II SA/Lu 751/04

II SA/Lu 751/04 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2005-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II OSK 1383/05 - Wyrok NSA z 2006-11-16
II OZ 141/05 - Postanowienie NSA z 2005-03-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
art.24 ust.5, art.47
Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 100 poz 1086
art.21
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Protokolant Referent – stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie wymagań ochrony środowiska I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa ( kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) na rzecz adwokat E.S. kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu.
Uzasadnienie
W trakcie kontroli instancyjnej, decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 47e i art. 47k ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.) w związku z art. 157 i 158 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. (Nr [...]) nakładającą na M.M. karę pieniężną w wysokości 19.159,00 zł za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, dębu rosnącego na działce nr [...], położonej w miejscowości G.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji wymierzył karę pieniężną na podstawie prawidłowo poczynionych, w trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, ustaleń znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Powołując się na treść art. 47 e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody, Kolegium zwróciło uwagę, że władający nieruchomością obowiązani są do utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na nieruchomościach będących w ich władaniu, zaś usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem organu gminy wydanym na wniosek władającego. Kolegium wyraziło równocześnie pogląd prawny, że w myśl art. 47k ustawy o ochronie przyrody, wymierzenie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia jest obligatoryjne.
Zaskarżonej decyzji nie można kwestionować zarówno w świetle uregulowań ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody jak też przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew (Dz.U. Nr 99, poz. 907) i rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów (Dz.U. Nr 113, poz. 1074).
Z tego względu nie można uwzględnić podnoszonych przez odwołującego się zarzutów – omyłkowego wycięcia drzewa (ponieważ nie zwalnia to władającego nieruchomością od obligatoryjnej kary pieniężnej), braku świadomości na temat wysokości kary (z uwagi na domniemanie powszechnej znajomości prawa), czy też pogorszenia się sytuacji finansowej zobowiązanego w przypadku uiszczenia tej kary.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. M. zarzucił naruszenie przepisów art. 47e , 47 l i 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, polegające na przyjęciu ich za podstawę orzekania przez organ I i II instancji, w sytuacji kiedy przepisy te dotyczące usuwania drzew i krzewów oraz nakładania kar nie miały zastosowania w myśl unormowania art. 47ł pkt 1 i 2 tejże ustawy .
Skarżący podał, iż jego działka pokryta jest drzewami i krzewami, co odpowiada definicji lasu w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Przepis art. 47ł pkt 1 ustawy o ochronie przyrody wyłącza możliwość wymierzania kar w sytuacji gdy doszło do wycięcia drzewa rosnącego w lesie.
Skarżący zwrócił także uwagę, że jego działka jest usytuowana na terenie [...] Parku Krajobrazowego. W związku z tym zastosowanie ma również przepis art. 47ł pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, wykluczający możliwość nakładania kary pieniężnej. Taki wniosek jest uzasadniony zmianami w zakresie form ochrony przyrody, jakie wprowadza aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody , która w art. 83 ust. 6 nie zawiera już odpowiednika art. 47ł pkt 2 poprzedniej ustawy.
Z tego względu skarżący domagał się uchylenia decyzji organu I i II instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podnosząc przy tym, że wbrew wywodom skarżącego, jego działka, z której usunięto drzewo nie stanowi lasu ani gruntu leśnego, o czym świadczy dołączony do akt sprawy wypis z rejestru gruntów, natomiast położenie tej nieruchomości na terenie [...] Parku Krajobrazowego nie jest równoznaczne z ochroną jaką wprowadza art. 13 ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa.
Z akt sprawy wynika, że skarżący uzyskał na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] r. (Nr [...]) zezwolenie na usunięcie dębu o pierśnicy 35 cm .
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego z działki Nr [...] będącej we władaniu skarżącego, usunięto dąb ale o pierśnicy 58 cm i stusiedemdziesięciocentymetrowym obwodzie pnia zmierzonym na wysokości 130 cm od ziemi. Wycięcie drzewa nastąpiło zatem bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 47e ust. 2 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.).
W tej sytuacji – w ocenie Sądu – zaistniały określone ustawą z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, przesłanki do wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] r. (Nr [...]) o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej. O decyzji tej nie można powiedzieć, że narusza ona prawo, co wyraża – akceptowana przez skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie – decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze [...] r. (Nr [...]) odrzucająca wszystkie sformułowane przez skarżącego zarzuty. Zdaniem Sądu, bezzasadny jest argument skarżącego , że drzewo wycięte zostało omyłkowo przez teścia, bowiem decyzja zezwalająca na usunięcie drzew wyraźnie określała, że zgoda na wycinkę dotyczy dębu o pierśnicy 35 cm, zwłaszcza, że skarżącego pouczono, iż usunięcie drzew należy zlecić jednostce posiadającej odpowiednie uprawnienia, przy zachowaniu warunków bhp.
Za chybione należy uznać także zarzuty i wnioski skarżącego, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie uwzględnia treści art. 47 ł pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody.
Zgodnie z art. 47 ł pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody, przepisów dotyczących usuwania drzew i wymierzania kar nie stosuje się do drzew i krzewów w lasach i na gruntach leśnych, jak też do drzew i krzewów poddanych pod ochronę na podstawie art. 13 .
W świetle dołączonego do akt wypisu z ewidencji gruntów prowadzonej w Starostwie Powiatowym brak jest uzasadnionych podstaw, żeby twierdzić, iż działka Nr [...] (lub jej część) stanowi las w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 56, poz. 679).
Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.), dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych . W myśl art. 22 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, starostowie prowadzą ewidencję gruntów oraz ich gleboznawczą klasyfikację.
Zgodnie z § 68 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454) działka Nr [...] stanowi następujące użytki gruntowe:
pastwisko (Ps) o łącznej pow. 1.377 m2,
sad (S-Ps/S-R) o łącznej pow. 3.331 m2,
grunt rolny zabudowany (B-R) o pow. 1.812 m2,
grunt zadrzewiony (Lz) o łącznej pow. 7.163 m2,
oraz grunt orny (R) o łącznej o pow. 19.233 m2.
W tym miejscu trzeba przypomnieć, iż stosownie do art. 76 § 1 kpa, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
Zatem omawiany wypis z ewidencji gruntów ma charakter dokumentu urzędowego, nie potwierdzającego wywodów skarżącego, że działka Nr [...] stanowi las. Warto podkreślić, iż w myśl § 68 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków, lasy oznacza się symbolem Ls.
Z tego względu trudno uznać za usprawiedliwiony zarzut, że zadrzewiona powierzchnia działki powinna być w obrocie prawnym traktowana jako las, z którego można wyciąć drzewo bez zezwolenia, nawet uwzględniając definicję lasu, którym – w myśl art. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach - jest grunt:
1/ o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha , pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) – drzewami i krzewami oraz runem leśnym – lub przejściowo jej pozbawiony:
a/ przeznaczony do produkcji leśnej lub
b/ stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego
albo
c/ wpisany do rejestru zabytków.
2/ związany z gospodarką leśną , zajęty pod wykorzystywane na potrzeby gospodarki leśnej: budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsce składowania drewna, a także wykorzystywany na parkingi leśne i urządzenia turystyczne.
Słuszności wniosków skarżącego o konieczności potraktowania działki Nr [...] jako działki leśnej nie potwierdzają także przedłożone w trakcie rozprawy przed Sądem w dniu 29 czerwca 2005 r. nakazy płatnicze (decyzje) ustalające wymiar podatku leśnego. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. Nr 200, poz. 1682 ze zm.) w art. 1 ust. 1 stanowi bowiem, że lasem są grunty leśne, sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków, jako lasy.
Podstawę opodatkowania podatkiem leśnym stanowi powierzchnia lasu, wyrażona w hektarach, wynikająca z ewidencji gruntów i budynków (art. 3 ustawy).
W literaturze przedmiotu podnosi się, że "lasami" w rozumieniu ustawy o podatku leśnym, są wyłącznie grunty leśne sklasyfikowane w ten sposób w ewidencji gruntów i budynków (A.Hanusz, P.Czerski: Gminne podatki i opłaty budżetowe. Zakamycze 2004, str. 80).
Stąd też odpisy decyzji (nakazów płatniczych) nie świadczą o tym, że skarżący rozporządza lasem.
Ponadto trzeba wyraźnie zasygnalizować, że ocena legalności decyzji (nakazów płatniczych) ustalających podatek leśny wykracza poza granice rozpoznawanej skargi.
Zdaniem Sądu, chybiony jest również zarzut, bazujący na treści art. 47ł pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, że nie można stosować kar pieniężnych w przypadku wycięcia drzewa (bez wymaganego zezwolenia), rosnącego na terenie parku krajobrazowego. Otóż w świetle przepisów ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, przewidującej w art. 13 ust. 1 pkt 3 możliwość tworzenia parków krajobrazowych – jako jednej z wielu ustawowych form ochrony przyrody, trudno mówić o zniesieniu przez ustawodawcę obowiązku uzyskania przez władającego nieruchomością, zezwolenia na wycięcie drzewa rosnącego na terenie parku krajobrazowego. Za przeoczenie ustawodawcy nie można uznać, że w ustawie o ochronie przyrody w rozdziale trzecim "Formy ochrony przyrody" nie zamieszczono bezpośrednio przepisu zakazującego dokonywania wycinania drzew bez zezwolenia właściwego organu. Obowiązek uzyskania zezwolenia wprowadza przepis art. 47e ust. 2 ustawy zamieszczony w rozdziale 5a "Ochrona walorów krajobrazowych, terenów zieleni, drzew i krzewów", stanowiący logiczne uzupełnienie form ochrony przyrody określonych w rozdziale trzecim. Wyraźny wyjątek od zasady uzyskiwania zezwolenia na wycięcie drzewa ustawodawca przewiduje w art. 47e ust. 4 ustawy o ochronie przyrody. Literalne brzmienie przepisu art. 47ł pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie może prowadzić do wniosku, że istnieje także drugi określony właśnie tym przepisem wyjątek i drzewa poddane pod ochronę na podstawie art. 13 można usuwać bez zezwolenia, a w związku z tym nie nakłada się kar pieniężnych na osobę wycinającą drzewo (bez zgody organu) z terenu parku krajobrazowego. Tego rodzaju wykładni art. 47ł pkt 2 nie uzasadnia także treść art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym park krajobrazowy jest obszarem chronionym ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe, a celem jego utworzenia jest zachowanie, popularyzacja i upowszechnianie tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju, jak również treść przepisu art. 24 ust. 2 tejże ustawy, stanowiącego, iż grunty rolne, leśne i inne nieruchomości znajdujące się w granicach parku krajobrazowego pozostawia się w gospodarczym wykorzystaniu.
Analiza art. 24 ust. 1 i 2 ustawy wskazuje raczej, iż dotychczasowe gospodarcze wykorzystanie terenów leśnych związane np. z prowadzeniem działalności (gospodarki) leśnej może być kontynuowane w przypadku utworzenia parku krajobrazowego obejmującego takie tereny.
Za gospodarką leśna – w myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach – ustawodawca uznaje działalność leśną w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania – z wyjątkiem skupu – drewna, żywicy, choinek , karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu.
Stosownie do art. 1 ust. 3 ustawy o podatku leśnym, za działalność leśną, uważa się działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych oraz gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania – z wyjątkiem skupu – drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym.
Wprawdzie w art.24 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody, ustawodawca zastrzega, iż wojewoda podejmując decyzję (w formie rozporządzenia) o utworzeniu parku krajobrazowego powinien wybrać właściwe dla danego parku krajobrazowego zakazy spośród zakazów wymienionych w art. 26a ust. 1 ustawy, kierując się przy tym potrzebą ochrony przyrody , to jednak brak formalnego upoważnienia do ustanowienia na obszarze parku zakazu usuwania drzew - z wyjątkiem likwidowania zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych (art. 26a ust. 1 pkt 9 ustawy) nie oznacza , że z momentem utworzenia parku uchylony zostaje wymóg uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew. Innymi słowy, wydanie rozporządzenia przez wojewodę uchylałoby - przewidziany w art. 47e ust. 2 ustawy – obowiązek uzyskania zgody właściwego organu na wycięcie drzew, a tym samym drzewostan nie zaliczany do zadrzewień (śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych) nie podlegałby żadnej ochronie prawnej.
Według zawartej w art. 2a pkt 16 ustawy o ochronie przyrody, definicji zadrzewień - są nimi pojedyncze drzewa lub krzewy lub ich skupiska nie stanowiące zbiorowisk leśnych ani terenów zieleni, wraz z zajmowanym terenem i pozostałymi składnikami jego szaty roślinnej, usytuowane na terenach użytkowanych rolniczo, spełniające cele ochronne, produkcyjne i społeczno-kulturowe.
Trzeba zaznaczyć, że dozwolone "bezkarne" wycinanie drzew z lasu i gruntów leśnych na podstawie art. 47ł pkt 1 ustawy o ochronie przyrody łączy się funkcjonalnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 ustawy, o pozostawieniu gruntów leśnych w gospodarczym ich wykorzystaniu. Art. 47ł pkt 2 nie ma natomiast funkcjonalnego powiązania z pozostałymi przepisami ustawy. Dlatego zakres dozwolonej ingerencji w środowisko przyrodnicze – w wersji sugerowanej przez skarżącego – prowadzi do szerzej nie uzasadnionego wniosku, że drzewa rosnące poza granicami parku krajobrazowego są objęte ochroną polegającą na obowiązku każdorazowego uzyskiwania zezwolenia na ich usunięcie , podczas gdy drzewa z terenów położonych w granicach takich parków mogą być wycinane bez zezwolenia, gdyż ramy prawnej ochrony drzewostanu wyznaczone przepisami art. 13 i art. 26a ustawy o ochronie przyrody dostatecznie chronią drzewostan i nie zabraniają tego rodzaju ingerencji, niezależnie od charakteru i skali podejmowanych przez władającego nieruchomością działań prowadzących do likwidowania drzew. W tej sytuacji nie można zaakceptować poglądu prawnego, bazującego wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 47ł pkt 2 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, że w przypadku utworzenia parku krajobrazowego nie stosuje się przepisów dotyczących wymierzenia kar pieniężnych za usuwanie drzew bez zezwolenia. Zdaniem Sądu, że tego rodzaju wykładnia art. 47ł pkt 2 , zakładająca samoistny wyjątek od reguły uzyskiwania zezwoleń na wycięcie drzew, nie jest do pogodzenia z celami ochrony przyrody, o których mowa w ustawie.
Z tych względów pozbawiona usprawiedliwionych podstaw skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Wynagrodzenie należne pełnomocnikowi skarżącego przyznano na podstawie art. 242 cyt. ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).