II SA/Lu 788/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-12-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćopiekaprawo rodzinneustawa o świadczeniach rodzinnychNSAuchwała NSAkrewniobowiązek alimentacyjny

WSA w Lublinie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że kluczowym warunkiem jest posiadanie przez pierwszoliniowego krewnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarga dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad dziadkiem. Sąd administracyjny oddalił skargę, opierając się na uchwale NSA (I OPS 2/22). Kluczowym argumentem jest wymóg posiadania przez rodzica lub inną osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nawet jeśli ta osoba obiektywnie nie może sprawować opieki. W tej sprawie córka osoby wymagającej opieki nie legitymowała się takim orzeczeniem, co było podstawą do odmowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem C. D.. Skarżący, będący wnukiem C. D., ubiegał się o świadczenie, powołując się na znaczny stopień niepełnosprawności dziadka. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), która jednoznacznie stwierdza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest legitymowanie się przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tej sprawie córka C. D. (matka skarżącego), będąca osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, nie posiadała takiego orzeczenia, co wykluczyło możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, mimo że faktycznie sprawował on opiekę. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo materialne, a zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych były nieuzasadnione, gdyż kluczowe znaczenie miało spełnienie formalnej przesłanki wynikającej z uchwały NSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu tylko wtedy, gdy rodzice lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale NSA (I OPS 2/22), która jednoznacznie interpretuje art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując na formalny wymóg posiadania przez pierwszoliniowych krewnych orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jako warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4, ust. 1a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, jeżeli rodzice lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

k.p.a. art. 7

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada podejmowania czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

k.p.a. art. 7b

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada współdziałania organów.

k.p.a. art. 15

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności.

k.p.a. art. 107

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji.

u.r.z.s. art. 3, 4

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Definicja stopni niepełnosprawności.

k.r.o.

Ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Obowiązek alimentacyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kluczowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszym stopniu jest posiadanie przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zgodnie z uchwałą NSA I OPS 2/22.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7, 7b, 15 k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie faktycznej możliwości sprawowania opieki przez córkę C. D. i brak współdziałania z placówkami dyplomatycznymi. Niezastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Godne uwagi sformułowania

Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...) nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym.

Skład orzekający

Marta Laskowska-Pietrzak

przewodniczący

Ewa Ibrom

sprawozdawca

Bartłomiej Pastucha

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym, podkreślająca formalny wymóg posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez pierwszoliniowych krewnych."

Ograniczenia: Orzeczenie jest związane uchwałą NSA I OPS 2/22, co ogranicza możliwość odwoływania się do faktycznych możliwości sprawowania opieki, jeśli nie towarzyszy im formalne orzeczenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego, a jej rozstrzygnięcie opiera się na kluczowej uchwale NSA, która precyzuje formalne wymogi, co jest istotne dla wielu osób ubiegających się o świadczenie.

Świadczenie pielęgnacyjne tylko z orzeczeniem o niepełnosprawności? WSA w Lublinie wyjaśnia kluczowy wymóg.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 788/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha
Ewa Ibrom /sprawozdawca/
Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Sygn. powiązane
I OSK 1097/24 - Wyrok NSA z 2025-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Asesor WSA Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania A. D. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kraśnika z [...] maja 2023 r., Nr [...], o odmowie przyznania A. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem C. D..
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.
We wniosku złożonym [...] kwietnia 2023 r. A. D. (dalej jako "skarżący") wystąpił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem (ojcem matki) C. D.. Do wniosku dołączył wymagane dokumenty i oświadczenia, w tym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z [...] kwietnia 2023 r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności C. D., wydanym na stałe.
Decyzją z [...] maja 2023 r., Nr [...] Burmistrz Miasta Kraśnika (dalej jako "organ I instancji") odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanek ustawowych.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności zakwestionowało powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13), w którym uznano za niekonstytucyjną część wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Organ odwoławczy stwierdził jednak, że w stanie faktycznym sprawy skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Skarżący jest wprawdzie krewnym w linii prostej osoby wymagającej opieki, jednak warunkiem przyznania mu świadczenia jest legitymowanie się przez córkę C. D. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że okoliczność ta nie została w trakcie postępowania wykazana.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu II instancji skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności niewyjaśnienie, czy córka C. D. jest w stanie zająć się swoim ojcem;
2) art. 7b k.p.a. poprzez "brak rozważenia zainicjowania współdziałania organów takich jak konsulat w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ewentualnie inne placówki dyplomatyczne celem zabiegnięcia informacji o córce C. D. A. L. czy jest w stanie faktycznie sprawować opiekę nad swoim ojcem";
3) art. 15 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady dwuinstancyjności i niedokonanie własnych ustaleń;
4) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 2 poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że osoba spokrewniona w pierwszy stopniu jest w stanie zająć się C. D.;
5) naruszenie art. 17 ust. 1b poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał niepełnosprawności C. D. w zakresie wskazanym ustawą.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji "względnie o zmianę przedmiotowej decyzji poprzez przyznanie przedmiotowego świadczenia."
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona. W ocenie sądu organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osoby uprawnione do świadczenia określone zostały w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub w skrócie: "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad dziadkiem C. D., legitymującym się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z [...] kwietnia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżący jest wnukiem C. D. (synem córki C. D.), należy zatem do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący jest spokrewniony w C. D. w drugim stopniu w linii prostej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że nie żyją rodzice osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1a pkt 1) i nie ma osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 i 3 (art. 17 ust. 1a pkt 3). Z ustaleń organu wynika jednak, że C. D. ma córkę – A. L., a więc osobę spokrewnioną w pierwszy stopniu w linii prostej, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie takie nie zostało w toku postępowania przedstawione.
Ustalenie to jest prawidłowe, znajduje bowiem potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń organu.
Z oświadczenia skarżącego z [...] kwietnia 2023 r., złożonego w trybie art. 75 § 2 k.p.a. (k. 15 akt adm.) wynika, że A. L. jest matką skarżącego, od wielu lat przebywa w Stanach Zjednoczonych Ameryki, nie utrzymuje kontaktu z rodziną, a ponadto jest chora na schizofrenię, co jest powodem jej braku zainteresowania losem ojca.
W czasie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego ze skarżącym 10 maja 2023 r. (k. 18) pracownik socjalny ustalił, że C. D. ma córkę na stałe zamieszkałą poza granicami kraju, która nie jest w stanie zabezpieczyć ojcu opieki. Skarżący podpisał protokół wywiadu środowiskowego, potwierdzając prawdziwość zawartych w nim informacji.
Z twierdzeń skarżącego nie wynika zatem, by jego matka, a córka C. D., legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie powoływał się na tę okoliczność i nie przedstawił także jakiegokolwiek dowodu mogącego wskazywać na istnienie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jego matki i konieczność prowadzenia w tym zakresie dalszego postępowania dowodowego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz w skardze skarżący powołuje się na okoliczności faktyczne, dotyczące braku możliwości sprawowania opieki z uwagi na zamieszkiwanie przez córkę C. D. za granicą, jej stan psychiczny i brak kontaktu z rodziną, a nie na posiadanie przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Twierdzenie skarżącego, że matka choruje na schizofrenię, pomijając już fakt, że jest całkowicie gołosłowne, nie daje podstaw do uznania, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 17 ust. 1a, w szczególności zaś przesłanka wskazana w pkt 2 tego przepisu.
Brzmienie art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy jest jednoznaczne: warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest ustalenie, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy była wielokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych. Z uwagi na to, że orzecznictwo nie było jednolite w tej kwestii, Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie:
"Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (...) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia ?".
W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 2/22), która w pkt 1 ma brzmienie: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".
W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadził bardzo szeroką i pogłębioną analizę stanu prawnego dotyczącego warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.
NSA wskazał, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. został dodany do ustawy z dniem 1 stycznia 2010 r. i stanowił ówcześnie, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Ustawodawca odwołał się zatem do okoliczności faktycznych związanych z możliwością sprawowania opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, nie wprowadzając kryterium sformalizowanego, w szczególności legitymowania się przez nie orzeczeniem o niepełnosprawności. W stanie prawnym obowiązującym po 1 stycznia 2010 r. to brak faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane do alimentacji i spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki decydował o możliwości przyznania świadczenia zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności.
Ten stan prawny trwał do 1 stycznia 2013 r., kiedy weszła w życie nowelizacja art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., dokonana ustawą z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. otrzymał brzmienie, przytoczone na wstępie, obowiązujące także w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Na mocy tej nowelizacji ustawodawca zmienił zatem zasady dostępu do świadczenia osób innych, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zastąpił kryterium braku możliwości sprawowania opieki na sformalizowaną przesłankę legitymowania się przez rodziców, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, opiekuna faktycznego dziecka i osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu.
W ocenie NSA wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.
Taka regulacja nie jest w ocenie NSA sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Wyróżnienie kategorii osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie kryterium zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego mają moc wiążącą, co wynika z przepisu art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej w skrócie: "p.p.s.a.".
Stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Jest ono wiążące w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Rozpoznając sprawę niniejszą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie był zatem związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów w sprawie I OPS 2/22.
W świetle powyższego brak było podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem. Podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące faktycznej możliwości sprawowania opieki przez córkę C. D. prawidłowo nie zostały przez organy obu instancji uwzględnione wobec niepodważenia ustalenia, że córka C. D., a więc osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący miał możliwość zgłaszania w toku postępowania dowodów na istotne w sprawie okoliczności i podważenia ustaleń organu, czego jednak skutecznie nie uczynił.
W konsekwencji bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 2 poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że osoba spokrewniona w pierwszy stopniu jest w stanie zająć się C. D..
Bezpodstawne są także zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 7 i art. 7b k.p.a. poprzez brak ustaleń co do faktycznej możliwości sprawowania opieki przez córkę skarżącego oraz brak współdziałania organów administracji z placówkami dyplomatycznymi w celu: "zasięgnięcia informacji o córce C. D.", co do której nie wiadomo gdzie konkretnie przebywa. Okoliczności te nie miały, w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 2/22, znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie sposób ponadto nie zauważyć, że organ nie miał żadnych podstaw do przyjęcia, że córka C. D. nie żyje, ani że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie sądu organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły i oceniły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń co do spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jest kompletny i został poddany wszechstronnej analizie, a wyprowadzone wnioski należało uznać za spójne i logiczne.
Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. Organ II instancji rozpoznał sprawę na nowo i dokonał ustaleń dotyczących istotnych w sprawie okoliczności. Prawidłowo nie uwzględnił dołączonych do odwołania oświadczeń i zaświadczeń o sprawowaniu przez skarżącego opieki nad dziadkiem, skoro nie miały one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad dziadkiem nie był przez organy kwestionowany. Ponownie należy w tym miejscu podkreślić, że sam fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad dziadkiem, do czego skarżący jest i tak moralnie zobowiązany, nie dawał jeszcze skarżącemu prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy.
Całkowicie niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy wyraźnie i jednoznacznie zakwestionował stanowisko organu I instancji, który uznał, że przepis ten ma nadal zastosowanie, mimo uznania go za niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13.
Zaskarżona decyzja odpowiada wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., zawiera bowiem wszystkie wskazane w tym przepisie elementy oraz wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa niniejsza rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym na podstawie przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie zarówno skarżący, jak i organ wnosili o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI