II SA/LU 792/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2005-10-19
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznaplacówka całodobowazwrot świadczeniaustawa o świadczeniach rodzinnychplacówka szkolno-wychowawczaodpłatność

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o wstrzymaniu wypłaty i zwrocie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że odpłatny pobyt dziecka w placówce szkolno-wychowawczej nie stanowi przesłanki negatywnej do jego przyznania.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz nakazu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, argumentując, że dziecko skarżącego przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że kluczowa jest odpłatność za pobyt dziecka w placówce. Skoro pobyt był odpłatny, a rodzic nadal sprawował opiekę i zrezygnował z pracy, nie można było uznać świadczenia za nienależnie pobrane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Organy administracji uznały, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ dziecko skarżącego przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, co stanowi przesłankę negatywną zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Skarżący argumentował, że placówka jest placówką szkolno-wychowawczą, a nie opiekuńczą, a jego córka nie przebywa tam całodobowo od poniedziałku do piątku. Sąd uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Kluczowym argumentem Sądu była wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z definicjami ustawowymi. Sąd stwierdził, że przesłanka negatywna dotycząca pobytu dziecka w placówce całodobowej przez co najmniej 5 dni w tygodniu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko wtedy, gdy pobyt ten jest nieodpłatny i zapewnia pełne utrzymanie. W niniejszej sprawie pobyt córki skarżącego w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym był odpłatny, co oznaczało, że nie ziszczała się przesłanka negatywna. Ponadto, skarżący nadal sprawował opiekę nad dzieckiem i zrezygnował z pracy, co spełniało pozytywną przesłankę do przyznania świadczenia. W związku z tym Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne nie było nienależnie pobrane i nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wykładni prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, odpłatny pobyt dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu nie stanowi przesłanki negatywnej wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile rodzic nadal sprawuje opiekę i zrezygnował z zatrudnienia.

Uzasadnienie

Sąd zinterpretował art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z definicjami ustawowymi. Stwierdził, że przesłanka negatywna dotyczy jedynie nieodpłatnego pobytu dziecka w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie. Odpłatny pobyt, nawet jeśli dziecko przebywa w placówce przez 5 dni w tygodniu, nie wyłącza prawa do świadczenia, jeśli rodzic spełnia pozytywną przesłankę rezygnacji z pracy w celu opieki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 30 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 3 § 7

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 3 § 18

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Odpłatność pobytu dziecka w placówce szkolno-wychowawczej nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rodzic nadal sprawuje opiekę nad dzieckiem i zrezygnował z zatrudnienia, co spełnia pozytywną przesłankę do świadczenia.

Odrzucone argumenty

Pobyt dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane z uwagi na pobyt dziecka w placówce.

Godne uwagi sformułowania

istota zagadnienia prawnego w sprawie, sprowadza się więc do kwestii przesłanek negatywnych racjonalnie zachowujący się ustawodawca katalog ten konstruował z uwzględnieniem jednej konkretnej cechy pobyt dziecka w placówce zapewniającej pełne utrzymanie, zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, ale pobyt odpłatny, którego koszty ponoszą rodzice (opiekunowie) dziecka, nie stanowi przesłanki negatywnej

Skład orzekający

Grażyna Pawlos-Janusz

przewodniczący

Ewa Ibrom

członek

Wojciech Kręcisz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek negatywnych do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności dotyczących pobytu dziecka w placówkach oświatowych i opiekuńczych, z uwzględnieniem odpłatności za pobyt."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak kluczowa może być precyzyjna wykładnia przepisów oraz definicji ustawowych dla rozstrzygnięcia o prawach obywateli.

Czy odpłatny pobyt dziecka w szkole z internatem pozbawia rodzica świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 3360 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 792/05 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-10-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Grażyna Pawlos-Janusz /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 168/06 - Wyrok NSA z 2006-07-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Asesor WSA Wojciech Kręcisz - sprawozdawca, Protokolant Referent Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. znak: [...], które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie przepisów art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zmianami) w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późniejszymi zmianami) po rozpatrzeniu odwołania J.K. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] wydanej w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skład orzekający SKO wskazał, iż decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wstrzymał wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia [...] znak: [...] oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r. w kwocie 3.360 zł wraz z odsetkami w wysokości 162,06 zł, do dnia 31 maja 2005 r.
Wskazano, iż od decyzji tej odwołał się J. K., który podnosił, iż organ I instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, gdyż Ośrodek Szkolno- Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Niesłyszącej im. [...] w L., do którego uczęszcza jego córka E., jest placówką szkolno wychowawczą, a nie opiekuńczą. W tym względzie odwołujący się podnosił również, iż jego córka przebywa w ośrodku od poniedziałku rano do popołudnia w piątek, kiedy jest zabierana do domu. W związku z tym zdaniem skarżącego spełnione są warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego, rozpatrując odwołanie J.K. wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W związku z tym podniesiono, iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt, czy córka skarżącego przebywa w ośrodku szkolno – wychowawczym, czy też w ośrodku opiekuńczo – wychowawczym, gdyż ustawa nie wprowadza takiego rozróżnienia. Istotne jest jedynie to, czy przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dniu w tygodniu, przy czym nie oznacza to, iż dziecko przebywać tam winno 5 pełnych dób. W tym kontekście, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano również, iż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Jeżeli zatem dziecko wymagające opieki przebywa w placówce w takim zakresie, że rodzic może podjąć pracę zarobkową, wówczas nie może uzyskiwać świadczenia pielęgnacyjnego.
Według składu orzekającego SKO, przebywanie córki E. w ośrodku szkolno – wychowawczym w okresie od poniedziałku do piątku i zamieszkiwanie w internacie, pozwala ojcu podjąć zatrudnienie, co pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście podniesiono, iż zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. Za świadczenie nienależnie pobrane uważa się zaś świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenia prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wskazano przy tym, iż skarżący J.K. był poinformowany o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie w jego sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a pouczenie tej treści zamieszczone zostało w decyzji z dnia [...]. Jak wskazano w związku z tym, skarżący zobowiązany był z dniem 1 września 2004 r. powiadomić MOPS o skierowaniu dziecka do nauki w L., z tym dniem bowiem nastąpiła zmiana powodująca utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Od tej decyzji odwołał się J. K. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W żądaniu skargi, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu swojego żądania, skarżący odwołując się do stanu faktycznego sprawy podnosił, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia tego, iż ośrodek, do którego uczęszcza jego córka E. nie jest placówką opiekuńczą tylko działającą na zasadzie szkoły placówką szkolno- wychowawczą. W tym kontekście powoływał się on również na stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2004 r., w świetle którego ośrodek szkolno wychowawczy nie jest uważany za instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie. Skarżący podnosił również, iż wbrew ustaleniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jego córka E. w ośrodku szkolno- wychowawczym nie przebywa przez 5 dni w tygodniu – zjawia się tam w poniedziałek po południu i opuszcza ośrodek w piątek rano. W tym kontekście podnosił on również, iż wbrew stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w związku z opiekowaniem się córką, zawożeniem jej do szkoły i przywożeniem do domu, nie ma on możliwości znalezienia pracy tylko na trzy dni w tygodniu, w związku z czym w jego przekonaniu spełnia on warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i w jej uzasadnieniu, ponownie szeroko ją przywołując, kwestionowało zasadność skargi i wnosiło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga, o ile wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi do wniosku, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak również z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje te, jako wadliwe podlegały więc wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Ocena zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, w kontekście zarzutów formułowanych w skardze, musi uwzględniać treść przepisu art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jego świetle, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przywołany przepis ma podstawowe znaczenie dla określenia zakresu kognicji Sądu. Prawem, a także obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy dany konkretny zarzut został w skardze sformułowany. Oznacza to, iż Sąd nie jest związany i skrępowany sposobem sformułowania skargi, przywołanymi w niej argumentami, podnoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Jest natomiast związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Tym samym granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczane przez kryterium legalności działań administracji publicznej, z drugiej zaś przez całokształt tylko prawnych aspektów i tylko tego stosunku administracyjno prawnego, który został objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarga ma więc wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości zaskarżonego aktu lub czynności, a właściwych czynników determinujących – w płaszczyźnie prawnej – zakres kognicji Sądu upatrywać należy w przesłance zaskarżania aktów i czynności organów administracyjnych; jest nią kryterium zgodności z prawem spełniające w tej płaszczyźnie funkcje granic, w jakich następuje rozpoznanie skargi.
W świetle powyższego orzekając w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż jak należy zasadnie wnosić z lektury akt sprawy, zaskarżona decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak również poprzedzająca ją decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, jako wadliwe, nie mogły się ostać.
W przekonaniu Sądu, o zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej przekonują dwa istotne argumenty.
Według Sądu, lektura akt sprawy, zwłaszcza zaś treści zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nakazuje stwierdzić, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Rozstrzygając w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – świadczenia pielęgnacyjnego - organ administracji publicznej I i II instancji uzasadniając swoje stanowisko w tym względzie odwołał się do przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim określa on przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wykładnia tego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do tego, iż warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie warunków wskazanych w jego ust. 1 (przesłanka pozytywna), o ile równocześnie nie ziszczą się sytuacje i wskazane w jego ust. 5 (przesłanki negatywne). Jak wynika z ust. 1 art. 17 ustawy warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z woli ustawodawcy, w tym właśnie wyraża się istota tego świadczenia. Jest to bowiem, jak stanowi przepis, świadczenie "z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem". W realiach sprawy będącej przedmiotem orzekania Sądu, nie jest i nie może być sporne, że tak określona przesłanka do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ziściła się po stronie skarżącego, w dacie w której świadczenie to zostało mu przyznane decyzją z dnia [...] znak: [...].
W kontekście rozstrzygnięcia będącego przedmiotem oceny Sądu, istota zagadnienia prawnego w sprawie, sprowadza się więc do kwestii przesłanek negatywnych, których ziszczenie się albo stanowi podstawę decyzji negatywnej w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, względnie podstawę decyzji o wstrzymaniu jego wypłaty i ewentualnie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ich istnienie w dacie rozstrzygania w tym przedmiocie skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 ustawy), względnie przyznane mimo ich istnienia świadczenie pieniężne (zasiłek pielęgnacyjny) lub pobieranie go mimo ziszczenia się w trakcie okresu, na który zostało przyznane, przesłanek negatywnych, skutkuje uznaniem go za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi (art. 30 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 17 ust. 5 ustawy).
Odnosząc się do okoliczności, które z woli ustawodawcy uznane zostały za przesłanki negatywne, szczegółowo odnieść się należy do treści przepisu art. 17 ust. 5 ustawy. Stanowi on, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury lub renty; dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu; osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko. Abstrahując od kwestii katalogu tych przesłanek, szczegółowych kryteriów, na podstawie których został on utworzony, w przekonaniu Sądu, nie może budzić żądnych wątpliwości, iż racjonalnie zachowujący się ustawodawca katalog ten konstruował z uwzględnieniem jednej konkretnej cechy, którą charakteryzują się wszystkie spośród okoliczności wskazanych w tymże katalogu. W kontekście celu i materii regulowanych ustawą o świadczeniach rodzinnych, jak również w kontekście charakteru każdej spośród czterech przesłanek negatywnych, zasadnie należy wywodzić, iż cechą charakterystyczną każdej z nich jest to, iż wyłącza ona uprawnienie do świadczenia rodzinnego, przysługującego w warunkach wskazanych w ust. 1 art. 17 ustawy (niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem) w związku z tym, że opiekun dziecka, dziecko lub też inna osoba w rodzinie korzysta z innych form wsparcia nie wymagających realizacji i aktualizacji nakazu determinowanego treścią ust. 1 art. 17 ustawy. Jest to logiczne. Fakt istnienia innego rodzaju wsparcia, niż świadczenie pielęgnacyjne, w postaci prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ustalonego prawa do renty socjalnej, emerytury lub renty albo pobytu dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu albo ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na dziecko nie uzasadnia nakazu równoczesnego wsparcia z ustawy o świadczeniach rodzinnych w formie świadczenia pielęgnacyjnego, jak również czyni zbędnym, gdy zważyć na istotę, cel, charakter i tytuł świadczenia pielęgnacyjnego, niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia. Tym bardziej przecież, że wskazane formy mają charakter źródeł zdecydowanie niezarobkowych. Racjonalnie zachowujący się ustawodawca odwołał się w ten sposób do formuły, w świetle której fakt bycia beneficjentem wsparcia wskazanego w ust. 5 art. 17 ustawy, niezarobkowego i istotnego z punktu widzenia ustalenia sytuacji materialnej i finansowej opiekuna dziecka, nie uzasadnia równoczesnego wsparcia również w formie świadczenia pielęgnacyjnego.
W kontekście wniosków wypływających z analizy normatywnej treści przepisu art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy odnieść je do stanu faktycznego niniejszej sprawy, przedmiotem refleksji prawnej organu I i II instancji była negatywna przesłanka określona w pkt 3 ust. 5 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając wyżej wskazane oceny formułowane na tle katalogu przesłanek wyłączających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, ich charakteru determinowanego przedmiotem i celem regulacji ustawowej, przywołać należy również kolejny argument potwierdzający ich zasadność. Przedstawiony powyżej kierunek wykładni potwierdza lektura treści przepisu art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zawiera on ustawowe definicje pojęć (instytucji), którymi ustawodawca operuje na gruncie ustawy. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, iż wykładnia autentyczna, bo z taką mamy do czynienia na gruncie przywołanego przepisu, nie może pozostawać bez wpływu na normatywną treść szczegółowych przepisów ustawy. Pozostaje z nią bowiem w bezpośrednim związku i w związku z tym konkretnym wypowiedziom normatywnym nadaje treść i sens uwzględniający ich pełny, zgodny z wolą ustawodawcy kontekst. W sprawie niniejszej istotne są dwie definicje ustawowe, tj. "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" (pkt 7 art. 3) i "szkoły" (pkt 18 art. 3). Według pierwszej, "instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie" jest dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo – leczniczy, zakład pielęgnacyjno – opiekuńczy, a także szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie, zaś według drugiej przez "szkołę" należy rozumieć, szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno – wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. W przekonaniu Sądu, więc proces wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy, w zakresie w jakim zmierza do ustalenia konsekwencji w postaci istnienia lub też nie, określonej nim przesłanki negatywnej, determinującej treść rozstrzygnięcia w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego względnie o jego zwrocie, jako nienależnie pobranego, nie może pomijać zakresów i treści przywołanych wyżej definicji autentycznych. Racjonalnie działający ustawodawca tworzy je bowiem po to, iżby instytucje, pojęcia i zwroty, którymi operuje funkcjonowały na gruncie ustawy w znaczeniu, jakie nadał im w tzw. "słowniczku".
Stąd też, gdy w kontekście przywołanych definicji autentycznych, zważyć również na wyżej przywołaną już argumentację odnoszącą się do istoty i charakteru katalogu przesłanek negatywnych, określonego w ust. 5 art. 17 ustawy, prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż pobyt dziecka wymagającego opieki w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w palcówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko i wyłącznie wtedy, gdy wiąże się on z nieodpłatnym pełnym utrzymaniem (art. 3 pkt 7 in fine). Realizacja idei, wyżej wskazywanego faktu wsparcia – nieodpłatne pełne utrzymanie w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, między innymi przez "inną szkołę" (pkt 7 art. 3), którą jest przecież "szkoła" w rozumieniu pkt 18 art. 3 – nie uzasadnia więc potrzeby rezygnacji z zatrudnienia, w celu zapewnienia koniecznej opieki dziecku i tym samym uzyskiwania w związku z tym swoistej rekompensaty w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, właśnie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. A contrario, pobyt dziecka w placówce zapewniającej pełne utrzymanie, zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, ale pobyt odpłatny, którego koszty ponoszą rodzice (opiekunowie) dziecka, nie stanowi przesłanki negatywnej, która w rozumieniu pkt 3 ust. 7 art. 17, pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile spełniona jest oczywiście przesłanka pozytywna (ust. 1 art. 17), tym samym nie może uzasadniać również traktowania uzyskiwanego świadczenia pielęgnacyjnego, jako nienależne. Skoro bowiem koszty pobytu dziecka w takiej placówce ponoszą rodzice, z których jedno rezygnuje również z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem – poza sporem jest bowiem, iż pojęcie opieki rozumieć należy, jak najszerzej i z całą pewnością realizuje się ona tak w okresie pobytu dziecka w takiej placówce, jak i poza nim – to brak jest jakichkolwiek podstaw ku temu, iżby wywodzić, że w tego rodzaju sytuacji mamy do czynienia z jakąkolwiek formą wsparcia sytuacji rodziny, która czyniłaby zadość ustawowym warunkom uznania jej za przesłankę negatywną. Stanowisko przeciwne, nie dość, że nie korespondowałoby z przywołanymi wyżej przepisami, to również nie dawałoby się pogodzić z wyraźnie deklarowanymi przecież celami ustawodawcy.
Konfrontując powyższe wnioski wypływające z wykładni przywołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z treścią rozstrzygnięć wydanych w sprawie przez organy I i II instancji, w przekonaniu Sądu, nie może budzić żadnych wątpliwości, iż podjęte one zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 17 ust. 1 i 5 w związku z art. 3 pkt 7 i pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew stanowisku organów administracji publicznej, istota zagadnienia w sprawie nie sprowadza się bowiem do kwestii rodzaju placówki, czy ośrodka, w którym dziecko przebywa – "[...] bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt, czy córka przebywa w ośrodku szkolno – wychowawczym czy też w ośrodku opiekuńczo – wychowawczym, gdyż ustawa nie wprowadza takiego rozróżnienia" – lecz do kwestii odpłatności za ten pobyt. Tylko pobyt nieodpłatny może uzasadniać stanowisko o ziszczeniu się przesłanki negatywnej (art. 17 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 7 in fine ustawy) przesądzającej albo o odmowie przyznania świadczenia, albo, gdy pierwotnie zostało ono przyznane o nakazie jego zwrotu, jako nienależnie pobranego.
W przekonaniu Sądu, gdy w tym kontekście odnieść się do stanu faktycznego sprawy – z zaświadczenia Ośrodka Szkolno – Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niesłyszącej i Słabo Słyszącej im. [...] w L. jednoznacznie wynika, że córka skarżącego przebywa w ośrodku za odpłatnością (k.39 akt administracyjnych organu I instancji); lektura akt sprawy administracyjnej, jak również oświadczenie skarżącego złożone na rozprawie przed Sądem potwierdzają, iż zarówno w dacie orzekania organu, jak i aktualnie nie pozostaje on w zatrudnieniu z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem – zasadnie stwierdzić należy brak jakichkolwiek materialnoprawnych podstaw ku temu, iżby zobowiązywać skarżącego do zwrotu, jako nienależnie pobranego, świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 3.360 zł, za okres od 1 września 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r., wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 162,06 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji publicznej właściwe do jej załatwienia, poczynią ustalenia faktyczne w sprawie, czyniąc w tej mierze zadość standardowi określonemu przepisami art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Następnie stosownie do nich wydadzą rozstrzygnięcie, uwzględniające, gdy chodzi o jego formalną poprawność warunki wskazane w przepisie art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza zaś w zakresie dotyczącym spójności jego osnowy i uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Niezależnie od tego, ustalając konsekwencje prawne ustalonych w toku postępowania administracyjnego faktów, uczynią to z uwzględnieniem wyżej formułowanych ocen i wskazań dotyczących przywołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" i "c", art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI