II SA/Lu 799/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2005-02-24
NSAAdministracyjneŚredniawsa
rodzina zastępczapomoc społecznaświadczenia pieniężnepostępowanie administracyjneprawo rodzinnesąd administracyjnyuchylenie decyzjizasady przyznawania pomocy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów pomocy społecznej dotyczące przyznania pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej z powodu naruszenia przepisów proceduralnych i braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

Skarżąca T.G., ustanowiona rodziną zastępczą, domagała się przyznania pomocy pieniężnej od daty ustanowienia jej rodziną zastępczą (grudzień 2002 r.), a nie od daty złożenia wniosku (czerwiec 2004 r.). Organy pomocy społecznej odmówiły przyznania pomocy za okres wcześniejszy, wskazując na brak wniosku i trudności w kontakcie ze skarżącą. WSA w Lublinie uchylił decyzje obu instancji, stwierdzając, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu i organy nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego, naruszając tym samym przepisy k.p.a. i ustawy o pomocy społecznej.

Sprawa dotyczyła skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznaniu pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej od czerwca 2004 r. Skarżąca domagała się przyznania pomocy od grudnia 2002 r., daty ustanowienia jej rodziną zastępczą. Organy argumentowały, że pomoc przyznawana jest na wniosek, a skarżąca złożyła go dopiero w czerwcu 2004 r., wcześniej uniemożliwiając kontakt pracownikowi socjalnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za uzasadnioną. Sąd stwierdził, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu w styczniu 2003 r., co potwierdzają podjęte przez organ czynności (przesłanie postanowienia sądu, prośba o wywiad środowiskowy, notatki służbowe). Organy obu instancji naruszyły przepisy k.p.a., w szczególności zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), nie ustalając prawidłowo stanu faktycznego sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego i procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Pomoc pieniężna dla rodziny zastępczej może być przyznana od daty ustanowienia rodziny zastępczej, jeśli postępowanie zostało wszczęte z urzędu, a organy nie dopełniły obowiązku zebrania materiału dowodowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie w sprawie przyznania pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej zostało wszczęte z urzędu, a organy administracji naruszyły przepisy k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co skutkowało koniecznością uchylenia decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.p.s.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

p.p.s.a. art. 145 § par.1 pkt.1 lit.a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s. art. 38 § ust.1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 78

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 102 § ust.1 i 2

Ustawa o pomocy społecznej

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 61 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.s. art. 33 g

Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu, a nie na wniosek. Organy administracji naruszyły przepisy k.p.a. dotyczące zbierania materiału dowodowego i ustalania stanu faktycznego.

Odrzucone argumenty

Pomoc pieniężna przysługuje od daty złożenia wniosku, a nie od daty ustanowienia rodziny zastępczej. Skarżąca utrudniała kontakt pracownikowi socjalnemu i nie złożyła wniosku w odpowiednim terminie.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zasada prawdy obiektywnej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego

Skład orzekający

Ewa Ibrom

przewodniczący sprawozdawca

Grażyna Pawlos-Janusz

sędzia

Wojciech Kręcisz

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wszczęcie postępowania z urzędu w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, obowiązki organów w zakresie zbierania dowodów i ustalania stanu faktycznego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z pomocą dla rodzin zastępczych i przepisami obowiązującymi w danym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury administracyjne i jak błędy proceduralne mogą wpływać na prawa obywateli, nawet w kontekście świadczeń socjalnych.

Błąd proceduralny organów kosztował rodzinę zastępczą miesiące oczekiwania na należną pomoc.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 799/04 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-02-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Pawlos-Janusz
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art.38 ust.1 i 2, art.78 art.102 ust.1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.145 par.1 pkt.1 lit.a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...]. Nr [...]
Uzasadnienie
II SA/Lu 799/04
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta , Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie udzielił T.G., ustanowionej rodziną zastępczą dla A.G. (obecne nazwisko: C.) pomocy pieniężnej w kwocie 972,60 zł miesięcznie na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, na okres od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 16 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ pomocy społecznej ustalił, że postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2002 r. T.G. została ustanowiona rodziną zastępczą dla A.G., rodzinie tej przysługuje zatem pomoc pieniężna w wysokości wskazanej w przepisie art. 78 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc pieniężna przyznana została od czerwca 2004 r., tj. od miesiąca, w którym skompletowana została całość dokumentacji. Organ powołał się w tym zakresie na przepis art.106 ustawy, stanowiący, że świadczenia z pomocy społecznej przyznaje się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.
W odwołaniu od tej decyzji T.G. wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie, że pomoc pieniężna powinna być przyznana od dnia wydania postanowienia o ustanowieniu rodziny zastępczej, tj. od dnia 2 grudnia 2002 r. albo o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Domagała się także zobowiązania organu pierwszej instancji do wydania decyzji odmawiającej pomocy pieniężnej od dnia 2 grudnia 2002 r., ze wskazaniem podstawy prawnej odmowy.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca zarzuciła, że przed dniem 1 maja 2004 r. nie było wymogu składania wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej, powinna zatem pomoc tę otrzymać na podstawie wywiadu środowiskowego, od chwili ustanowienia jej rodziną zastępczą. Skarżąca podniosła ponadto, że zgłosiła się w Ośrodku Pomocy Rodzinie w dniu 28 kwietnia 2004 r., jej sprawa powinna zostać zatem załatwiona na podstawie ustawy obowiązującej przed dniem 1 maja 2004 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że postanowienie o ustanowieniu T.G. rodziną zastępczą wpłynęło do Ośrodka Pomocy Rodzinie w dniu 2 stycznia 2003 r. Pracownik socjalny mimo wielokrotnych wizyt nie zastał T.G. pod adresem wskazanym w postanowieniu. Dopiero w dniu 1 czerwca 2004 r. został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, możliwe było zatem udzielenie rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej.
Od decyzji Kolegium T.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie art. 50 k.p.a. oraz "wiele innych naruszeń" prawa przez organy administracji. W piśmie z dnia 23 grudnia 2004 r., zatytułowanym "uzasadnienie do skargi" skarżąca zarzuciła, że postępowanie w tej sprawie przeprowadzone zostało z naruszeniem reguł wskazanych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Poddała w wątpliwość, czy rzeczywiście pracownik socjalny był wielokrotnie w jej miejscu zamieszkania, skoro nie zostały na tę okoliczność sporządzone stosowne notatki urzędowe. Podniosła, że zgodnie z ustawą z dnia 29 listopada 1990 r. wnioskiem o wypłatę świadczeń z tytułu rodziny zastępczej jest pismo z Sądu, na podstawie którego przeprowadzony powinien być wywiad i nie są wymagane żadne podania.
Do kolejnego pisma z dnia 14 stycznia 2005 r. skarżąca dołączyła oświadczenia kilku osób, mające wykazać, że w latach 2002-2003 mieszkała w L.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodatkowo obszernie uzasadniając swoje stanowisko. Z treści odpowiedzi na skargę wynika, że w ocenie organu odwoławczego postępowanie prowadzone było prawidłowo i nie można dopatrzeć się jakichkolwiek zaniedbań ze strony organu pomocy rodzinie. Kolegium wskazało, że jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego, skarżąca przebywała w B.P. i nie sprawowała opieki nad dziećmi, dla których ustanowiona została rodziną zastępczą. O niemożliwości nawiązania kontaktu ze skarżącą organ pierwszej instancji powiadomił Sąd Rejonowy pismem z dnia 19 listopada 2003 r. Fakt, iż skarżąca nie zajmowała się A.C., dla którego była rodziną zastępczą, potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. o umieszczeniu dziecka w Pogotowiu Opiekuńczym. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że skarżąca zaniedbuje swoje obowiązki wobec dziecka, pozostawiając je pod opieką chorej psychicznie matki (córki skarżącej). Kolegium podkreśliło, że błędny jest pogląd skarżącej, iż samo postanowienie sądu o ustanowieniu jej rodziną zastępczą obliguje organ pierwszej instancji do przyznania jej pomocy. Pomoc ta jest wprawdzie świadczeniem obligatoryjnym, ale do tego, by mogła być przyznana potrzebny jest wniosek osoby uprawnionej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie ze wszystkimi zarzutami skarżącej można się zgodzić. Sąd administracyjny, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zasady udzielania pomocy społecznej, wynikające z ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zmianami) nie uległy zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zmianami). Przepis art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. stanowił, że świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, a art. 38 ust. 2 przewidywał ponadto, że pomoc społeczna może być udzielana z urzędu. Podobnie przepis art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. stanowi, że świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, a przepis art. 102 ust. 2 stanowi, że pomoc społeczna może być udzielana z urzędu.
Również brzmienie przepisów przewidujących pomoc pieniężną dla rodzin zastępczych nie uległo zasadniczej zmianie. Przepis art. 33 g ustawy z 1990 r. stanowił, że starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka w wysokości w tym przepisie określonej (ust. 1), oraz że starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka, uwzględniając: wiek, stopień rozwoju, stan zdrowia oraz stopień niedostosowania społecznego, w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, lecz nie przekraczającej określonej kwoty (ust. 2). Jednocześnie przepis ten przewidywał możliwość zrezygnowania przez rodzinę zastępczą z przysługującej jej pomocy (ust. 4).
Natomiast odpowiednik przepisu art. 33 g, przepis art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. stanowi, że rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka (ust. 1), określa kwotę, stanowiącą podstawę ustalenia wysokości pomocy pieniężnej (ust. 2), oraz stanowi, że starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej w wysokości w tym przepisie określonej (ust. 3), a ponadto starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej, uwzględniając: wiek dziecka, stan zdrowia dziecka i niedostosowanie społeczne dziecka, jeżeli wykazuje ono przejawy demoralizacji w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich w wysokości wyższej niż określona w ust. 3, lecz nie przekraczającej określonej kwoty (ust. 4). Również i ten przepis przewiduje możliwość zrezygnowania przez rodzinę zastępczą z przysługującej jej pomocy społecznej (ust. 8).
Żaden z tych przepisów nie modyfikuje zasad ogólnych przyznawania pomocy społecznej, wynikających z art. 38 ustawy z 1990 r. i art. 102 ustawy z 2004 r.
Dodać należy, że w dacie orzekania przez organy obu instancji obowiązywało rozporządzenie wykonawcze do przepisu art. 33 g ustawy z 1990 r., tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz.1284), które z mocy przepisu art. 159 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. zachowało moc do czasu wydania rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344), które weszło w życie w dniu 11 listopada 2004 r. (z wyjątkiem § 9 ust. 1 pkt 2, 3 i 5, które weszły w życie z dniem ogłoszenia, z mocą od dnia 1 maja 2004 r.). Rozporządzenie z dnia 29 września 2001 r. wydane zostało na podstawie delegacji zwartej w przepisie art. 33 g ust. 8 pkt 1 ustawy z 1990 r. w celu określenia wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 33 g ust. 2 ustawy. Rozporządzenie to nie mogło zmienić wynikających z ustawy zasad przyznawania pomocy społecznej, w szczególności zaś zasad przyznawania pomocy pieniężnej rodzinom zastępczym, bowiem zakres upoważnienia ustawowego ograniczony został do uszczegółowienia zasad przyznawania pomocy pieniężnej w wysokości wyższej niż podstawowa, wskazana w art. 33 g ust. 1, czyli zasad przyznawania pomocy pieniężnej uwzględniającej m. in. wiek dziecka i jego stan zdrowia.
Niezależnie zatem od tego, czy w sprawie zastosowanie miałyby przepisy ustawy z 1990 r., czy też przepisy ustawy nowej, pomoc pieniężna dla rodziny zstępczej udzielona mogła być na wniosek albo z urzędu. Nie jest zatem trafny zarzut skarżącej, że gdyby sprawa rozstrzygana była na gruncie ustawy dawnej, pomoc pieniężna udzielona byłaby z urzędu.
Słusznie natomiast zarzuca skarżąca, że w jej przypadku żądanie złożenia wniosku w chwili, gdy skontaktowała się z ośrodkiem pomocy rodzinie, czyli w ostatnich dniach kwietnia 2004 r., było nieuzasadnione.
Jak wynika bowiem z akt organów administracji (k. 1 – 7), postępowanie w sprawie niniejszej wszczęte zostało z urzędu. Przekonują o tym, mimo odmiennego stanowiska organu odwoławczego, następujące okoliczności: postanowienie Sądu Rejonowego o ustanowieniu T.G. rodziną zastępczą przesłane zostało Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w dniu 2 stycznia 2003 r. (data wpływu). Wraz z postanowieniem przesłane zostało zarządzenie zobowiązujące Ośrodek do składania sprawozdań dotyczących sytuacji rodziny i udzielonej pomocy. W dniu 6 stycznia 2003 r. Ośrodek podjął czynności zmierzające do przyznania skarżącej pomocy pieniężnej, wystosował mianowicie do Filii Nr 1 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie pismo zawierające prośbę o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, uwzględniającego okoliczności wskazane w art. 33 g ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., w szczególności zaś kryteria dochodowe oraz wiek i stan zdrowia dziecka w celu - co wyraźnie stwierdzono w końcowej części pisma - przyznania rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej. W dniu 27 stycznia 2003 r. pracownik socjalny Filii Nr 1 sporządził notatkę służbową, z której wynika, że wielokrotnie "kontaktował się ze środowiskiem", jednak nie udało mu się nawiązać kontaktu ze skarżącą, która według informacji udzielonej przez jej kuzynkę, przebywa w B.P.. W dniu 19 listopada 2003 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie zawiadomił Sąd Rejonowy, że skarżąca nie korzysta z pomocy pieniężnej oraz że obecnie przebywa w B.P. W dniu 23 lutego 2003 r. sporządzona została kolejna notatka służbowa, dotycząca czynności podejmowanych przez organy pomocy społecznej w celu ustalenia sytuacji rodziny zastępczej.
W myśl przepisu art. 61 § 1 ustawy – kodeks postępowania administracyjnego, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przyjęte w art. 61 § 1 rozwiązanie nie oznacza dowolności organu administracji publicznej we wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Art. 61 § 1 musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Przepisy prawa materialnego stanowią zatem o tym, czy postępowanie administracyjne może być wszczęte z urzędu, czy też na wniosek strony. W rozpoznawanej sprawie przepisami tymi są przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, obowiązującej w dacie ustanowienia skarżącej rodziną zastępczą i podjęcia przez organy administracji publicznej czynności opisanych wyżej. Jak już była o tym mowa, przepisy wymienionej ustawy przewidywały wszczęcie postępowania zarówno na wniosek, jak i z urzędu.
W piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że postępowanie wszczyna się z urzędu wskutek podjęcia pierwszej czynności w sprawie przez organ administracji publicznej, który według swej oceny jest właściwy do jej załatwienia w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku gdy organ, który podjął taką czynność jest w sprawie niewłaściwy, powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, co jednak nie uchyla skutków wszczęcia postępowania przed tym organem.
Nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie niniejszej postępowanie administracyjne w sprawie przyznania rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej wszczęte zostało z urzędu.
Czynności podjęte zostały bowiem przez organ właściwy do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Nie można uznać, że kolejno podejmowane czynności nie oznaczały wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie, skoro były one wykonywane przez organ administracji publicznej i zmierzały wprost do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a przepis prawa materialnego dopuszczał możliwość działania z urzędu. Odrębnym zagadnieniem jest to, czy czynności te podejmowane były prawidłowo, z zachowaniem wymogów określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
Z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a ponadto obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.).
Przytoczony przepis art. 7 k.p.a. wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie do przepisu art.136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jest on bowiem obowiązany ponownie rozpatrzyć sprawę administracyjną.
Wszczynając postępowanie z urzędu powinien był więc organ administracji ustalić stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., mając na uwadze okoliczności decydujące zarówno o prawie do pomocy pieniężnej, jak i o jej wysokości, wskazane w przepisach prawa materialnego. Zważywszy, że przepis art. 33 g obowiązującej wówczas ustawy jako organ zobowiązany do udzielania pomocy pieniężnej wskazywał starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej, obowiązkiem organów administracji w rozpoznawanej sprawie było przede wszystkim ustalenie, czy rodzina zastępcza zamieszkuje nadal na terenie L., skoro po podjęciu postępowania wystąpiły trudności ze skontaktowaniem się ze skarżącą, a następnie ustalenie dalszych przesłanek decydujących o wysokości tej pomocy, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami.
Z naruszeniem powołanych przepisów organ pierwszej instancji rozstrzygnął sprawę bez dokonania niezbędnych ustaleń, pomijając całkowicie fakt, że postępowanie wszczęte zostało z urzędu w styczniu 2003 r.
W tej sytuacji zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji narusza zarówno przepisy prawa materialnego (ustawy o pomocy społecznej), jak i przepisy postępowania, co powoduje konieczność jej uchylenia na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.z. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Naruszenie przepisów prawa miało wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do wydania decyzji niezgodnej z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy. W tej sytuacji należało uchylić także decyzję organu pierwszej instancji, jest to bowiem niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji powoduje konieczność ponownego rozpoznania sprawy, której przedmiotem jest udzielenie pomocy pieniężnej rodzinie zastępczej. Rozpoznając sprawę ponownie ustalą organy administracji, zgodnie z zasadami udzielania pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych przez organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej, czy, za jaki okres i w jakiej wysokości przysługuje skarżącej pomoc pieniężna. Organy administracji mieć powinny na uwadze przepis przejściowy - art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., który stanowi, że do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy tej ustawy. Przepisy o pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych, zawarte w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. nie zmieniają zasad przyznawania pomocy i organu właściwego w sprawie. Uwzględnić należy także przepisy ogólne o postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej (art. 100 – 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344).
Decyzja wydana po przeprowadzeniu postępowania musi jednoznacznie określać zakres rozstrzygnięcia i zawierać uzasadnienie odpowiadające wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie musi wskazywać fakty , które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a ponadto musi zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i "c" ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI