniosek centrum usług społecznych. Z przepisu tego jednoznacznie zatem wynika, że z inicjatywą wydania orzeczenia o niepełnosprawności może wystąpić także ośrodek pomocy społecznej, przy czym czyni to za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Stosownie zaś do treści art. 6b ust. 3 u.r.z.s. w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności kwestii wymienionych w tym przepisie. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera także m.in. datę lub okres powstania niepełnosprawności i datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności, co wynika już § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 857). Organy powinny również ocenić, czy zważywszy na znaczenie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności S. M. dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia procedury, która zmierzać będzie do wydania takiego orzeczenia. Nie można bowiem wykluczyć, że wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności S. M. będzie wykazywać taką datę powstania niepełnosprawności lub jej stopnia, która implikować będzie pozytywne załatwienie wniosku skarżącej, co zaistnieje w sytuacji gdy w orzeczeniu tym wykazane zostanie, iż S. M. już dacie składania przez H. L. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem J. M., była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co uniemożliwiało jej sprawowanie opieki nad mężem. W takiej sytuacji - o ile w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego byłoby wykazane, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem i zrezygnowała w związku z tym z zatrudnienia lub z podejmowania pracy zarobkowej, brak byłoby przeszkód do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku. Jak przewiduje natomiast art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Stosownie do art. 100 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z ostatnio podanej przyczyny wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI