II SA/Lu 780/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2025-02-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek okresowywywiad środowiskowykontrakt socjalnywspółdziałanieodmowa przyznania świadczeniaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

WSA w Lublinie oddalił skargę M.S. na decyzję SKO w Lublinie, uznając brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania zasiłku okresowego.

Skarżący M.S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Puławy o odmowie przyznania zasiłku okresowego. Głównym powodem odmowy było uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz brak współpracy przy ustalaniu terminu kontraktu socjalnego. Sąd administracyjny uznał brak współdziałania za wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania świadczenia, oddalając skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Puławy o odmowie przyznania zasiłku okresowego. Podstawą odmowy było niewyrażenie przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz brak współpracy w ustaleniu terminu kontraktu socjalnego. Sąd podkreślił, że wywiad środowiskowy jest obligatoryjnym dowodem, a jego przeprowadzenie wymaga współdziałania strony. Brak tej współpracy, zgodnie z art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, stanowi samodzielną podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Sąd uznał, że skarżący przyjął postawę antagonistyczną i roszczeniową, uzależniając współpracę od spełnienia przez organ jego żądań, co podważa sens pomocy społecznej opartej na zasadzie subsydiarności. Skarżący nie wykazał, aby odmowa przyznania świadczenia była wynikiem naruszenia przepisów proceduralnych. W związku z tym, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak współdziałania z organem pomocy społecznej, w tym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub brak współpracy przy ustalaniu terminu kontraktu socjalnego, stanowi samodzielną i wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej wprost przewidują odmowę przyznania świadczenia w przypadku braku współdziałania lub niewyrażenia zgody na wywiad środowiskowy. Podkreślono, że wywiad jest obligatoryjny, a jego celem jest ocena sytuacji życiowej wnioskodawcy, co wymaga jego aktywnego udziału i współpracy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (23)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 11 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § ust. 4a

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 73 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.s. art. 3 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 3 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 8 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 38 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § ust. 5

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107 § ust. 5b

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 106 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej (uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i kontraktu socjalnego) stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa przez organ drugiej instancji poprzez brak rozpatrzenia odwołań. Odrzucenie przez organ drugiej instancji stanu faktycznego. Niedopełnienie obowiązków przez skład orzekający SKO. Naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Nieuwzględnienie zaświadczeń lekarskich skarżącego. Naruszenie art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego. Naruszenie art. 2 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację.

Godne uwagi sformułowania

Bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Wyłącznie roszczeniowa postawa skarżącego nie może znaleźć akceptacji Sądu.

Skład orzekający

Jerzy Parchomiuk

przewodniczący

Grzegorz Grymuza

członek

Bartłomiej Pastucha

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej z powodu braku współdziałania wnioskodawcy z organem, w tym uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub kontraktu socjalnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku współpracy, a nie oceny merytorycznej wniosku o świadczenie w przypadku prawidłowego przebiegu postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczową zasadę pomocy społecznej – obowiązek współdziałania wnioskodawcy. Jest to ważna lekcja dla osób ubiegających się o pomoc i dla organów ją przyznających.

Pomoc społeczna wymaga współpracy: sąd oddalił skargę z powodu braku kontaktu z urzędnikiem.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Lu 780/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4a
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 7 sierpnia 2024 r. znak: SKO.41/1883/OS/2024 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 7 sierpnia 2024 r. znak: SKO.41/1883/OS/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej także jako "skarżący" lub "strona") od decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 23 lutego 2024 r. nr OPS/8123-1/000982/24/5/1014 w przedmiocie odmowy przyznania w grudniu 2023 r. zasiłku okresowego w kwocie 1.000 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 11 ust. 2 oraz art. 38 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., aktualny t.j. – Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej jako "u.p.s."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przytoczyło treść powołanych wyżej przepisów u.p.s., a także treść art. 107 ust. 4a tej ustawy, który stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Organ odwoławczy podkreślił, że wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a u.p.s., które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.
Organ wskazał, że na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Kolegium ustaliło, że w dniu 29 grudnia 2023 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wniosek strony o przyznanie szeregu świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych i zasiłku okresowego, na łączną kwotę 8.302 zł. W zakresie żądania przyznania zasiłku okresowego, skarżący domagał się przyznania tego świadczenia w kwocie 1.000 zł. W dniu 2 stycznia 2024 r. organ przesłał stronie projekt kontraktu socjalnego, prosząc o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu jego podpisania (k. 36). M. S. odebrał przesyłkę w dniu 18 stycznia 2024 r. (potwierdzenie odbioru - k. 37). W dniu 9 stycznia 2024 r. pracownik socjalny kilkukrotnie bezskutecznie próbował skontaktować się telefonicznie ze stroną w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. M. S. nie odbierał połączeń i nie odzwonił, co wynika z adnotacji sporządzonej w trybie art. 72 k.p.a. (k. 38). W dniu 10 stycznia 2024 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak nie zastali go w domu (adnotacja urzędowa k. 39). W dniu 11 stycznia 2024 r. M. S. pojawił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P., jednak podczas wizyty nie wyraził zgody na rozmowę z pracownikiem socjalnym, informując tylko, że jedynym kontaktem z nim jest kontakt korespondencyjny. Na okoliczność też sporządzono adnotację urzędową (k. 47). Pismem z dnia 15 stycznia 2024 r. organ wezwał stronę do udziału w czynnościach administracyjnych w związku z wnioskami z dnia 29 grudnia 2023 r. i z dnia 11 stycznia 2024 r. - zobowiązał stronę do stawienia się w zakreślonym terminie w siedzibie organu celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przesyłka została doręczona w trybie zastępczym (k. 50). Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący w piśmie z dnia 5 lutego 2024 r., które wpłynęło do organu w dniu 6 lutego 2024 r., uzależnił zgodę na wyznaczenie terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego od przesłania kontraktów socjalnych przygotowanych od lutego 2023 r. na potrzeby wcześniej prowadzonych postępowań. Zaznaczył, że odniesie się do nich na piśmie w terminie 30 dni. Podkreślił, że bez spełnienia tego warunku nie widzi możliwości wcześniejszego uzgodnienia terminu wywiadu środowiskowego. Wstępnie zaproponował termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 16 maja 2024 r. (k. 62). Dodatkowo wyznaczył Dyrektorowi MOPS w P. 7-dniowy termin na złożenie wyjaśnień, czego dotyczyły sprawy wymienione w piśmie z dnia 15 stycznia 2024 r. organ udzielił żądanych informacji w piśmie z dnia 13 lutego 2024 r.
Kolegium stwierdziło, że mimo podejmowanych przez organ działań M. S. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a także całkowicie zignorował doręczony mu w dniu 18 stycznia 2024 r. projekt kontraktu socjalnego, przygotowany w związku ze złożonym w dniu 29 grudnia 2023 r. wnioskiem o przyznanie zasiłków celowych i zasiłku okresowego.
W ocenie organu odwoławczego, bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi także niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a za takie należy uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności.
Kolegium uznało za bezzasadne podniesione w odwołaniu zarzuty. Zdaniem organu drugiej instancji, brak jest podstaw do twierdzenia, że doszło do wydania decyzji z naruszeniem, art. 10 § 1 k.p.a. i art. 73 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 619/20) uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy skarżący wykaże, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny, natomiast strona w przedmiotowej sprawie takich okoliczności nie wykazała.
Podsumowując Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji znajduje umocowanie w przytoczonych przepisach u.p.s. i nie narusza prawa materialnego ani procesowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Kolegium, M. S. zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa przez organ drugiej instancji poprzez brak rozpatrzenia odwołań z dnia 27 marca 2024 r. od decyzji pierwszej instancji – brak odniesienia się w jakiejkolwiek części do zarzutów stawianych w odwołaniach;
2. odrzucenie przez organ drugiej instancji stanu faktycznego przy rozpatrywaniu zaskarżanych decyzji pierwszej instancji, poprzez stworzenie w swojej decyzji alternatywnej (fikcyjnej) rzeczywistości nijak się mającej do stanu faktycznego;
3. niedopełnienie obowiązków przez skład orzekający SKO w Lublinie, który nie rozpatrzył w jakiejkolwiek części zarzutów stawianych odwołaniach w skutek, czego bezprawnie utrzymano w mocy zaskarżone decyzję;
4. naruszenie art. 7 k p a. i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędną ocenę materiału dowodowego, nieuwzględnienie zaświadczeń lekarskich skarżącego składanych razem z wnioskami o świadczenia z pomocy społecznej, z których wynika, że skarżący leczy się farmakologicznie na alergię i astmę;
5. nieuwzględnienie załączonych do wniosku dokumentów dotyczących skarżącego, które jednoznacznie wskazują na jego trudną sytuacje zdrowotną.
6. naruszenie art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k p a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego;
7. naruszenie art. 2 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. poprzez niewłaściwą interpretację, że osobom nie należy pomagać, jeśli potrzebują pomocy i nie są wstanie sami przezwyciężyć trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu wnioskowanego zasiłku.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że obecnie nie może liczyć na żadną pomoc, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, jest długotrwale bezrobotny. Podkreślił, że mimo spełniania wszystkich kryteriów organ wydał decyzję o odmowie przyznania mu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia 15 października 2024 r. Sąd zawiadomił skarżącego o wniosku organu co do trybu rozpoznania sprawy, wyznaczając skarżącemu 14-dniowy termin na ewentualne zgłoszenie żądania przeprowadzenia rozprawy. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu 4 listopada 2024 r. (potwierdzenie odbioru – k. 11 akt sądowych), a zatem wyznaczony termin upływał z dniem 18 listopada 2024 r. Skarżący terminu tego nie zachował, albowiem żądanie przeprowadzenia rozprawy złożył dopiero w dniu 21 listopada 2024 r. (data nadania – k. 13 akt sądowych). Wobec powyższego Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa.
Podstawą odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia jest brak współdziałania z jego strony w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania polegał zarówno na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i na uniemożliwieniu zawarcia kontraktu socjalnego.
Sąd w pełni to stanowisko podziela.
Brak woli współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej jest samodzielną i wystarczającą przesłanką odmowy przyznania żądanego świadczenia, zarówno w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s., w którym ogólnie mowa o braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym jako przesłance odmowy przyznania świadczenia, jak i w świetle art. 107 ust. 4a u.p.s., który wprost stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Treść art. 107 ust. 4a u.p.s. jest uzasadniona szczególnym charakterem wywiadu środowiskowego jako dowodu w postępowaniu w sprawie o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie zasiłku celowego. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od wnioskodawcy czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jego interesie. Nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi, wnioskodawca musi się zatem liczyć z koniecznością bycia aktywnym podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1308/16).
Obowiązek współdziałania wnioskującego o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić udzielenia żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy, zwłaszcza połączony z antagonistycznym i roszczeniowym nastawieniem do pracowników socjalnych, stanowią jednoznaczną przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA: z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt I OSK 431/15; z dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 975/16).
Poglądy wyrażane w przytoczonych przykładowo orzeczeniach mają pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Skarżący z jednej strony kieruje liczne żądania przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej, z drugiej jednak strony nie wyraża woli współpracy, a wręcz przeciwnie, przyjmuje antagonistyczną postawę, albo w ogóle nie reagując na wezwania organu, albo uzależniając swoją aktywność od spełnienia przez organ jego żądań co do przebiegu postępowania. W takiej sytuacji podważony zostaje cały sens świadczeń z pomocy społecznej, oparty na zasadzie subsydiarności, wymagającej od otrzymującego wsparcie przynajmniej minimum dobrej woli i współpracy w rozwiązywaniu swoich problemów. Wyłącznie roszczeniowa postawa skarżącego nie może znaleźć akceptacji Sądu.
Podkreślić trzeba, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 1015/22). Występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w u.p.s., wnioskodawca musi więc akceptować reguły procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Natomiast skarżący błędnie przyjmuje, że to pracownik socjalny ma z nim współpracować.
Należy także zaznaczyć, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwianiu pracownikowi socjalnemu kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (por. wyroki NSA: z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 405/17; z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2761/17).
W niniejszej sprawie skarżący, mimo próśb ze strony organu pierwszej instancji o nawiązanie kontaktu celem ustalenie dogodnego dla skarżącego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w istocie nie podjął w tym zakresie współpracy. Nie zareagował na prośbę organu o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu podpisania kontraktu socjalnego, zaś w piśmie z dnia 5 lutego 2024 r. uzależnił wyznaczenie organowi terminu na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego od przesłania kontraktów socjalnych przygotowanych od lutego 2023 r. na potrzeby wcześniej prowadzonych postępowań, zaznaczając, że odniesie się do nich w piśmie "terminie 30 dni" i wskazując, że bez spełnienia tego warunku nie widzi możliwości wcześniejszego uzgodnienia terminu wywiadu środowiskowego. Dodatkowo jako najbliższy, potencjalnie możliwy termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wskazał dzień 16 maja 2024 r., a więc term odległy o przeszło 3 miesiące od wystosowania ww. pisma. Takie działanie należy odczytywać jako jedynie pozorne podjęcie współpracy z organem, przy czym wskazanie przez skarżącego tak odległego terminu przeprowadzenia wywiadu poddaje w wątpliwość, czy zgłoszenie przez niego prośby o przyznanie zasiłku okresowego rzeczywiście ma na celu zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a więc czy odpowiada celowi pomocy społecznej określonemu w art. 3 ust. 1 u.p.s.
Powyższe okoliczności nie pozostawiają żadnych wątpliwości, iż w niniejszej sprawie ziściły się przesłanki odmowy przyznania świadczenia w postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w zakresie zawarcia kontraktu socjalnego (art. 11 ust. 2 u.p.s.), a także w postaci niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Stanowiło to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania żądanego przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej. W tym miejscu warto przytoczyć stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1319/12), zgodnie z którym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, zwłaszcza gdy chodzi o osobę młodą, zdrową, od której decyzji w dużej mierze zależy to, czy przezwycięży swą trudną sytuację życiową (inaczej niż np. osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, czy niezdolne do jakiejkolwiek pracy, co jednak w niniejszej sprawie nie ma miejsca). Z akt sprawy wynika, że skarżący nie ma stwierdzonej niepełnosprawności, ma alergię i astmę (przy czym aktualny rozwój medycyny i farmakologii pozwala na normalne funkcjonowanie osób zarówno z alergią, jak i astmą), jest w wieku aktywności zawodowej i posiada wykształcenie wyższe techniczne.
Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy. Z akt administracyjnych w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący odmówił współdziałania z pracownikami pomocy społecznej w celu rozwiązywania swojej trudnej sytuacji życiowej zarówno poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i uniemożliwienie zawarcia kontraktu socjalnego. Stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji w pełni odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a.
W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcia organów w okolicznościach tej sprawy nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego. Ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności, na jakie napotkały lub też realizowania tylko takiej formy pomocy, jakiej strona oczekuje. W niniejszej sprawie organy prawidłowo stwierdziły brak współdziałania ze strony skarżącego w przezwyciężeniu jego trudnej sytuacji życiowej, uzasadniający odmowę przyznania żądanego zasiłku.
Niezależnie od zarzutów skargi, Sąd nie znalazł zatem żadnych podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI